Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 2 BUỔI/NGÀY THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài BỔ SUNG NGUỒN TRÍCH DẪN Trong lịch sử xã hội, ở bất kỳ thời đại nào, quản lý luôn giữ một vị trí vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội. Dạy học và quản lý hoạt động dạy học được hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế xã hội.
Ngược dòng lịch sử ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiều nhà triết học đồng thời là nhà giáo dục cả phương đông và phương tây quan tâm đề cập đến: từ Khổng tử (551 - 479 Tr.CN), Socrates (469 - 399 Tr.CN), đến Plato (427 - 348 Tr. đều đã khẳng định được vai trò tất yếu của giáo dục trong xã hội và tính quyết định của chính trị đối với giáo dục. Chủ nghĩa tư bản xuất hiện cuối thế kỷ XIV với những thay đổi mạnh mẽ về khoa học kỹ thuật, đòi hỏi con người phải có những am hiểu về kỹ thuật, lúc này vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm, tiêu biểu là J. A Com xki (1652-1670), ông đã đưa ra các nguyên tắc dạy học trực quan, nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống.
Ông nhấn mạnh hiệu quả dạy học có liên quan rất lớn đến chất lượng người dạy trong việc vận dụng các nguyên tắc dạy học. Tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời đã thực sự định hướng cho hoạt động giáo dục là các qui luật về “sự hình thành cá nhân con người”, “tính quy định về kinh tế xã hội đối với giáo dục”,. Các quy định đó đặt ra các yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra phương tiện điều kiện cần thiết cho giáo dục. Các nhà lãnh đạo, các nhà nghiên cứu của nhiều quốc gia trên thế giới đều nhất trí cho rằng: Giáo dục chính là động lực để phát triển kinh tế - xã hội, nguồn lực con người chính là tài sản quyết định cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong những công trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định rằng: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của quản lý nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên. Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, các ông cho đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của lãnh đạo nhà trường. Hình thức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày đã có cách đây khá lâu ở nhiều nước trên thế giới, như châu Âu, châu Mỹ và ngay cả các nước trong khu vực châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Sinhgapore, Thái Lan, Trung Quốc,. cũng áp dụng đại trà và có hiệu quả.
Các nghiên cứu trong nước Trong tiến trình lãnh đạo, Đảng và Nhà nước đã quan tâm và tạo ra nhận thức đúng đắn về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết Trung Ương II khóa VIII của Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam xác định “Cùng với khoa học và công nghệ giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” [19]. Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giáo dục và đào tạo trở thành một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định tới tốc độ và quy mô phát triển. Như vậy, Đảng và Nhà nước đã coi giáo dục là “quốc sách hàng đầu” toàn xã hội có ý thức chăm lo cho giáo dục, vì giáo dục đã tạo nên nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Khoa học quản lý giáo dục ở Việt Nam được hình thành và phát triển, trước hết phải nói đến quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969). Trên cơ sở kế thừa những tinh hoa của của các tư tưởng giáo dục tiên tiến và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin, Người đã để lại cho chúng ta những nền tảng lý luận về: Vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục. Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục có giá trị rất cao trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam. Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy học.
Bằng sự tổng hòa các tri thức của Quản lý giáo dục, Giáo dục học, Tâm lý học, Xã hội học, Kinh tế học,. Ở Việt Nam nhiều nhà sư phạm đã đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện về vai trò, vị trí, nhiệm vụ, tổ chức quá trình dạy học, thấy được việc nâng cao chất lượng dạy học trên lớp sẽ quyết định chất lượng dạy học. Những ưu điểm, nhược điểm của quá trình dạy học trên lớp và nhận thức đúng về bản chất quá trình dạy học, mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học, sự đổi mới hiện nay về giáo dục, đổi mới nội dung và những biện pháp tổ chức dạy học trên lớp, trang thiết bị cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trên lớp.
Các nhà khoa học đã thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình một cách khoa học về các khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy học cùng các chức năng, nguyên tắc, phương pháp quản lý. Đó là các công trình khoa học, các tác phẩm, bài viết của các tác giả GS Hà Thế Ngữ (1929 - 1990), Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toản, Nguyễn Quang Uẩn, Đặng Quốc Bảo, Hồ Ngọc Đại, Bùi Minh Hiền, Trần Kiểm, Trần Quốc Thành, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí. Các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục đã đem lại cho chúng ta những tri thức về phương pháp luận nghiên cứu có giá trị cao trong quản lý giáo dục và quản lý hoạt động dạy học. Dạy học hai buổi/ngày là chủ trương đúng đắn, phù hợp với kinh tế xã hội hiện 7 nay, khi mà đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Dạy học hai buổi/ngày sẽ là điều kiện đảm bảo dạy học đủ thời gian, chất lượng học tập các môn bắt buộc sẽ tốt hơn. Học sinh có điều kiện cân đối việc học tập, rèn luyện và tăng cường các hoạt động giáo dục sức khoẻ, thẩm mỹ, thể chất. Đồng thời học thêm các môn năng khiếu, tăng cường phát triển năng lực qua các môn tự chọn, góp phần hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh. Ở nước ta, với bậc tiểu học, việc chỉ đạo dạy học 2 buổi/ngày đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo cụ thể hóa trong từng giai đoạn.
Dạy học 2 buổi/ngày ở trường tiểu học cũng là một trong các tiêu chí đánh giá của trường tiểu học đạt chuẩn Quốc gia, phổ cập giáo dục tiểu học và phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, kiểm định chất lượng trường tiểu học các cấp độ,. về vấn đề này đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, những hội thảo, tham luận, đề cập đến về dạy học 2 buổi/ngày ở tiểu học như: “Quản lý dạy học 2 buổi/ngày tại các trường tiểu học huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc” của Lê Thị Hồng Giang( 2013); “Biện pháp QL HĐDH 2 buổi/ngày của HT ở các trường TH TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương” của Nguyễn Thanh Huyền (2015); "Biện pháp QL HĐDH 2 buổi/ngày ở các trường TH thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị" của Trần Thị Hoài Nam (2016) Các công trình nghiên cứu khoa học, bài viết, tham luận trên đã khái quát được những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục về dạy học 2 buổi/ngày và dạy học 2 buổi/ngày ở tiểu học, hệ thống hóa được các khái niệm công cụ phục vụ cho việc nghiên cứu, điều tra hoạt động dạy học và biện pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày tại các trường tiểu học trên địa bàn nghiên cứu. Các đề tài nghiên cứu, các bài viết, tham luận cũng đã khẳng định được những thành công và hạn chế của việc quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày. Trên cơ sở đó, các tác giả cũng đề ra được các biện pháp quản lý dạy học 2 buổi/ngày cụ thể, phù hợp với đối tượng nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy học và giáo dục ở địa phương.
Mỗi công trình đề cập đến những khía cạnh khác nhau nhưng điểm chung nhất là khẳng định vai trò của quản lý trong công tác dạy học 2 buổi/ngày ở các trường tiểu học. Chính vì vậy các công trình nghiên cứu thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn về hoạt động quản lý giáo dục của từng địa phương, đồng thời là những viên gạch hồng xây dựng nền tảng cho hệ thống các biện pháp quản lý dạy học 2 buổi/ngày của nước ta. Dạy học 2 buổi/ngày là xu thế chung, tất yếu của thời đại, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của xã hội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng. Đây là vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu trong thực tiễn quản lý giáo dục hiện nay.
Đặc biệt, trên địa bàn quận Sơn Trà vấn đề quản lý dạy học 2 buổi/ngày theo Chương trình GDPT 2018 ở các trường tiểu học cũng chưa được quan tâm nghiên cứu. Do vậy tác giả chọn vấn đề Quản lí dạy học 2 buổi/ngày theo Chương trình GDPT 2018 tại các trường Tiểu học để làm đề tài của luận văn. Việc thực hiện nghiên cứu tại quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng được xem như một địa bàn 8 nghiên cứu cụ thể, kết quả nghiên cứu không chỉ đáp ứng đòi hỏi quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng mà còn là tài liệu hữu ích cho các địa phương khác tham khảo trong công tác quản lý dạy học 2 buổi/ngày theo Chương trình GDPT 2018 ở tiểu học. Các khái niệm chính 1.