CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGHỆ THUẬT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về dạy học môn Nghệ thuật, Âm nhạc Nghệ thuật là một trong những nội dung giáo dục phổ thông cơ bản, bước đầu hình thành năng lực thẩm mỹ cho học sinh Tiểu học, bởi vậy đây là vấn đề nghiên cứu được nhiều tác giả quan tâm: Nhóm các tác giả Desyandri, D. (2021) nghiên cứu việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy Âm nhạc, với ý tưởng tạo ra sách nhạc (số hóa các tài liệu Âm nhạc Tiểu học bao gồm giai điệu, bài hát, tiết tấu .) – phương tiện hỗ trợ quá trình học Âm nhạc.
Nghiên cứu được triển khai ở Thành phố Padang, Indonesia ở 4 giáo viên dạy Âm nhạc Tiểu học và 100 học sinh Tiểu học. Kết quả cho thấy, có sự khả thi khi áp dụng sách kỹ thuật số tích hợp nội dung Âm nhạc. Sản phẩm này không chỉ phục vụ giảng dạy, còn giúp giáo viên Âm nhạc quản lý chương trình, bài dạy một cách hiệu quả. Tuy nhiên, chỉ là phương tiện, do vậy cần xây dựng nội dung, số hóa các nội dung âm nhạc phù hợp với học sinh Tiểu học [36].
Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giảng dạy Nghệ thuật ở Tiểu học, tác giả Somayeh Bahramian cho rằng chương trình đào tạo, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy Nghệ thuật, phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo cho học sinh là những yếu tố có sự ảnh hưởng; sử dụng công nghệ thông tin, internet cũng là yếu tố có nhiều ảnh hưởng. Trong đó, công nghệ, internet là những vấn đề mới cần khai thác, không chỉ là phương tiện mà còn mở rộng sự tiếp cận nghệ thuật, tiếp cận đa dạng các loại hình nghệ thuật trên thế giới, có thể xem đây là điều kiện tạo cơ hội phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo cho học sinh trên cơ sở tiếp xúc với các thể loại nghệ thuật ở các quốc gia khác nhau [38]. Hứng thú với môn Âm nhạc được gia tăng khi học sinh lớp 1 vừa được học vừa thực hành, vừa làm – đây là kết quả được nghiên cứu tại trường Tiểu học 6 Sukorejo, Indonesia. Nghiên cứu cho thấy, học sinh lớp 1 học nhạc tốt hơn khi được hướng dẫn thực hành Âm nhạc trước khi học kiến thức, do vậy, cần trang bị đủ các nhạc cụ cơ bản, các phương tiện dạy học nhạc, tài liệu trực quan cho giáo viên và học sinh [35].
Trao đổi về phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh Tiểu học, tác giả Benjamin Adjepong (2021) với bài viết “General Methods of Teaching Music in the Primary School” cho rằng giáo viên cần áp dụng đa dạng các phương pháp trong quá trình dạy Âm nhạc, trong đó chú ý đến sự trải nghiệm (có sự trải nghiệm vô thức – trải nghiệm tự nhiên), và việc học cần xuất phát từ niềm vui tự phát. Khi lựa chọn các phương pháp cần chú ý đến chương trình, quy mô lớp học, bài học, tâm thế của người học. Bẩm sinh, học sinh đã có những tố chất học Âm nhạc – mức độ này ở các học sinh không giống nhau; cần dựa trên điều này để học sinh kiến tạo tri thức theo cách riêng của mình [33]. Tìm hiểu thái độ của giáo viên Âm nhạc với nghề nghiệp và khả năng giảng dạy của bản thân ở 262 giáo viên Âm nhạc, tác giả Yavuz Selim Kaleli nhận thấy, về cơ bản các giáo viên Âm nhạc được khảo sát có thái độ tích cực đối với nghề, thái độ có sự khác nhau về giới tính nam/ nữ; về trình độ học tập, bằng cấp; những giáo viên có thái độ tích cực với nghề, tỷ lệ thuận theo đó, sẽ tin tưởng vào khả năng giảng dạy của mình hơn.
Kết quả nghiên cứu, gợi ý cho các cơ sở đào tạo sư phạm, các giáo viên cần chú ý trang bị nhận thức, thái độ đối với nghề và chuyên môn cũng như đào tạo năng lực nghề tốt là cơ sở để giáo viên tự tin với nghề nghiệp của bản thân [40]. Trần Văn Minh (2017) cho rằng tổ chức hoạt động giáo dục Âm nhạc cho trẻ Mầm non cần theo quan điểm tiếp cận trẻ làm trung tâm, muốn vậy, cần nâng cao năng lực dạy nhạc của giáo viên Mầm non, giáo viên cần khuyến khích trẻ chủ động tự tin hát, biểu diễn; phương tiện, nhạc cụ, không gian giáo dục Âm nhạc. phải đáp ứng được nhu cầu, hứng thú của trẻ; xây dựng kế hoạch giáo dục Âm nhạc, kích thích trẻ khám phá, thử nghiệm các hoạt động Âm nhạc. Tác giả Cao Hồng Phượng (2019), khi trao đổi về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Âm nhạc ở cấp Trung học cơ sở, đã nêu 1 số ưu điểm, hạn chế về dạy 7 học Âm nhạc ở Trung học cơ sở và gợi ý một số biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Âm nhạc, trong đó có một số biện pháp đáng quan tâm như: ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Âm nhạc, thành lập câu lập bộ nghệ thuật, âm nhạc; sinh hoạt chuyên môn ngành hẹp theo các cụm trường cùng địa bàn.
Theo Lê Vinh Hưng (2021), hoạt động dạy học Âm nhạc ở phổ thông để thay đổi theo hướng phát triển năng lực, cần xây dựng mô hình dạy học bài học Âm nhạc cho học sinh, mô hình dạy học này cần phải xác định rõ các yêu cầu cần đạt ở mỗi bài học. Các yêu cầu này phải có chỉ báo cụ thể, mô tả được các năng lực cụ thể ở từng bài dạy. Tuy nhiên, việc xây dựng này cũng chỉ là kế hoạch, giáo viên dạy Âm nhạc cần linh hoạt trong giờ dạy, làm chủ được giờ dạy, sáng tạo trong việc thiết kế, điều phối chương trình, thiết kế các hoạt động phù hợp với nội dung của bài học Âm nhạc [14]. Trên thế giới và Việt Nam, các nghiên cứu đề cập đến giảng dạy môn Nghệ thuật, Âm nhạc ở Tiểu học trong giai đoạn hiện nay, tập trung đến các vấn đề: cải thiện sự hứng thú với các môn Nghệ thuật ở học sinh Tiểu học, điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến giảng dạy Nghệ thuật, Âm nhạc ở trường Tiểu học, nghiên cứu tài liệu, phương tiện hỗ trợ giảng dạy Âm nhạc; các phương pháp giảng dạy Âm nhạc ở phổ thông.
Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Nghệ thuật, Âm nhạc Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Nghệ thuật, Âm nhạc trên thế giới và Việt Nam chưa được nghiên cứu nhiều, song có thể kể đến một số nghiên cứu sau: Kết hợp đào tạo, hỗ trợ của sinh viên nhạc với giáo viên nhạc, giữa trường đại học với trường phổ thông – đây là dự án tăng cường sự hỗ trợ giáo dục Âm nhạc cho học sinh Tiểu học. Dựa trên những kết quả nghiên cứu đã có, giáo dục Âm nhạc sớm, trẻ sẽ học ngôn ngữ tốt hơn; sinh viên, giáo viên phổ thông có cơ hội trao đổi chuyên môn, sẽ thúc đẩy tốt hơn hoạt động giảng dạy. Hai tác giả Veronica Poulter & Tina Cook (2020) đã xây dựng dự án hỗ trợ giáo viên Âm nhạc, bằng cách đào tạo các thực tập sinh – sinh viên, một quá trình song song vừa giảng dạy vừa hỗ trợ; 8 giúp các nhà nghiên cứu, giảng viên có sự kết nối với thực tiễn giảng dạy âm nhạc ở nhà trường Tiểu học. Tất cả các cá nhân tham gia vào dự án đều được hưởng lợi, trong đó cơ sở đào tạo giáo viên Âm nhạc có cơ hội nắm được thực tiễn để điều chỉnh, gợi ý việc xây dựng chương trình giảng dạy [37].
Nghiên cứu của Wenyee Tang về chương trình Âm nhạc Tiểu học, quản lý giảng dạy Âm nhạc Tiểu học cho thấy chiến lược giảng dạy hiệu quả - là cách thức tốt để quản lý lớp học, cũng như chương trình giảng dạy phải tính đến việc sử dụng phương pháp. Trong nhiều phương pháp đưa ra, theo Wenyee Tang, phương pháp kết hợp trò chơi trong dạy Âm nhạc là phương pháp hiệu quả. Cần chú ý: 6 vấn đề 1) Khả năng âm nhạc của học sinh và môi trường lớp học 2) Mục đích của trò chơi (như một công cụ giảng dạy, củng cố công cụ hoặc công cụ đánh giá), 3) sự hài lòng và thích thú của học sinh, 4) Các yếu tố của khả năng cạnh tranh, 5) Thời lượng của trò chơi và 6) Không gian cần thiết để chơi trò chơi [39]. Nghiên cứu về chương trình giáo dục Âm nhạc Tiểu học ở một số trường Tiểu học Công lập Philippines, Benjie M,Manila (2020) nhận thấy chất lượng giáo viên nhạc không đồng đều, nhiều giáo viên chưa nắm được đầy đủ nội dung chương trình Âm nhạc; học sinh chưa có thái độ tích cực với chương trình học, thiếu tài liệu, phương tiện giảng dạy là những thách thức giáo viên Âm nhạc phải đối mặt trong quá trình triển khai chương trình.
Điều này cho thấy việc đào tạo giáo viên nhạc, xây dựng, quản lý chương trình Âm nhạc Tiểu học ở Philippines có nhiều hạn chế [34]. Các nghiên cứu đề cập đến quản lý giáo dục Âm nhạc ở trường Mầm Non được một số tác giả đề cập như Phan Ngọc Hà (2017), Nguyễn Thị Bích Hà (2018), Lò Thị Thiện (2018). các luận văn này đã nghiên cứu, xây dựng được nội dung quản lý hoạt động giáo dục Âm nhạc cho trẻ trường Mầm non; chỉ ra các ưu điểm, hạn chế quản lý; đề xuất các biện pháp xây dựng chương trình, kế hoạch giảng dạy Âm nhạc, quản lý việc dạy nhạc cho trẻ mầm non [8], [9], [23]. Nghiên cứu về thực trạng QLDHAN ở trường Trung học cơ sở Lê Quý Đôn, Quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực; tác giả Ngô Thị Kim Hương (2020) đã xác định được các đặc điểm điển hình về mục tiêu, nội dung, 9 phương pháp dạy học môn âm nhạc Trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực; khảo sát chung cho thấy, thực trạng QLDHAN ở trường Trung học cơ sở Lê Quý Đôn chỉ ở mức trung bình; năng lực quản lý của hiệu trưởng, năng lực dạy học của giáo viên Âm nhạc là những yếu tố ảnh hưởng nhiều đến QLDHAN [15].
Theo tác giả Đỗ Văn Định (2020), quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên Âm nhạc Tiểu học theo định hướng tiếp cận năng lực là hoạt động quan trọng.