CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Một trong những mục tiêu của chương trình giáo dục và đào tạo hiện nay là thực hiện đa dạng hóa các hình thức giáo dục và đào tạo nhằm phát triển toàn diện mọi khả năng của người học ở các nhà trường nói chung và các trường phổ thông dân tộc bán trú nói riêng. Việc kết hợp các hoạt động dạy học và giáo dục từ lâu đã trở thành chương trình chủ yếu xuyên suốt năm học để đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất. Đối với các trường phổ thông dân tộc bán trú, học sinh ở trường cả tuần trừ thứ 7 và chủ nhật, ngoài giờ học trên lớp theo quy định thì thời gian còn lại, nhà trường phải sắp xếp thời gian hợp lý để học sinh nghỉ ngơi, sinh hoạt tập thể, tự học .Đây là nhiệm vụ hết sức quan trọng.
Hoạt động ngoài giờ học ở trường bao gồm 2 nội dung cơ bản là rèn kỹ năng sống và tự học của học sinh. Hoạt động ngoài giờ lên lớp về thực chất chính là hình thức giáo dục mang tính chất tập thể xã hội, với các hoạt động đan xen vừa học tập vừa vui chơi bằng những nội dung phong phú đem lại kết quả giáo dục thiết thực. Hoạt động ngoài giờ lên lớp không chỉ bó hẹp trong phạm vi trường học mà có thể thực hiện cả bên ngoài nhà trường, không chỉ ở một vài nội dung, một vài đề tài mà được thực hiện một cách đa dạng, không phải chỉ có sự kết hợp của các lực lượng giáo dục trong nhà trường mà còn có sự kết hợp của các lực lượng xã hội khác. Chính vì vậy, quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp phải được xây dựng thành kế hoạch có tính khoa học và hệ thống với nguyên tắc quản lý, phương án quản lý, mục tiêu quản lý rõ ràng cụ thể ở từng nội dung sao cho giữa mỗi nội dung phải có những yêu cầu riêng, hình thức thực hiện phù hợp với yêu cầu giáo dục và điều kiện nhà trường tránh các hoạt động dàn trải, không đúng đối tượng cần được giáo dục và lứa tuổi giáo dục, dẫn tới chất lượng và hiệu quả thu được sẽ không cao, thậm chí còn trở nên thiếu thu hút, hấp dẫn.
Rèn kỹ năng sống và nâng cao hiệu quả hoạt động tự học cho người học đã được đề cập đến trong nhiều công trình khoa học. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những công trình nghiên cứu về rèn kỹ năng sống cho học sinh: Cuốn sách "Giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số" của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đinh Thị Kim Thoa chủ biên. Đây là cuốn sách tham khảo có giá trị trong việc tìm hiểu cơ sở lý luận, giúp tác giả nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lý của tuổi vị thành niên và học sinh dân tộc thiểu số; những nội dung cơ bản trong giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống; phương pháp giáo dục giá trị sống kỹ năng sống. Cuốn sách viết lồng ghép giữa giáo dục giá trị sống luôn là nền tảng, kĩ năng sống là công cụ và phương tiện để tiếp nhận và thể hiện giá trị sống.
Cuốn sách "Tổ chức hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trung học cơ sở vùng khó khăn" của tác giả Đặng Thị Thanh Huyền (chủ biên). Đây là cuốn sách được biên soạn dành riêng cho các nhà quản lý, giáo viên trường trung học cơ sở ở các vùng khó khăn nhằm hỗ trợ cho họ phát triển năng lực tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường. Luận văn Thạc sĩ của tác giả Ngô Thị Bình Yên (2013), "Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường trung học phổ thông Chi Lăng tỉnh Lạng Sơn": Luận văn nghiên cứu việc rèn kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số cấp trung học phổ thông lồng ghép trong các hoạt động học tập giờ học chính khóa. Những công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tự học của người học: Luận văn Thạc sĩ của tác giả Phan Thị Kim Dung (2013), "Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học viên trung cấp ở trường Cao đẳng Công nghệ và Kỹ thuật Ô tô, Bộ Quốc Phòng": Trong luận văn này, học viên của trường quân đội có đặc điểm là trường nội trú, nhà trường có trách nhiệm quản lý học sinh 24/24 giờ.
Ngoài giờ học trên lớp nhà trường phải quản lý các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh bao gồm các hoạt động rèn kỹ năng sống và hoạt động tự học. Luận văn đã đi sâu nghiên cứu một trong hai hoạt động, đó là hoạt động tự học. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp: Luận văn Thạc sĩ của tác giả Cà Thị Hoan (2009), "Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo định hướng xây dựng nhà trường thân thiện ở trường trung học phổ thông vùng dân tộc thiểu số": Luận văn tập trung nghiên cứu các hoạt động ngoài giờ lên lớp của học sinh trung học phổ thông thuộc vùng dân tộc thiểu số tỉnh Bắc Kạn gắn với các hoạt động xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực trong giờ học chính khóa. Luận văn Thạc sĩ của tác giả Hoàng Nghĩa Kiên (2013), "Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên": Luận văn đề cập đến các kĩ năng sống cho học sinh trung học phổ thông ở vùng đồng bằng, vùng phát triển thuận lợi.
Những công trình nghiên cứu về trường phổ thông dân tộc bán trú: Luận văn Thạc sỹ của tác giả Phạm Huy Trà (2010), “Mô hình quản lý trường Phổ thông dân tộc bán trú ở các xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Hà Giang”. Tác giả đề cập về mô hình và quản lý mô hình học sinh bán trú dân nuôi ở các xã khó khăn, những đặc điểm về học sinh, về quản lý và đưa biện pháp quản lý theo mô hình bán trú dân nuôi trên địa bàn tỉnh. Luận văn đề cập những đặc điểm chung, cơ bản nhất của mô hình khi mới hình thành và đi vào hoạt động. Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Xuân Diệu (2013), "Biện pháp quản lý hoạt động dạy học trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang": Luận văn đề cập đến hoạt động dạy học ở các trường phổ thông dân tộc bán trú cấp trung học cơ sở của huyện Sáng kiến kinh nghiệm của tác giả Vũ Đức Thảnh "Một số biện pháp quản lý duy trì sĩ số nâng cao chất lượng ở trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Bản Rịa huyện Quang Bình tỉnh Hà Giang" (Sáng kiến được công nhận cấp tỉnh năm học 2012 - 2013).
Sáng kiến đã đề xuất các biện pháp quản lí nhằm duy trì sĩ số học sinh. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như phân tích ở trên, các công trình nghiên cứu, các luận văn, sáng kiến nghiên cứu về rèn kỹ năng sống, giá trị sống, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tự học của học viên về kinh nghiệm quản lý trường phổ thông dân tộc bán trú đề cập đến những lĩnh vực nhất định, mang tính đặc thù của địa phương. Luận văn “Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Quang Bình tỉnh Hà Giang” nghiên cứu tổng thể các hoạt động ngoài giờ lên lớp của học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trong huyện Quang Bình tỉnh Hà Giang hoặc các trường phổ thông có học sinh bán trú khác. Các khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Ngay từ xã hội nguyên thuỷ, con người đã sống theo từng đám đông để chống chọi với thiên nhiên và thú dữ. Để tập hợp một đám đông thành một sức mạnh thống nhất thì hoạt động quản lý như một tất yếu tự nhiên. Quản lý xuất hiện, phát triển cùng với sự xuất hiện, phát triển của xã hội loài người. Ngày nay, quản lý đã trở thành một khoa học, một nghệ thuật, một nghề phức tạp trong xã hội hiện đại.
Hiện nay, có nhiều cách giải thích thuật ngữ quản lý. Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý bằng nhiều cách khác nhau. Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, kiểm tra. Dưới góc độ điều khiển học thì quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy.
Tuy nhiên, phân tích kỹ thì các nội dung đều có nhiều điểm tương đồng và khác biệt được giải thích trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau. Cách tiếp cận theo thực tiễn: Trên cơ sở phân tích sự quản lý bằng cách nghiên cứu kinh nghiệm thông thường qua các trường hợp cụ thể. Từ việc nghiên cứu những trường hợp thành công hoặc thất bại, sai lầm ở các trường hợp cá biệt của những người quản lý cũng như những dự định của họ để giải quyết những vấn đề đặc trưng, từ đó giúp họ hiểu được phải làm như thế nào để quản lý có hiệu quả trong những hoàn cảnh tương tự. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cách tiếp cận theo lý thuyết hệ thống: Cách tiếp cận này cho phép xem xét các hoạt động quản lý như một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm những yếu tố và mối liên hệ tương tác giữa các nhân tố để đạt được mục tiêu đã xác định.
Cách tiếp cận theo thuyết hành vi: Dựa trên những ý tưởng cho rằng quản lý là làm cho công việc hoàn thành thông qua con người. Do vậy, việc nghiên cứu nên tập trung vào mối quan hệ giữa người với người. Đây là trường hợp phải tập trung vào khía cạnh con người trong quản lý, vào niềm tin khi con người làm việc cùng nhau để hoàn thành các mục tiêu thì “con người nên hiểu con người”. Học thuyết này giúp người quản lý ứng xử một cách có hiệu quả hơn với những người dưới quyền.
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản lý: Theo Phùng Đức Hải: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể người quản lý đến tập thể người lao động nói chung (khách thể quản lý) nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến” [17,tr.