Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường tiểu học theo theo Chương trình GDPT 2018. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường tiểu học huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo Chương trình GDPT 2018. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường tiểu học huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo Chương trình GDPT 2018. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1.
Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động dạy học Nghiên cứu về dạy học luôn được các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam quan tâm nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các cấp học, bậc học khác nhau: Tư tưởng tổ chức đời sống xã hội ngay trong trường học đã được các nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu sâu sắc từ những năm đầu thế kỉ XX.Cousinet (nhà giáo dục người Pháp): “Phải tổ chức nhà trường sao cho trở thành môi trường mà trẻ em có thể sống bằng cách tạo nên biện pháp phù hợp về mặt tâm lý, cũng như về mặt giáo dục. Khi tổ chức hoạt động dạy học phải lưu ý: tạo cho người học khả năng hòa hợp với cộng đồng; tạo cho người học thói quen làm việc không cần kiểm soát của người dạy; khắc phục được tình trạng lười suy nghĩ của người học” [Dẫn theo 3, tr. Cách thức tổ chức hoạt động dạy học trên đã tạo cho người học có thể tích lũy thêm những kinh nghiệm xã hội.
Mặc dù còn có những hạn chế, tư tưởng của R.Cousinet chỉ được nhìn nhận ở bình diện tổng quát trong một sinh hoạt chung của cơ cấu mới là nhà trường hoạt động, nhưng cũng đã tiến thêm một bước mới: Phát triển tư tưởng dạy học và xây dựng một quy trình kỹ thuật dạy học, tư tưởng của ông vẫn được xem là tiền đề cho các nghiên cứu dạy học tiếp theo. Trường thực nghiệm thuộc Viện Đại học Iena, Peter Peterson đã nghiên cứu và tổ chức hoạt động dạy học có hệ thống kế hoạch hoạt động trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm tổ chức hoạt động dạy học theo tư tưởng R.Cousinet của trường Ecole - Dumal - Thụy Sĩ: các bài giảng của người dạy và hoạt động hướng dẫn người học. Cách thức tổ chức hoạt động dạy học này nhằm mục đích tạo sự hỗ trợ cho nhau giữa người học một cách linh hoạt, hài hòa trong phối hợp công việc của toàn lớp [Dẫn theo 3, tr. 6 Việc tổ chức hoạt động dạy học được nghiên cứu rộng rãi ở Mỹ và các nước châu Âu vào những năm 30 - 40 của thế kỷ XX.
Trong khoảng thời gian này, ngoài việc quan tâm tới hệ thống chương trình, cách giảng dạy học sinh, các nhà nghiên cứu còn chú ý tới sự phụ thuộc của hoạt động dạy học vào các yếu tố, các điều kiện đảm bảo khác. Theo nghiên cứu của A Ja Kiel cho thấy, người học ở lứa tuổi thanh, thiếu niên có nhu cầu tương tác rất cao, sự phát triển tư duy và ngôn ngữ tương đối hoàn thiện [Dẫn theo 3, tr. Còn nghiên cứu của Elsa Kohler lại chú trọng đến sự thiết lập một môi trường sư phạm, hoạt động tự do của người học cần được chú ý về mặt tâm lý và các biện pháp ngăn ngừa tình trạng lười suy nghĩ của người học [Dẫn theo 3, tr. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên vẫn là những thử nghiệm về cách thức tổ chức hoạt động dạy học, chưa có một mô hình hay một lý thuyết nền tảng.
Các công trình về mô hình tổ chức hoạt động dạy học và lý thuyết nền tảng của hoạt động dạy học chỉ được nghiên cứu sâu sắc và vận dụng vào những năm 60 của thế kỉ XX , trong đó phải kể tới chiến lược tổ chức hoạt động dạy học của Karl Rogers và Kurt Lewin. Chiến lược của Karl Rogers bao gồm: mục đích; tổ chức; kỹ thuật; kết quả của hoạt động dạy học nhằm lôi cuốn sự tham gia của người học bằng cách tôn trọng những thắc mắc, những ý kiến đối lập và sử dụng chúng tạo sức thúc đẩy cho bài học, cho phép người học xác lập các chuẩn đánh giá mức tiến bộ của mình [Dẫn theo 24, tr. Trong cuốn sách “Experience and nature”(Kinh nghiệm và thiên nhiên) (1985), tác giả J.Dewey đã đề xuất thành lập nhà trường tích cực hướng vào người học, lấy quá trình học tập của người học làm trung tâm (Learner centred); thực chất nhằm khuyến khích tính học tập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của người học. Đây là tư tưởng tiến bộ, thể hiện rõ tính dân chủ, tính cách mạng trong giáo dục, hoạt động dạy học hướng vào người học; phát huy vai trò tích cực học tập giữa các cá nhân với cộng đồng khi thực hiện quá trình dạy học trong thời điểm đó.Dewey đã kêu gọi: “Nhà trường phải được 7 tổ chức dưới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác để ở đó, nhiệt tình giao tiếp và tính cách dân chủ cho trẻ được bồi dưỡng và phát huy” [44].
Tác giả Joe Landsberger (2010), với cuốn sách “Learning also needs a strategy” (Học tập cũng cần có chiến lược) [26], tác giả đã khuyến cáo cho việc tổ chức các hoạt động dạy học, trong đó Joe Landsberger viết: “Giáo viên tổ chức quá trình hoạt động tương tác mà các thành viên cùng đóng góp và giúp đỡ nhau để đạt được mục đích chung” [26, tr. Ở Việt Nam bàn về dạy học nói chung cũng có nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục nghiên cứu theo các cách tiếp cận khác nhau, trong đó có thể kể đến công trình của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn “Quá trình Dạy - Học” [36], Cuốn sách tập trung luận bàn về hoạt động dạy học, đưa ra những trở lực cho việc học, kinh nghiệm khắc phục và phương châm đảm bảo thắng lợi của hoạt động dạy học. Đồng thời, tác giả cũng đề cập đến một số xu thế mới về phát triển việc học trong mối quan hệ biện chứng với hoạt động dạy. Tác giả Đỗ Ngọc Thống (2018), chủ biên cuốn sách “Hướng dẫn dạy học môn Tiếng Việt” [34].
Cuốn sách tập trung hướng dẫn dạy học môn Tiếng Việt theo chương trình GDPT mới với hai mục đích sau: (1) Giúp giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục tiểu học có những hiểu biết chắc chắn về nội dung Chương trình môn Tiếng Việt vừa được công bố, chuẩn bị tốt cho việc triển khai chương trình và sách giáo khoa mới. (2) Giúp giáo viên tiểu học biết vận dụng định hướng của chương trình mới vào dạy học theo chương trình hiện hành một cách có hiệu quả. Tác giả Lê Thảo Nguyên (2017), trong luận án tiến sĩ “Dạy học theo tiếp cận năng lực trong bồi dưỡng CBQL ngành Thông tin và Truyền thông” [28] đã góp phần làm phong phú lý luận về dạy học theo tiếp cận năng lực, chỉ ra các đặc điểm cơ bản của người học theo tiếp cận năng lực, xác định được mục đích, nhiệm vụ, nội dung, nguyên tắc của quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực trong bồi dưỡng CBQL ngành Thông tin và Truyền thông; đánh giá được thực trạng của dạy học theo tiếp cận năng lực trong bồi dưỡng 8 CBQL ngành thông tin và truyền thông tại Trường Đào tạo, Bồi dưỡng CBQL Thông tin và Truyền thông và đề xuất được 5 biện pháp dạy học theo tiếp cận năng lực trong bồi dưỡng CBQL ngành Thông tin và Truyền thông cho Trường Đào tạo, Bồi dưỡng CBQL Thông tin và Truyền thông góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng CBQL của ngành. Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học Cùng với việc nghiên cứu về quản lý nhà trường thì quản lý dạy học cũng luôn nhận được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục trong và ngoài nước.
Trong đó có thể kể đến các tác giả tiểu biểu: Dựa trên kết quả nghiên cứu về việc tổ chức dạy học của nhà nghiên cứu R.Cousinet của trường Ecole - Dumal - Thụy Sĩ. Trường thực nghiệm thuộc Viện Đại học Iena, Peter Peterson đã triển khai nghiên cứu và tiến hành tổ chức hoạt động dạy học một cách có hệ thống, có kế hoạch với các hoạt động cụ thể như các bài giảng của người dạy và hoạt động hướng dẫn người học [Dẫn theo 24, tr. Cách thức tổ chức hoạt động dạy học này hướng đến mục tiêu tạo ra hỗ trợ giữa những người học trong suốt quá trình học tập một cách linh hoạt, hài hòa bởi sự phối hợp công việc của các thành viên trong một lớp. Ở Mỹ và các nước châu Âu đã triển khai nghiên cứu rộng rãi việc tổ chức hoạt động dạy học ở các nhà trường với các loại hình đào tạo khác nhau vào những năm 30, 40 của thế kỷ XX.
Trong quá trình triển khai nghiên cứu, các nhà khoa học, không chỉ quan tâm tới hệ thống nội dung, chương trình môn học hay cách giảng dạy của giáo viên cho học sinh, mà còn chú ý nghiên cứu tới sự phụ thuộc lẫn nhau của hoạt động dạy học với các yếu tố, các điều kiện đảm bảo khác trong quá trình dạy học. Qua nghiên cứu, tác giả A Ja Kiel đã khẳng định người học ở lứa tuổi thanh, thiếu niên sẽ có nhu cầu tương tác rất cao với giáo viên và các thành viên trong lớp vì ở lứa tuổi ấy sự phát triển tư duy logic khoa học và ngôn ngữ của con người đã tương đối hoàn thiện [Dẫn theo 24, tr. Kết quả nghiên cứu của tác giả R. Boyatzid đã khẳng định việc phát 9 triển dạy học dựa trên mô hình năng lực cần phải được xử lý một cách có hệ thống ở cả ba khía cạnh cụ thể, đó là: “(1) xác định các năng lực, (2) phát triển chúng, và (3) đánh giá chúng một cách khách quan” [Dẫn theo 24, tr.
Ở Việt Nam, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục, đào tạo nói chung và đổi mới dạy học môn Toán nói riêng nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, phù hợp với quan điểm mang tính chiến lược của Đảng ta: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và quản lý GD&ĐT” [18] , những năm gần đây nhiều nhà nghiên cứu đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý dạy học, như tác giả Nguyễn Thị Tuyết Oanh, Bùi Văn Quân. Vấn đề QLGD nói chung và quản lý dạy học luôn được quan tâm nghiên cứu và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt của các nhà nghiên cứu giáo dục.