Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại các trường trung học phổ thông của huyện Đan Phượng thành phố Hà Nội. Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại các trường trung học phổ thông của huyện Đan Phượng thành phố Hà Nội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Hoạt động giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Vì vậy, vấn đề này đã và đang được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau. Các nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục hướng nghiệp đã được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục quan tâm nghiên cứu từ những năm giữa thế kỷ XIX. Ở Liên bang Nga giáo dục hướng nghiệp được thực hiện nhằm mục tiêu đảm bảo quyền tự chọn ngành nghề của học sinh, giúp cho các em học sinh tự thể hiện nhân cách trong điều kiện quan hệ thị trường, tôn trọng sự hứng thú nghề nghiệp của học sinh.
Chỉ rõ nhu cầu của thị trường lao động, không ngừng nâng cao trình độ thành thạo nghề của các cá nhân là điều kiện quan trọng nhất để thỏa nguyện yêu cầu phát triển của con người trong lao động. Nhật Bản sớm quan tâm tới giải quyết tốt mối quan hệ giữa học vấn văn hoá phổ thông với các kiến thức và kỹ năng lao động - nghề nghiệp ở tất cả các bậc học. Có khoảng 27,9% số trường phổ thông trung học vừa học văn hoá phổ thông vừa học các môn học kỹ thuật thuộc các lĩnh vực như cơ khí, ngư nghiệp, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ vv… Sau cấp II có đến 94% học sinh vào cấp III, trong đó 70% học sinh theo học loại hình trường PT cơ bản và 30% HS theo hướng học nghề. Tại Hàn Quốc, trong các loại hình trường phổ thông, nội dung giảng dạy kỹ thuật - lao động là một bộ phận cấu thành quan trọng trong chương trình GD.
Hết cấp II học sinh sẽ đi theo hai luồng chính: phổ thông và chuyên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các trường kỹ thuật nghề nghiệp tuyển sinh trước rồi mới chọn HS theo luồng phổ thông các học sinh đi theo luồng này sẽ học cao hơn là vào học trong các trường đại học. Ở Trung Quốc khuyến khích GD suốt đời một cách tích cực. Tại đó hiện nay, GD dựa trên cộng đồng đang được phát triển mạnh mẽ.
Trong chương trình giảng dạy thường có các môn học tự chọn với mục tiêu trang bị cho HS những kiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết để HS có khả năng tham gia lao động nghề nghiệp ở các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác nhau hoặc tiếp tục học lên trình độ nghề nghiệp cao hơn ở bậc đại học. Phát triển mô hình trường Trung học phổ thông tổng hợp thử nghiệm ở Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến. Mô hình Trung học phổ thông tổng hợp được coi là mô hình trường giáo dục hướng nghiệp tốt nhất cho HS vì HS có thể tự lựa chọn nghề nghiệp trong cơ chế thị trường cạnh tranh hoặc tiếp tục học lên CĐ, ĐH theo sở thích của mình. Ưu điểm của trường này là HS sau khi ra trường vừa có trình độ học vấn phổ thông (được cấp bằng THPT), vừa có trình độ kỹ năng nghề nghiệp (được cấp chứng chỉ nghề) để tham gia vào thị trường lao động.
Tại Singapore, ở bậc trung học học sinh được phân theo 3 luồng: luồng bình thường, luồng khá giỏi và luồng học nghề. Học sinh ở luồng bình thường sẽ học 5 năm, học sinh ở luồng khá giỏi sẽ học trong 4 năm và học sinh ở luồng học nghề sẽ học trong 5 năm nhưng theo một chương trình chú trọng về học nghề kĩ thuật hơn là văn hoá. Kết thúc trung học sẽ là kỳ thi lấy chứng chỉ GCE‟O‟ Levels, là chứng chỉ theo hệ thống giáo dục Anh nhưng có thể thay đổi phù hợp với Sigapore. Sau đó học sinh có thể lựa chọn: Những học sinh có đủ khả năng sẽ học tiếp hai năm dự bị thi đại học lấy chứng chỉ „A‟ Levels và vào đại học.
Những học sinh còn lại có thể vào các trường dạy nghề kỹ thuật (Institute of Technical Education) hay các trường cao đẳng kỹ thuật (Polytechnic). Hệ thống giáo dục có sự phân luồng tương đối sớm, các loại 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình đào tạo công nghệ – kĩ thuật được phát triển mạnh, hệ thống văn bằng chứng chỉ có thể so sánh tương đương của các nước Anh, Mĩ và đảm bảo chuẩn mực quốc tế. Nội dung giáo dục HN trong trường trung học của cộng hoà Pháp được phân hoá theo nhiều phân ban hẹp trong đó phần lớn là các ban kỹ thuật - công nghệ đào tạo kỹ thuật viên. Kế hoạch dạy học ở các chuyên ban kỹ thuật - công nghệ bao gồm nhiều môn văn hoá PT và kỹ thuật nghề nghiệp theo tỷ lệ khoảng 50/50.
Việc cải cách chương trình GD công nghệ ở Pháp nhằm hoàn thiện hệ thống GD kỹ thuật công nghệ ở tất cả các bậc học, làm cho nội dung GD công nghệ phù hợp với từng giai đoạn GD và trình độ phát triển khoa học kỹ thuật …. Tại Pháp, có hai loại nhân lực tư vấn hướng nghiệp: - Các nhà tư vấn - cố vấn hướng nghiệp (CO-conseillers d‟orientation). Những người này có phạm vi hoạt động giới hạn. Họ chỉ được làm các công việc tư vấn hướng nghiệp ở những cấp độ thông thường mà người ta thường gọi là tư vấn vòng ngoài.
- Các nhà tư vấn tâm lý hướng nghiệp (COP- conseillers d‟orientation psycologues). Họ được quyền thực hiện các nghiệp vụ tâm lý hướng nghiệp chuyên sâu (tư vấn vòng trong). Họ hỗ trợ trực tiếp cho việc ra quyết định lựa chọn ngành học, nghề nghiệp của cá nhân. Các CO và COP được đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia.
Hiện nay, tại Pháp có 4 trung tâm độc quyền đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia cho CO và COP, trong đó INETOP (Viện nghiên cứu quốc gia về lao động và hướng nghiệp) thuộc CNAM (Học viện quốc gia về nghệ thuật và nghề nghiệp) tại Paris đào tạo khoảng 47% CO và COP cho toàn nước Pháp) Cùng với giáo viên và phụ huynh học sinh, các nhà tư vấn hướng nghiệp thường xuyên tổ chức các đợt kiểm tra, các trắc nghiệm tâm lí, kiến thức, trên cơ sở đó đưa ra cho học sinh những lời khuyên xác đáng, hướng học sinh vào con đường học tập thành công nhất. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, có thể thấy rằng giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp giữ một vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân của các nước khác nhau trên thế giới. Trong hệ thống giáo dục quốc dân của nhiều nước, các thiết chế giáo dục và tư vấn hướng nghiệp đã được xây dựng ở các bậc học dục như THCS, THPT, THCN và ĐH. Để triển khai các mô hình hướng nghiệp tích hợp trong hệ thống giáo dục quốc dân, chính phủ nhiều nước đã có chính sách đồng bộ để duy trì, củng cố các chức năng của giáo dục và tư vấn hướng nghiệp.
Ta có thể thấy một quốc gia muốn có nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững cần phải đào tạo được nguồn nhân lực thực sự có chất lượng. Để làm được điều đó đòi hỏi công tác tư vấn hướng nghiệp giúp các em học sinh chọn ngành nghề đào tạo phù hợp phù hợp với năng lực sở trường của bản thân đồng thời cũng phải làm tốt công tác phân luồng học sinh để giảm bớt gánh nặng ngân sách nhà nước đầu tư cho giáo dục đồng thời làm tốn thời gian của học sinh phải học mà sau đó lại đi học nghề. Các nghiên cứu ở Việt Nam Từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, các công trình khoa học của nhiều nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học đã tiếp cận nghiên cứu về GDHN cho HS phổ thông ở những khía cạnh khác nhau: - Ở khía cạnh giáo dục nghề nghiệp, tác giả Phạm Minh Hạc phân tích tình hình GDĐT nước ta và xây dựng phương hướng đổi mới giáo dục từ việc xây dựng một nền giáo dục kỹ thuật, đó là nền giáo dục được chỉ đạo bằng tư tưởng phục vụ phát triển công nghệ. Tác giả đã đưa ra quan điểm về con người trong công cuộc đổi mới, đó là ưu tiên đến việc giáo dục nghề nghiệp, đây cũng là quan điểm của GDHN sau này.
- Về hoạt động GDHN trong trường phổ thông: + Nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu và đưa ra nhận xét về thực trạng hoạt động GDHN trong những năm qua và đề xuất những biện pháp để nâng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao hiệu quả hoạt động GDHN trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu và giải pháp điều chỉnh định hướng chọn nghề cho HS phù hợp với yêu cầu phát triển KTXH của đất nước đã được các tác giả Đặng Danh Ánh, Nguyễn Trọng Bảo, Đoàn Chi, Nguyễn Viết Sự, Nguyễn Toàn. đề cập và giải quyết ở những góc độ khác nhau. Đặc biệt, tác giả Đặng Danh Ánh đã đi sâu nghiên cứu những cơ sở lý luận và nhiệm vụ GDHN cho HS phổ thông, xây dựng nên sơ đồ GDHN cho HS từ khi các em học ở trường phổ thông cho đến khi tham gia lao động ở cơ sở sản xuất.
Tác giả cũng đi sâu nghiên cứu và đề xuất bản mô tả nghề phục vụ GDHN và cách thức đổi mới phương pháp theo hướng dạy học tích cực để nâng cao chất lượng các hoạt động GDHN. Gần đây nhất, kết quả nghiên cứu đề tài KHCN cấp nhà nước KX – 05 – 09 “Giáo dục phổ thông và hướng nghiệp - nền tảng để phát triển nhân lực đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” đã nghiên cứu thực trạng và đưa ra một bức tranh tổng thể về hướng nghiệp cho HS phổ thông để phát triển nguồn nhân lực. Đề tài đã tổng hợp khái quát những vấn đề lý luận về GD giáo dục và hướng nghiệp, mối quan hệ giữa hai hoạt động này trong nhà trường phổ thông, hướng tới việc chuẩn bị lực lượng tham gia vào quá trình đào tạo nhân lực phục vụ yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.