Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG NÔNG THÔN BẰNG NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về quản lý các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước 1. Một số khái niệm cơ bản a) Dự án Dự án là việc thực hiện một mục đích hay nhiệm vụ công việc nào đó dưới sự ràng buộc về yêu cầu và nguồn lực đã định. Thông qua việc thực hiện dự án để cuối cùng đạt được mục tiêu nhất định đã dề ra và kết quả của nó có thể là một sản phẩm hay một dịch vụ mà bạn mong muốn (Từ Quang Phương, 2005).
Dự án là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa trên nguồn vốn xác định (Nguyễn Văn Đáng, 2008). Dự án là một quá trình mang đặc thù riêng bao gồm một loạt các hoạt động được phối hợp và kiểm soát, có định ngày khởi đầu và kết thúc, được thực hiện với những hạn chế về thời gian, chi phí và nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu phù hợp với những yêu cầu cụ thể (Nguyễn Bạch Nguyệt, 2013). Như vậy, dự án là đối tượng của quản lý và là một nhiệm vụ mang tính chất 1 lần, có mục tiêu rõ ràng trong đó bao gồm chức năng, số lượng và tiêu chuẩn chất lượng), yêu cầu phải được hoàn thành trong một khoảng thời gian quy định, có dự toán tài chính từ trước và nói chung không được vuợt qua dự toán đó. b) Dự án đầu tư xây dựng công trình Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định (Lê Văn Thịnh, 2008).
Dự án đầu tư xây dựng công trình bao gồm phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở. Dự án đầu tư xây dựng là một loại công việc mang tính chất một lần, cần có một lượng đầu tư nhất định, trải qua một loạt các trình tự (Nguyễn Văn Sênh, 2011). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Như vậy, dự án đầu tư xây dựng công trình có những đặc trưng cơ bản sau: - Được cấu thành bởi một hoặc nhiều công trình thành phần có mối liên hệ nội tại chịu sự quản lý thống nhất trong quá trình đầu tư xây dựng. - Hoàn thành công trình là một mục tiêu đặc biệt trong điều kiện ràng buộc nhất định về thời gian, về nguồn lực, về chất lượng, về chi phí đầu tư và về hiệu quả đầu tư.
- Phải tuân theo trình tự đầu tư xây dựng cần thiết từ lúc đưa ra ý tưởng đến khi công trình hoàn thành đưa vào sử dụng. - Mọi công việc chỉ thực hiện một lần: đầu tư một lần, địa điểm xây dựng cố định một lần, thiết kế và thi công đơn nhất. c) Dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn Dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn bằng vốn ngân sách là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn ngân sách để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình giao thông tại khu vực nông thôn nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình giao thông và nâng cao đời sống nhân dân tại khu vực nông thôn, thực hiện chiến lược xây dựng nông thôn mới (Đỗ Xuân Nghĩa, 2011). Với các dự án này, Nhà nước quản lý toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng từ việc xác định chủ trương đầu tư, lập dự án, quyết định đầu tư, lập thiết kế, tổng dự toán, lựa chọn nhà thầu, thi công xây dựng đến khi nghiệm thu, bàn giao và đưa công trình vào khai thác sử dụng.
Cơ quan quyết định đầu tư có trách nhiệm bố trí đủ vốn theo tiến độ thực hiện dự án. d) Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Quản lý dự án đầu tư XDCT là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng quá trình đầu tư xây dựng (bao gồm công tác chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư và vận hành kết quả đầu tư cho đến khi thanh lý tài sản do đầu tư tạo ra) bằng một hệ thống đồng bộ các biện pháp nhằm đạt được hiện quả kinh tế xã hội cao trong những điều kiện cụ thể xác định và trên cơ sở vận dụng sáng tạo những quy luật kinh tế khách quan nói chung và quy luật vận động đặc thù của đầu tư nói riêng. Quản lý dự án đầu tư XDCT là việc áp dụng những hiểu biết , kỹ năng , công cụ , kỹ thuật vào hoạt động dự án nhằm đạt được những yêu cầu và mong muốn từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quản lý dự án đầu tư XDCT còn là quá trình lập kế hoạch tổng thể , điều phối thời gian, nguồn lực và giám sát quá trình phát triển của dự án từ khi bắt đầu đến khi kết thúc nhằm đảm bảo cho dự án hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt và đạt được các yêu câu đã định về kỹ thuật và chất lượng sản phẩm dịch vụ, bằng những phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép.
e) Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn là sự vận dụng lý luận, phương pháp, quan điểm có tính hệ thống để tiến hành quản lý có hiệu quả toàn bộ công việc liên quan tới dự án xây dựng công trình giao thông dưới sự ràng buộc về nguồn lực có hạn. Để thực hiện mục tiêu dự án, các nhà đầu tư phải lên kế hoạch tổ chức, chỉ đạo, phối hợp, điều hành, khống chế và định giá toàn bộ quá trình từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc dự án (Bùi Mạnh Hùng, 2009). Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nói chung và công trình giao thông nông thôn nói riêng đều bao gồm các hoạt động quản lý: quản lý chất lượng xây dựng, quản lý tiến độ xây dựng, quản lý khối lượng thi công xây dựng công trình, và quản lý chi phí xây dựng (Đỗ Xuân Nghĩa, 2011). Vai trò của quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn Quản lý dự án đầu tư nói chung và quản lý dự án xây dựng giao thông nông thôn nói riêng đều có vai trò như sau: - Vai trò ra quyết định Quản lý dự án đầu tư là một quá trình ra quyết định có tính hệ thống.
Việc đưa ra quyết định ngay từ đầu có ảnh hưởng quan trọng đến giai đoạn thiết kế, giai đoạn thi công cũng như sự vận hành sau khi dự án đã được hoàn thành. Đối với quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn , vai trò quyết định được thể hiện ở các mặt phê duyệt thiết kế, thẩm định hồ sơ… - Vai trò lập kế hoạch Vai trò này đưa toàn bộ quá trình, hệ thống mục tiêu, và toàn bộ hoạt động của dự án vào quỹ đạo kế hoạch, dùng hệ thống kế hoạch ở trạng thái động để điều hành, khống chế toàn bộ dự án. Sự điều hành hoạt động công trình là sự thực hiện theo trình tự mục tiêu dự định. Nhờ vai trò lập kế hoạch mà mọi công việc của dự án đều có thể dự kiến và khống chế được.
Vai trò lập kế hoạch đối với quản lý dự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn thể hiện ở việc lập kế hoạch ngân sách (ngân sách trung kế hoạch tổ chức lựa chọn nhà thầu… - Vai trò tổ chức Vai trò tổ chức ở đây có nghĩa là: thông qua việc xây dựng một tổ chức dưới sự lãnh đạo của giám đốc dự án để đảm bảo dự án được thực hiện theo hệ thống, xác định chức trách và trao quyền cho hệ thống đó, thực hiện chế độ hợp đồng, hoàn thiện chế độ quy định để hệ thống đó có thể vận hành một cách hiệu quả, đảm bảo cho mục tiêu của dự án được thực hiện theo kế hoạch. Vai trò tổ chức giúp các dự án xây dựng giao thông nông thôn được thực hiện đảm bảo đúng tiến độ, ngân sách hợp lý và đảm bảo chất lượng. - Vai trò điều hành Quá trình quản lý dự án là sự phối hợp của rất nhiều các bộ phận có mối quan hệ mâu thuẫn và phức tạp. Do đó, nếu xử lý không tốt các mối quan hệ này sẽ tạo ra những trở ngại trong việc phối hợp hoạt động giữa các bộ phận, ảnh hưởng đến mục tiêu hoạt động của dự án.
Vai trò điều hành giúp có vai trò giúp BQL các dự án xây dựng giao thông nông thôn tiến hành kết nối, khắc phục trở ngại, đảm bảo cho hệ thống có thể vận hành một cách bình thường. - Vai trò khống chế Vai trò khống chế đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu chính của các dự án đầu tư. Bởi vì, các dự án đầu tư đôi khi có thể rời xa mục tiêu dự định, phải lựa chọn phương pháp quản lý khoa học để đảm bảo mục tiêu được thực hiện. Vai trò khống chế giúp các dự án xây dựng giao thông nông thôn đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng với nguồn ngân sách đã duyệt.
Nội dung của quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn 1. Quản lý quy hoạch, kế hoạch đầu tư xây dựng công trình giao thông nông thôn Theo nghị định số 08/2005/ NĐ-CP ngày 24/01/ 2005 về Quy hoạch xây dựng công trình giao thông nông thôn: Quy hoạch xây dựng công trình giao thông nông thôn được lập cho đối tượng là xã và điểm dân cư nông thôn. Quy hoạch xây dựng công trình giao thông nông thôn gồm các cấp độ sau: - Xây dựng quy hoạch công trình giao thông chung được lập cho toàn bộ ranh giới hành chính của xã; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Xây dựng quy hoạch chi tiết công trình giao thông được lập cho các điểm dân cư nông thôn. Ủy ban nhân dân xã chủ trì tổ chức việc lập nhiệm vụ và xây dựng quy hoạch xây dựng giao thông nông thôn bằng ngân sách nhà nước.