Chương 1. Cơ sở lý luận quản lý đội ngũ giáo viên trƣờng trung học phổ thông Chương 2. Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên các trƣờng trung học phổ thông thành phố Thái Bình Chương 3. Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng đội ngũ giáo viên các trƣờng trung học phổ thông thành phố Thái Bình 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Sử gia Daniel A.Wren đã nhận xét rằng:" Quản lý cũng xƣa cũ nhƣ chính con ngƣời vậy", nhƣng ông cũng ghi nhận rằng mới chỉ mới gần đây ngƣời ta mới chú ý đến " chất khoa học" của quá trình quản lý. Thuyết quản lý khoa học (Sciencific Management) sở dĩ có tên nhƣ vậy là nhờ tựa đề cuốn sách "Những nguyên tắc quản lý khoa học" (The Principles of Scientific Management) của Frederick Wuislow Taylor (1856 - 1915) xuất bản năm 1911. Hậu thế coi F.W Taylor là " cha đẻ của thuyết quản lý khoa học". Bốn nguyên tắc quản lý khoa học của Taylor đƣa ra: - Nghiên cứu một cách khoa học mỗi yếu tố của một công việc và xác định phƣơng pháp tốt nhất để hình thành.
- Tuyển chọn công nhân một cách cẩn trọng và huấn luyện họ hoàn thành nhiệm vụ bằng cách sử dụng các phƣơng pháp có tính khoa học đã đƣợc hình thành. - Ngƣời quản lý hợp tác đầy đủ và toàn diện với công nhân để đảm bảo chắc rằng ngƣời công nhân sẽ làm việc theo những phƣơng pháp đúng đắn. - Phải chia công việc và trách nhiệm sao cho ngƣời quản lý có bộ phận phải lập kế hoạch cho các phƣơng pháp công tác khi sử dụng những nguyên lý khoa học, còn ngƣời công nhân có nhiệm vụ thực thi công tác theo đúng kế hoạch đó. Trong bối cảnh những biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội diễn ra trong các thập kỷ 20 -30 của thế kỷ XX, một trào lƣu - một học thuyết trong quản lý đã ra đời; đó là quan điểm hành vi, hay với tên gọi khác, quan điểm quan hệ con ngƣời.
Học thuyết này giúp ngƣời quản lý ứng xử có hiệu quả hơn với những khía cạnh con ngƣời, khía cạnh nhân bản trong một tổ chức. Thay vì 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quá chú trọng đến chức năng của ngƣời quản lý, thuyết này gắng hƣớng dẫn cách (how) ngƣời quản lý thực hiện cái (what) họ phải làm; tức là họ phải làm thế nào để lãnh đạo, hƣớng dẫn ngƣời dƣới quyền và giao tiếp với những ngƣời dƣới quyền ra sao. Ở nƣớc ngoài những nhà nghiên cứu về lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục, nhất là ở các nhà trƣờng phổ thông đã đƣợc quan tâm từ rất sớm. Ngay từ thế kỷ XVII, nhà sƣ phạm lỗi lạc Cô - men - xki (1592 - 1670) khi đặt nền móng cho hệ thống các nhà trƣờng - một tài sản quý báu còn tồn tại đến ngày nay đã tạo cơ sở ra đời của vấn đề quan trọng hàng đầu trong quản lý giáo dục là " tổ chức hệ thống giáo dục" trên quy mô toàn xã hội.
Ở Liên Xô cũ những nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng đã đƣợc chú trọng từ cuối những năm 50 của thế kỷ XX, vào năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn" Quản lý trƣờng học" của A.Pôpốp, một nhà hoạt động sƣ phạm và quản lý giáo dục của Liên Xô cũ. Cuốn sách này là một tập hợp khá hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những ngƣời làm công tác quản lý giáo dục, đặc biệt quản lý trƣờng học. Trong những năm gần đây ở Việt Nam đã dịch và giới thiệu nhiều công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu phƣơng Tây về quản lý giáo dục điển hình là các công trình : "Hành vi tổ chức giáo dục" (organization Behavior in Education) của Robert J. Owens (1995), " Quản lý giáo dục - lý thuyết nghiên cứu và thực tiễn" (Educational Administration - Theory, Research and Practice) của Wayne.
Trong hơn một thế kỷ qua, giáo dục toàn cầu đã có những bƣớc tiến dài gấp nhiều lần toàn bộ lịch sử loài ngƣời cộng lại. Giáo dục cơ bản đã đƣợc quan niệm nhƣ một kết cấu hạ tầng xã hội, nhƣ một động lực phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia mỗi dân tộc. Chƣa bao giờ giáo dục đƣợc sự quan tâm nhƣ hiện giờ. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nƣớc ta đã không ngừng quan tâm đến thực tiễn quản lý giáo dục với mức độ cao và ngày càng sâu sắc toàn diện hơn.
Tuy nhiên cũng cần khẳng định rằng công tác quản lý giáo dục nói chung và công tác quản lý đội ngũ nói riêng còn nhiều yếu kém dẫn đến đội ngũ nhà giáo thiếu về số lƣợng và nhìn chung thấp về chất lƣợng, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu vừa phải tăng nhanh quy mô vừa phải đảm bảo và nâng cao chất lƣợng, hiệu quả giáo dục. Thực trạng công tác quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng ở Việt Nam nhất là từ khi đất nƣớc bƣớc vào sự nghiệp đổi mới (1986) đã nảy sinh nhu cầu cấp thiết phải nghiên cứu lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực quản lý này. Trƣớc những năm 80 của thế kỷ XX, một số nhà giáo dục có tiếng ở Việt Nam nhƣ GS. Nguyễn Lân, GS.
Hà Thế Ngữ, GS. Đặng Vũ Hoạt, GS. Nguyễn Ngọc Quang, GS. Phạm Minh Hạc.
đã có những ý kiến và nghiên cứu về lĩnh vực quản lý giáo dục. Ở viện khoa học giáo dục (nay là Viện Chiến lƣợc và Chƣơng trình giáo dục), nhất là ở Trƣờng cán bộ quản lý giáo dục (nay là Học viện quản lý giáo dục) đã có nhiều nhà giáo dục học, nhà nghiên cứu quan tâm về lĩnh vực này. Trong số đó phải kể đến các nhà nghiên cứu nhƣ PGS. Đặng Quốc Bảo, TS.
Nguyễn Quốc Chí, PGS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc, GS. Nguyễn Đức Chính, PGS. Trần Khánh Đức… Những năm gần đây nhiều luận văn thạc sĩ đã chọn đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý nhân sự trong giáo dục nhƣ: Luận văn của tác giả Lƣu Hoài Nam “Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên của trường Đại học Dân lập Quản lý kinh doanh Hà nội”; Luận văn của tác giả Lê Quốc Băng “Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý ở trường Đại học Hải Phòng”; Luận văn Thạc sĩ quản lý giáo dục của Lê Thị Thuỷ về “Đổi mới công tác quản lý giáo viên trường trung học cơ sở công lập trên địa bàn Hà Nội”;.
đặc biệt luận án tiến sỹ đầu tiên của khoa học quản lý giáo dục đã đƣợc bảo vệ thành công tại trƣờng Đại học Giáo dục - 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐHQGHN của NCS Nguyễn Sỹ Thƣ “Nghiên cứu phát triển ĐNGV THCS của các tỉnh Tây Nguyên đáp ứng yêu cầu phổ cập GD trong bối cảnh mới”. Khái quát những công trình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu của luận văn tác giả nhận thấy rằng các nhà nghiên cứu kể trên đã đi sâu giải quyết những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nguồn nhân lực. Tuy nhiên những nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên các trƣờng THPT trong giai đoạn hiện nay còn ít và chƣa hệ thống. Nhƣ vậy, nghiên cứu về quản lý ĐNGV các trƣờng THPT thành phố Thái Bình trong giai đoạn hiện nay là vấn đề cần đƣợc quan tâm nghiên cứu một cách hệ thống.
Khái niệm và một số vấn đề chung về quản lý 1. Khái niệm về quản lý Từ khi xuất hiện xã hội loài ngƣời, con ngƣời đã biết quy tụ thành bày, thành nhóm để tồn tại và phát triển. Từ lao động đơn lẻ đến lao động phối hợp, phức tạp, con ngƣời đã biết phân công, hợp tác với nhau trong cộng đồng nhằm đạt đƣợc năng xuất lao động cao hơn, hiệu quả hơn. Sự phân công, hợp tác đó đòi hỏi phải có sự chỉ huy, phối hợp, điều hành.
đó chính là chức năng quản lý. Các quan điểm truyền thống hay các học thuyết quản lý cổ điển ra đời đã ngót một thế kỷ nay nhƣng ý nghĩa luận cũng nhƣ giá trị thực tiễn của chúng vẫn còn nóng hổi, bởi vì các học thuyết ấy ra đời trong bối cảnh nền văn minh công nghiệp đã khá phát triển và nền văn minh ấy vẫn tồn tại. Trên cơ sở tác giả nghiên cứu các học thuyết đó và vận dụng một số quan điểm về khoa học quản lý trong bối cảnh hiện thực của giai đoạn chuyển đổi ngày nay. Định nghĩa quản lý có thể xét từ nhiều góc cạnh Theo W.
Taylor (1856-1915) thì “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phƣơng pháp tốt nhất và rẻ nhất” [27tr. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Henry Fayon (1841-1925) thì " Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra". Ông còn khẳng định "Khi con ngƣời lao động hiệp tác thì điều tối quan trọng là họ cần phải xác định rõ công việc mà họ phải hoàn thành, và các nhiệm vụ của mỗi cá nhân phải là mắt lƣới dệt nên mục tiêu của tổ chức" [14,tr. Koontz (ngƣời Mỹ) thì "Quản lý là hoạt động đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt đƣợc mục đích của tổ chức trong một môi trƣờng và đối với những điều kiện nguồn lực cụ thể" [18, tr.
Theo Mary Parker Pollett thì: quản lý là "Nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua ngƣời khác" là “Quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên của tổ chức, và sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt đƣợc các mục tiêu của tổ chức”. Theo Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì định nghĩa kinh điển nhất về quản lý là: Tác động có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý (ngƣời quản lý) đến khách thể (ngƣời bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đƣợc mục đích của tổ chức. Theo từ điển Bách khoa về Giáo dục học, khái niệm quản lý nhà nƣớc về giáo dục đƣợc giải nghĩa là việc “Thực hiện công quyền để quản lý các hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội”.