Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng đặc biệt quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, chịu trách nhiệm trực tiếp hình thành nhân cách và các kỹ năng đầu đời của trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi. Tuy nhiên, thực tiễn tại thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương cho thấy chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ giữa các trường mầm non công lập chưa thực sự đồng đều. Một số đơn vị trong nhiều năm liền thiếu vắng đội ngũ giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, trong khi 100% giáo viên mầm non phải đối mặt với áp lực thời gian làm việc tại trường kéo dài từ 10 đến 11 giờ mỗi ngày, chưa kể khối lượng công việc chuyên môn chuẩn bị ngoài giờ lên lớp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục mầm non với thực trạng công tác bồi dưỡng chuyên môn giáo viên còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về cơ chế quản lý, phân bổ nguồn lực và phương pháp tổ chức. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên tại 6 trường mầm non, mẫu giáo công lập trên địa bàn thị xã Tân Uyên trong giai đoạn 2017 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống 8 biện pháp quản lý khả thi nhằm chuẩn hóa năng lực đội ngũ nhà giáo theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non mới.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục địa phương, định hướng nâng tỷ lệ giáo viên đạt trình độ chuyên môn trên chuẩn lên trên 85%, đồng thời tối ưu hóa 100% các kỳ sinh hoạt chuyên môn tại cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng của một đô thị công nghiệp năng động tại tỉnh Bình Dương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết chức năng quản lý của các nhà khoa học giáo dục trong nước và quốc tế cùng quan điểm bồi dưỡng nhân lực liên tục của UNESCO. Bốn chức năng quản lý cốt lõi bao gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra được vận dụng xuyên suốt vào quy trình điều hành hoạt động bồi dưỡng chuyên môn tại nhà trường.

Mô hình nghiên cứu tiếp cận chuẩn hóa theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non ban hành kèm Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bao quát 5 tiêu chuẩn trọng yếu: phẩm chất nhà giáo; phát triển chuyên môn nghiệp vụ; xây dựng môi trường giáo dục; phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng; sử dụng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin và thể hiện khả năng nghệ thuật.

Các khái niệm công cụ cơ bản được định nghĩa tường minh gồm:

  • Quản lý giáo dục: Hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến các thành tố của quá trình sư phạm nhằm đạt mục tiêu giáo dục.
  • Bồi dưỡng chuyên môn: Hoạt động trang bị, cập nhật và bổ sung kiến thức, kỹ năng sư phạm thực tiễn nhằm hoàn thiện năng lực nghề nghiệp cho giáo viên trên nền tảng đào tạo ban đầu.
  • Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn giáo viên mầm non: Chuỗi tác động sư phạm có tổ chức của Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu nhằm định hướng, tạo điều kiện và đánh giá kết quả tự học, tự rèn luyện của giáo viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát mục đích tại 6 trường mầm non, mẫu giáo công lập đại diện trên địa bàn thị xã Tân Uyên gồm Mầm non Huỳnh Thị Chấu, Mầm non Hoa Hướng Dương, Mầm non Hoa Huệ, Mầm non Hội Nghĩa, Mẫu giáo Hoa Mai và Mẫu giáo Vĩnh Tân. Khách thể khảo sát bao gồm toàn bộ cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng tổ chuyên môn), chuyên viên phụ trách mầm non Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng hơn 120 giáo viên mầm non trực tiếp đứng lớp.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hệ thống bảng hỏi điều tra đo lường theo thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ, kết hợp phỏng vấn sâu 15 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán để khai thác sâu các khía cạnh định tính. Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết năm học, kế hoạch bồi dưỡng giai đoạn 2017 - 2018 và hồ sơ chuyên môn của các trường.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích số liệu thống kê toán học bằng phần mềm IBM SPSS phiên bản 20 là nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao nhất. Tác giả sử dụng các đại lượng thống kê mô tả gồm giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, tần số, tỷ lệ phần trăm, trung vị và yếu vị để đo lường mức độ thực hiện; đồng thời áp dụng kiểm định giá trị trung bình (T-test) với mức ý nghĩa p < 0.05 để kiểm tra sự khác biệt trong đánh giá giữa nhóm cán bộ quản lý và giáo viên mầm non. Timeline nghiên cứu được triển khai khảo sát, thu thập và xử lý toàn bộ dữ liệu thực địa từ năm 2017 đến năm 2018 trước khi tổng hợp nghiệm thu vào năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng chuyên môn được cả cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá ở mức rất cao với điểm trị trung bình đạt trên 4.20 trên thang điểm 5.00. Tuy nhiên, mức độ đồng bộ giữa nhận thức và hành động quản lý mục tiêu bồi dưỡng theo từng giai đoạn ngắn hạn, dài hạn còn thấp, khi có tới khoảng 35% đơn vị trường học chưa xây dựng được kế hoạch phân kỳ cụ thể cho từng đối tượng giáo viên.

Thứ hai, thời lượng làm việc căng thẳng là rào cản thực tế lớn nhất đối với việc tự bồi dưỡng. Giáo viên mầm non phải quản lý, chăm sóc trẻ trực tiếp tại lớp 11 giờ mỗi ngày, chiếm hơn 85% tổng quỹ thời gian làm việc hàng ngày, dẫn đến 72% giáo viên được khảo sát thừa nhận họ gặp áp lực quá tải, không đủ thời gian và năng lượng dành cho việc tự nghiên cứu tài liệu hay trau dồi chuyên môn ngoài giờ.

Thứ ba, cơ cấu nội dung bồi dưỡng còn bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng. Trong 5 tiêu chuẩn nghề nghiệp, nội dung bồi dưỡng về phẩm chất chính trị, đạo đức nhà giáo và chăm sóc sức khỏe dinh dưỡng đạt tỷ lệ thực hiện cao trên 80%; trong khi tiêu chuẩn sử dụng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển kỹ năng nghệ thuật còn bị xem nhẹ với hơn 45% giáo viên chưa tự tin ứng dụng các phần mềm trình chiếu tương tác vào giảng dạy.

Thứ tư, công tác quản lý các điều kiện cơ sở vật chất và kinh phí phục vụ bồi dưỡng còn mang tính thụ động. 100% các trường mầm non công lập chưa được giao quyền tự chủ tài chính linh hoạt để chủ động mời chuyên gia đầu ngành về tập huấn trực tiếp tại trường, phải phụ thuộc tới 90% vào các lớp bồi dưỡng tập trung do Phòng hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo điều phối.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan. Về mặt chủ quan, năng lực quản trị kế hoạch bồi dưỡng của một số Hiệu trưởng còn lúng túng, Ban Giám hiệu ít dự giờ sinh hoạt tổ chuyên môn (tần suất ghi nhận dưới 2 lần mỗi tháng tại một số trường), công tác kiểm tra, đánh giá sau các đợt tập huấn còn mang tính hình thức, thiếu chế tài khen thưởng cụ thể để tạo động lực lâu dài. Về mặt khách quan, cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ phục vụ hội thảo chuyên môn tại một số điểm trường vùng ven thị xã Tân Uyên còn nghèo nàn, chưa đáp ứng kịp yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây về quản lý giáo dục mầm non tại Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh, kết quả nghiên cứu tại thị xã Tân Uyên có sự tương đồng rõ rệt về tình trạng thiếu tính hệ thống trong lập kế hoạch và việc giáo viên bị quá tải công việc hành chính. Điểm khác biệt tại Tân Uyên là áp lực gia tăng dân số cơ học tại địa bàn phát triển công nghiệp nhanh khiến tỷ lệ trẻ/lớp tăng cao, làm trầm trọng hơn tình trạng thiếu hụt thời gian tự học của nhà giáo.

Dữ liệu khảo sát trong luận văn được hệ thống hóa trực quan thông qua 20 bảng số liệu thống kê chi tiết kết hợp 5 biểu đồ phân tích tương quan. Cụ thể, Biểu đồ cơ cấu trình độ tin học, ngoại ngữ phản ánh rõ khoảng cách năng lực công nghệ của giáo viên; Bảng so sánh trị trung bình và kiểm định T-test giữa cán bộ quản lý và giáo viên minh chứng sự đồng thuận về tính cấp thiết của các giải pháp; trong khi Biểu đồ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi chỉ ra mức độ sẵn sàng chuyển dịch của các cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết triệt để các hạn chế thực tiễn, luận văn đề xuất hệ thống 8 giải pháp quản lý đồng bộ với lộ trình rõ ràng:

  1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên mầm non về vị trí, vai trò của công tác bồi dưỡng chuyên môn; mục tiêu đạt 100% cán bộ, giáo viên thông suốt các tiêu chí đánh giá chuẩn nghề nghiệp mới, triển khai định kỳ vào đầu mỗi năm học do Hiệu trưởng chủ trì.

  2. Cải tiến quy trình lập kế hoạch và chương trình bồi dưỡng theo 3 giai đoạn (ngắn hạn từng tháng, trung hạn từng học kỳ và dài hạn 3 - 5 năm); đảm bảo 100% trường mầm non ban hành kế hoạch bồi dưỡng sát hợp với năng lực thực tế của từng nhóm giáo viên, thực hiện trong quý 3 hàng năm do Ban Giám hiệu phụ trách.

  3. Chỉ đạo và thực hiện việc phân công, phân nhiệm khoa học, giảm tải tối thiểu 20% các thủ tục hành chính, sổ sách không cần thiết ngoài giờ lên lớp; tạo điều kiện bố trí thời gian biểu luân phiên giúp 100% giáo viên tham gia đầy đủ các chuyên đề chuyên môn.

  4. Chỉ đạo tổ chức thực hiện toàn diện nội dung bồi dưỡng theo 5 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp; tăng tỷ trọng thời lượng bồi dưỡng ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ năng sư phạm nghệ thuật lên tối thiểu 30% tổng thời lượng các khóa tập huấn.

  5. Xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính và tạo động lực thi đua khen thưởng; trích lập từ 15% đến 20% nguồn kinh phí chi thường xuyên của nhà trường để khen thưởng đột xuất các sáng kiến kinh nghiệm xuất sắc và hỗ trợ giáo viên học tập nâng cao trình độ.

  6. Đổi mới hình thức và phương pháp bồi dưỡng theo hướng tăng cường thực hành trải nghiệm, thảo luận nhóm, mô hình đôi bạn cùng tiến (1 giáo viên giỏi kèm 1 giáo viên trẻ) và hội thảo chuyên đề liên trường do Phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Tân Uyên phối hợp điều phối.

  7. Nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn; quy định Ban Giám hiệu dự giờ sinh hoạt chuyên môn tối thiểu 2 lần mỗi tháng, chuyển đổi sinh hoạt tổ từ hình thức hành chính sang sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học.

  8. Chủ động quản lý và nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị đa phương tiện; tham mưu Ủy ban nhân dân thị xã Tân Uyên bố trí ngân sách hiện đại hóa 100% phòng hội trường và phòng chức năng phục vụ bồi dưỡng trong giai đoạn 2020 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

  • Cán bộ quản lý các trường mầm non (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Cung cấp cẩm nang thực hành về quy trình 4 chức năng quản lý bồi dưỡng, biểu mẫu kế hoạch bồi dưỡng phân kỳ và tiêu chí đánh giá giáo viên theo Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT, ứng dụng trực tiếp vào công tác điều hành năm học.

  • Lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp bức tranh thực trạng chân thực và cơ sở khoa học để hoạch định chính sách phân bổ ngân sách đào tạo lại, thiết kế chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo cụm trường trên địa bàn cấp huyện, thị xã.

  • Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp nghiên cứu lý luận với xử lý dữ liệu thực chứng qua SPSS 20, cách thiết kế bảng hỏi Likert và quy trình kiểm định giả thuyết khoa học.

  • Đội ngũ giáo viên mầm non đang công tác: Giúp tự nhận diện điểm mạnh, điểm yếu theo 5 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp, từ đó chủ động xây dựng lộ trình tự học tập, tự bồi dưỡng nâng cao tay nghề đáp ứng xu thế đổi mới giáo dục toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

  1. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cấp bách nào trong quản lý giáo dục mầm non tại thị xã Tân Uyên? Luận văn giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện với tình trạng giáo viên quá tải thời gian làm việc (11 giờ/ngày tại trường) và sự thiếu đồng bộ trong công tác lập kế hoạch, kiểm tra sau bồi dưỡng tại 6 trường mầm non công lập trên địa bàn.

  2. Khung lý thuyết của luận văn dựa trên những văn bản pháp lý và mô hình quản lý nào? Đề tài tích hợp lý thuyết 4 chức năng quản lý của các nhà khoa học quản lý giáo dục với Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non gồm 5 tiêu chuẩn và 15 tiêu chí quy định tại Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT cùng các điều khoản trong Điều lệ trường mầm non.

  3. Điểm nổi bật trong phương pháp xử lý số liệu của nghiên cứu là gì? Tác giả sử dụng phần mềm IBM SPSS 20 để phân tích dữ liệu khảo sát từ hơn 120 cán bộ và giáo viên, kết hợp thống kê mô tả (Mean, Standard Deviation, Median, Mode) và kiểm định T-test so sánh sự khác biệt quan điểm giữa hai nhóm khách thể với độ tin cậy p < 0.05.

  4. Biện pháp nào được đánh giá mang tính đột phá nhất trong hệ thống giải pháp đề xuất? Biện pháp đổi mới hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học kết hợp cơ chế trích lập từ 15% đến 20% kinh phí chi thường xuyên để tạo động lực khen thưởng và mời chuyên gia chất lượng cao về tập huấn tại trường được đánh giá có tính đột phá cao nhất.

  5. Tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã được kiểm chứng khoa học như thế nào? Tác giả đã tổ chức khảo nghiệm chuyên gia với sự tham gia của cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán; kết quả khảo nghiệm qua kiểm định thống kê cho thấy 100% các biện pháp đề xuất đều đạt điểm trung bình đánh giá ở mức rất cần thiết và có tính khả thi cao khi áp dụng vào thực tiễn địa phương.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn giáo viên mầm non tiếp cận theo 4 chức năng quản lý và 5 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non.
  • Khảo sát thực chứng sâu sắc tại 6 trường mầm non công lập thị xã Tân Uyên đã chỉ rõ các nút thắt về thời gian làm việc 11 giờ/ngày của giáo viên, hạn chế trong phân bổ kinh phí và sự thiếu cân đối giữa các nội dung bồi dưỡng công nghệ thông tin, ngoại ngữ.
  • Đề xuất hệ thống 8 biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi, giải quyết triệt để các tồn tại thực tiễn từ khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, tạo động lực thi đua cho nhà giáo.
  • Đóng góp nguồn tư liệu tham khảo có giá trị lý luận và phương pháp luận vững chắc cho công tác quản lý giáo dục mầm non tại các đô thị công nghiệp đang phát triển nhanh.
  • Lộ trình triển khai ứng dụng các giải pháp được định hướng xuyên suốt giai đoạn 2020 - 2025, mở ra hướng đi hiệu quả để nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non trên toàn địa bàn thị xã Tân Uyên.

Quý bạn đọc, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu tại thư viện Trường Đại học Thủ Dầu Một để áp dụng các giải pháp quản trị sư phạm tiên tiến vào thực tiễn phát triển nhà trường.