CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách GD nói chung cũng như cải cách cấp THCS nói riêng. Việc đổi mới PPDH theo định hướng CT GDPT 2018 được xem là chìa khóa hướng tới một nền GD tiên tiến, hiện đại đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, đủ sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng CT GDPT 2018 là hoạt động hướng đến một phương phương pháp dạy học mà trong đo hướng đến mục tiêu trong việc hình thành những phẩm chất và năng lực cho học sinh, có khả năng vận dụng những kiến thức đã học được để có thể giải quyết những vấn đề trong thực tế; thời gian qua, trên thế giới và ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu lý luận, thực tiễn vấn đề đổi mới PPDH, quản lý PPDH theo định hướng hình thành những phẩm chất và năng lực cho người học.
Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Từ thời cổ đại, tư tưởng quản lý PPDH đã được thể hiện trong những quan điểm của các nhà triết học và các nhà GD học: Triết học cổ Hy Lạp: “DH không phải là chất đầy vào một cái thùng rỗng mà là làm bùng sáng lên những ngọn lửa”. Khổng Tử (551 - 449), một nhà triết học - nhà GD học phương Đông, khẳng định: “Không giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ được thì không bày vẽ cho. Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc mà không suy ra được ba góc kia thì không dạy nữa”. Vậy phương châm chính của DH là “khái quát” (gợi mở).
Socrates (469 - 399 TCN) đã đề xuất thực hiện PP đàm thoại trong DH và được sử dụng cho đến ngày nay.Komenxki (1592 - 1670), nhà GD học vĩ đại của phương Tây, trong tác phẩm “Thiên đường của trái tim” ông đã đưa ra một hệ thống những nguyên tắc “vàng ngọc” về PPDH và đổi mới PPDH đó là: “Người GV phải quan tâm tìm tòi tất cả mọi con đường dẫn đến việc mở mang trí tuệ và vận dụng hợp lý những con đường đó”.Rousseau (1717 - 1778) chủ trương GD trẻ em một cách tự nhiên và người học sẽ tự khám phá tích luỹ kiến thức thông qua chính hoạt động của mình. Nhiều nhà GD tiêu biểu xuất hiện khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX như John Dewey (1859 - 1952), A.Macarenco (1888 - 1938), Jean Piaget (1896 - 1980),… cũng có quan điểm hướng đến sự tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học. Khi nói về PPDH có thể nói là vấn đề được các nhà khoa học GD trên thế giới quan tâm, các nhà khoa học có tên tuổi của Liên Xô trước đây như: Đannhilốp, Êxipôp, Lecne,. Các nhà tâm lý học nổi tiếng cũng đã có những công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến PPDH như: Piagiê, Lêônchiep.là các nhà khoa học đặt cơ sở lý luận có tính nền tảng cho PPDH.
Các nghiên cứu ở trong nước Khoa học GD ở Việt Nam được hình thành và phát triển, trước hết phải nói đến quan điểm GD của Hồ Chí Minh về PPGD và định hướng cho việc đổi mới PPDH đó là: “Cách học phải nhẹ nhàng, không gò ép HS vào khuôn khổ người lớn, phải đặc biệt chú trọng đến sức khỏe của các cháu, chú trọng bồi dưỡng PP tự phát huy nội lực, tư duy giải chứng Mác - Lênin, óc tư duy lý luận, tư duy kỹ thuật, tư duy kinh tế, óc phê phán và sáng tạo cho người học”. Trong thư gửi cho HS nhân ngày khai trường, Bác Hồ đã viết: “Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền GD hoàn toàn Việt Nam. làm phát triển hoàn toàn NL sẵn có của các cháu. Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát triển của PPDH.
Đã có nhiều đề tài nghiên cứu trong các hội thảo khoa học về đổi mới PPDH của các tác giả: Hồ Ngọc Đại, Đỗ Đình Hoan, Nguyễn Kỳ, Phan Trọng Luận, Vũ Văn Tảo, Nguyễn Cảnh Toàn, Vũ Trọng Rỹ,.Đáng lưu ý là tác phẩm: PPDH truyền thống và đổi mới của Thái Duy Tuyên, đã nêu rõ “đổi mới PPDH lấy HS làm trung tâm”; “Quản lí hoạt động đổi mới PPDH và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS trong trường THPT” [47; tr. 7 Bên cạnh đó, các nhà khoa học nước ta đã tiếp cận QLGD và quản lý trường học để đề cập đến việc phát triển công tác QL trường học; các tác phẩm tiêu biểu như: PP luận khoa học GD của Phạm Minh Hạc; Khoa học QLGD - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Trần Kiểm; Vấn đề hoàn thiện PPDH của Đặng Vũ Hoạt và Ngô Hiệu; Các PPDH hướng vào người học ở phương Tây của Đặng Thành Hưng; Đổi mới PPDH ở trường phổ thông”, Tạp chí GD, Hà Nội 2007, Số 157 của Nguyễn Văn Cường (2007). Thế giới đang thay đổi với tốc độ nhanh chưa từng có, khối lượng tri thức của nhân loại tăng nhanh từng giờ từng phút, theo đó PPDH bắt buộc phải đổi để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong xu thế toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức trong thế kỷ mới. Điều này đã đặt ra yêu cầu mới cho công tác QLGD nói chung và quản lý đổi mới PPDH nói riêng.
Các công trình nghiên cứu khoa học của những tác giả trên đã được áp dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả trong DH và quản lý nhưng đều tập trung vào một số nội dung đổi mới PPDH và có ý nghĩa lí luận cũng như thực tiễn ở loại hình nhà trường phổ thông và đặc thù của từng địa phương. Trong khi đó, vấn đề đổi mới PPDH theo định hướng chương trình Giáo dục phổ thông 2018 không đề cập nhiều và chưa được hệ thống hóa về cơ sở lý luận và thực tiễn, chỉ dừng lại ở những sáng kiến kinh nghiệm tập trung vào PPDH của GV; các ý kiến của các chuyên gia GD trên phương tiện truyền thông. Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu về công tác quản lý đổi mới PPDH theo định hướng hướng chương trình Giáo dục phổ thông 2018 một cách toàn diện, có hệ thống và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Do vậy, việc nghiên cứu một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo định hướng theo định hướng hướng chương trình Giáo dục phổ thông 2018 của phòng giáo dục đối với các ở các trường THCS huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông là cần thiết, nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về công tác quản lý nhằm nâng cao CLDH đáp ứng yêu cầu đổi mới GD hiện nay.
8 Đối với những nghiên cứu quản lý phương pháp dạy học và quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS trên cả nước nói chung và tỉnh Đắk Nông nói riêng chủ yếu tập trung về thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên hoặc nâng cao hiệu quả dạy học của giáo viên, còn việc thực hiện các nội dung quản lý đối với việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 vẫn còn là một nội dung mới. Do đó, công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở cũng cần có sự thay đổi trong việc quản lý để đáp ứng với yêu cầu đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp dạy học. Nhưng vì một số nguyên nhân khách quan, chủ quan nên công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Đắk Glong tỉnh Đắk Nông còn nhiều hạn chế so với yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới. Do đó, nếu xác định được cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng các nội dung của công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học thì có thể đề xuất được các biện pháp cấp thiết và khả thi cho việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn hiện nay.
Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 1. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học Khái niệm đổi mới: Theo Từ điển Tiếng Việt, đổi mới là “thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển” [50, tr. Như vậy, có thể hiểu: đổi mới là sự thay đổi, kế thừa cái cũ và tiếp thu những cái mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh hoặc làm thay đổi cho khác với trước theo chiều hướng tốt hơn, tiến bộ hơn để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội trong giai đoạn hiện nay. Khái niệm phương pháp dạy học: Theo Từ điển GD học, PPDH là “cách thầy tiến hành việc dạy nội dung đi đôi với việc dạy cách học cho trò nhằm giúp trò 9 trau dồi phương pháp tự học để nắm vững nội dung đang học, đồng thời để rèn luyện cách tự học suốt đời” [48, tr.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “PPDH là cách thức làm việc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt đến mục đích DH”. Còn tác giả Trần Bá Hoành thì cho rằng: “PPDH là con đường, cách thức GV hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo các hoạt động học tập tích cực, chủ động của HS nhằm đạt các mục tiêu DH”. Như vậy, chúng ta có thể hiểu PPDH là tổ hợp các cách thức phối hợp hoạt động, tương tác giữa thầy và trò trong QTDH với vai trò chủ đạo, điều khiển, hướng dẫn của GV giúp HS lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo một cách tích cực, tự giác nhằm đạt được mục đích, mục tiêu DH. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học: Dựa trên khái niệm chung về đổi mới và khái niệm về PPDH, quan điểm về PPDH.chúng ta có thể hiểu, đổi mới PPDH là sự thay đổi, kế thừa các PPDH truyền thống và tiếp thu những PPDH mới theo hướng nâng cao tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS; phát huy NL vận dụng tri thức vào thực tiễn, phát triển năng lực xã hội một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay.