Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Xuất phát từ tầm quan trọng của hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp trong việc giáo dục nhân cách học sinh, cho nên trong lĩnh vực giáo dục học, tâm lý học, quản lý giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Luận văn sẽ tổng quan nghiên cứu vấn đề theo 2 hướng: Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp. Các nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông Các công trình nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp trong lĩnh vực giáo dục và quản lý giáo dục của các nhà khoa học được thể hiện trong các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí khoa học, các cuốn sách chuyên khảo về công tác chủ nhiệm lớp, các luận văn thạc sĩ khoa học,.
có thể kể ra một số công trình sau: - Hà Nhật Thăng (2009), Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông, Nxb Giáo dục; [26] - Hà Nhật Thăng (2000), Những tình huống giáo dục học sinh của người giáo viên chủ nhiệm, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội;[27] - Phạm Viết Vượng (2010), Giáo dục học (Chương XVI, Người giáo viên chủ nhiệm), Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội;[30] - Kỷ yếu hội thảo (2010), Công tác giáo viên chủ nhiệm ở trường phổ thông, Nxb Giáo dục;[16] - Nguyễn Thanh Bình (2011), Một số vấn đề trong Công tác chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông hiện nay, Nxb Đại học Sư Phạm; [3] - Hà Nhật Thăng (2004), Phương pháp công tác của người giáo viên chủ nhiệm ở trường Trung học phổ thông, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội;[28] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một số bài viết đăng trên Tạp chí giáo dục như: - Vũ Đình Mạnh, số 126 (11/2005), Rèn luyện một số kỹ năng làm công tác giáo viên chủ nhiệm lớp cho sinh viên Cao đẳng sư phạm; [18] - Vũ Đình Mạnh, số 135 (kỳ 1 - 4/2006), Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng làm công tác giáo viên chủ nhiệm lớp cho sinh viên CĐ sư phạm; [19] - Lê Phú Thăng, số 10/2010, Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp ở trường hữu nghị T78; [29] 1. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông Trong lĩnh vực quản lý giáo dục nghiên cứu về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp được thể hiện ở hai bình diện lý luận và thực tiễn, các sản phẩm nghiên cứu khoa học về quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp được công bố trong các bài báo, đặc biệt trong các luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục, như: - Nguyễn Khắc Hiền (2005), Một số biện pháp tăng cường quản lý của Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp trong các trường Trung học phổ thông tỉnh Bắc Ninh. [12] - Ngô Thị Chuyên (2009), Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp tại trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi quận Dương Kinh.[8] - Nguyễn Văn Chương (2012), Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường Trung học phổ thông Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.[9] - Đàm Liên Quân, Biện pháp quản lý bồi dưỡng công tác chủ nhiệm cho giáo viên trường Trung học phổ thông Yên Hoà, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay.[22] Nhận xét: - Các tác giả đã nghiên cứu thực trạng hoạt động chủ nhiệm lớp và thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp, từ đó đề xuất các BPQL hoạt động chủ nhiệm lớp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động chủ nhiệm lớp. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ở trường Trung học phổ thông Mỹ Tho, vấn đề này thực sự cần thiết nhưng chưa được tác giả nào nghiên cứu.
Đề tài của tác giả đi theo hướng này kế thừa đồng thời xác định được điểm mới. Kết quả nghiên cứu phục vụ trực tiếp cho công tác giáo dục nhân cách học sinh. Khái niệm Quản lý là một loại hình lao động của con người trong cộng đồng nhằm thực hiện các mục tiêu mà tổ chức hoặc xã hội đặt ra. Quản lý là một hoạt động bao trùm mọi mặt đời sống xã hội.
Quản lý là nhân tố không thể thiếu trong đời sống và sự phát triển của xã hội. Loài người đã trải qua nhiều thời kỳ phát triển với nhiều hình thái xã hội khác nhau do đó cũng trải qua nhiều hình thức quản lý khác nhau. Trong quá trình nghiên cứu, đã có nhiều định nghĩa thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau về quản lý: Theo C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.[Dẫn theo 7] Như theo tác giả Frederich Wiliam Taylor (1856-1915) người Mỹ: “quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất”[1] Paul Herscy và Ken Blanc Heard lại coi “quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản lý, nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức".
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Mai Hữu Khuê lại cho rằng “Hoạt động quản lý là một dạng hoạt động đặc biệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp các loại lao động trí óc, liên kết bộ máy quản lý, h́ ình thành một chỉnh thể thống nhất điều hoà phối hợp các khâu và các cấp quản lý, làm sao cho hoạt động nhịp nhàng, đưa đến hiệu quả”[13] Theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc:“Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. [7] Những quan niệm về quản lý trên đây tuy có cách tiếp cận khác nhau, nhưng tác giả nhận thấy chúng đều bao hàm nghĩa chung, đó là: - Quản lý là các hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân, đảm bảo hoàn thành các công việc và là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của tập thể. - Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống ổn định phát triển, đạt được mục tiêu đã định. Từ những dấu hiệu bản chất trên có thể hiểu: Quản lý là tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đặt đến mục tiêu quản lý đặt ra.
Môi trường quản lý Mục tiêu quản lý Chủ thể quản lý Khách thể quản lý Sơ đồ 1. Cấu trúc của một hệ thống quản lý 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chức năng của quản lý - Chức năng kế hoạch hóa: là quá trình xác định các mục tiêu và lựa chọn các biện pháp tốt nhất để đạt các mục tiêu đó. Nội dung thực hiện chức năng kế hoạch bao gồm: Phân tích bối cảnh, xác định mục tiêu phát triển tổ chức; lập các kế hoạch thực hiện mục tiêu; triển khai thực hiện kế hoạch; đánh giá, điều chỉnh kế hoạch (nếu cần).
- Chức năng tổ chức: là quá trình tiếp nhận, phân phối, sắp xếp các nguồn lực tạo ra một cơ cấu tổ chức thích hợp đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu đề ra để tổ chức phát triển. Nội dung chức năng tổ chức bao gồm: xây dựng cơ cấu tổ chức hợp lý và năng động, phù hợp với yêu cầu thực thi nhiệm vụ; xây dựng, phát triển đội ngũ đảm bảo yêu cầu của tổ chức; xác lập mối quan hệ và cơ chế hoạt động; tổ chức công việc khoa học. - Chức năng chỉ đạo: là quá trình tác động, ảnh hưởng tới hành vi thái độ của cấp dưới thông qua các hoạt động hướng dẫn, giúp đỡ, đôn đốc, động viên và thúc đẩy những người dưới quyền làm việc với hiệu quả cao nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Nội dung chức năng chỉ đạo: thực hiện quyền chỉ huy, giao việc và hướng dẫn triển khai nhiệm vụ; đôn đốc, động viên, kích thích tạo động lực làm việc cho nhân viên; giám sát, sửa chữa đảm bảo các hoạt động đúng hướng, bám sát yêu cầu thực thi kế hoạch của tổ chức; xây dựng môi trường thúc đẩy các hoạt động phát triển.
- Chức năng kiểm tra: là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khích những cái tốt, phát hiện những tồn tại, điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đặt ra và góp phần đưa toàn bộ hệ thống được quản lý lên một trình độ cao hơn. Nội dung thực hiện chức năng kiểm tra gồm: xác định các tiêu chuẩn để đánh giá; đánh giá kết quả thực tế: thu thập thông tin về đối tượng được kiểm tra; so sánh kết quả đo đạc thực tế với chuẩn để phát hiện mức độ thực hiện 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tốt, vừa, xấu của các đối tượng quản lý; điều chỉnh, bao gồm: tư vấn (uốn nắn, sửa chữa); thúc đẩy (phát huy thành tích tốt) hoặc xử lý. Bốn chức năng đó được coi như bốn công đoạn tạo nên một chu trình quản lý. Các chức năng này có quan hệ chặt chẽ với nhau, đan xen với nhau và đều cần đến thông tin quản lý.
Giáo viên chủ nhiệm lớp và hoạt động chủ nhiệm lớp 1. Giáo viên chủ nhiệm lớp 1. Khái niệm giáo viên chủ nhiệm lớp Trong hệ thống tổ chức của các nhà trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học. Hình thức tổ chức dạy học, giáo dục theo lớp được hình thành từ thế kỷ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc Comenxki đề xướng.
Để quản lý lớp học, BGH cử ra một trong những giáo viên đang giảng dạy làm chủ nhiệm lớp.