phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về quản lý dịch vụ hải quan điện tử Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý dịch vụ hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và một số giải pháp hoàn thiện quản lý dịch vụ hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng. 3 z Chƣơng1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DỊCH VỤ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong những năm gần đây, hải quan điện tử cũng nhƣ công cuộc cải cách hiện đại hóa hải quan là chủ đề nghiên cứu trên nhiều phƣơng diện khác nhau và đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này và đó cũng luôn là đề tài nóng, cập nhật nhanh xu hƣớng trên thế giới. Tuy nhiên, tiếp cận tình hìnhquản lý dịch vụ hải quan điện tử và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý dịch vụ hải quan điện tử thì lại làvấn đề chƣa có nhiều nghiên cứu đề cập đặc biệt là trên địa bàn quản lý của Cục Hải quan thành phố Hải Phòng.
Các công trình nghiên cứu đã tập trung theo một góc độ nhất định, có giá trị cao và hƣớng tới hoàn thiện tổng thể, trong đó tiêu biểu có các đề tài liên quan nhƣ sau: (1) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (2010): “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng chuẩn mực quốc tế trong xây dựng và thực hiện thủ tục hải quan điện tử ở Việt Nam” của tác giả Lê Nhƣ Quỳnh. Đề tài tập trung nghiên cứu hệ thống hóa, phân tích một cách toàn diện hệ thống các chuẩn mực quốc tế liên quan đến xây dựng và thực hiện thủ tục hải quan điện tử. Đề tài đã đánh giá đƣợc hiệu quả áp dụng theo kinh nghiệm của thế giới và đánh giá thực tiễn áp dụng tại Việt Nam. (2) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (2011): “Nghiên cứu ứng dụng chữ ký điện tử trong thủ tục hải quan điện tử” của tác giả Nguyễn Trần Hiệu.
Đề tài tập trung nghiên cứu việc ứng dụng chữ ký số trong việc triển khai thủ tục hải quan điện tử. Đề tài nghiên cứu tổng thể chung của cả ngành hải quan xong đối tƣợng nghiên cứu là chữ ký số thì chỉ là một phần của việc quản lý hải quan điện tử nói chung. 4 z (3) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (2015): “Cơ sở lý luận và thực tiễn đánh giá sự hài lòng của doanh nghiệp đối với hoạt động của cơ quan hải quan” của tác giả Nguyễn Anh Tuấn. Đề tài tập trung nghiên cứu các tiêu chí và thực tiễn để đánh giá sự hài lòng của doanh nghiệp xuất nhập khẩu khi đến làm việc với cơ quan hải quan.
(4) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (2016): “Một số giải pháp về công nghệ thông tin nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan đối với hàng hóa tại cảng biển” của tác giả Lê Đức Thành. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành hải quan hiện nay từ đó đƣa ra giải pháp về công nghệ thông tin để giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc về hải quan đối với một hệ thống hàng hóa cụ thể là tại cảng biển. (5) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành (2017): “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành hải quan” của tác giả Nguyễn Quang Tiến. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý đầu tƣ ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành hải quan hiện nay từ đó đƣa ra giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác quản lý đầu tƣ ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành hải quan.
(6) Đề tài luận văn thạc sỹ (2015): “Nâng cao chất lượng dịch vụ hải quan điện tử tại Chi cục Hải quan Khu công nghiệp Bắc Thăng Long thuộc Cục Hải quan thành phố Hà Nội” của tác giả Vũ Tuấn Anh. Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá chất lƣợng dịch vụ hải quan điện tử tại Chi cục Hải quan Khu công nghiệp Bắc Thăng Long trên quan điểm cảm nhận từ phía khách hàng. Đề tài tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu là chất lƣợng dịch vụ hải quan điện tử; đây chỉ là một nội dung trong công tác quản lý dịch vụ hải quan điện tử nói chung. (7) Đề tài luận văn thạc sỹ (2006): “Thực hiện thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh.
Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thanh Long. Đề tài tập 5 z trung nghiên cứu về thủ tục hải quan điện tử đối với loại hình cụ thể là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trên phạm vi cụ thể là tại Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh từ đó đƣa ra giải pháp hoàn thiện hơn cho việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử của đơn vị. (8) Đề tài luận văn thạc sỹ (2014): “Thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Võ Quang Đông. Đề tài tập trung nghiên cứu về thủ tục hải quan điện tử đối với loại hình cụ thể là hàng hóa xuất nhập khẩu trên phạm vi cụ thể là tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội từ đó đƣa ra giải pháp hoàn thiện hơn cho việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử của đơn vị.
(9) Đề tài luận văn thạc sỹ (2009): “Hoàn thiện thủ tục hải quan đối với nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu ở Cục Hải quan thành phố Hà Nội – Nhìn từ góc độ doanh nghiệp” của tác giả Hoàng Thùy Dƣơng. Đề tài tập trung nghiên cứu về thủ tục hải quan nói chung nhƣng chỉ đối với đối tƣợng cụ thể là nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn quản lý của Cục Hải quan thành phố Hà Nội – Nhìn từ góc độ doanh nghiệp. Đề tài nghiên cứu với đối tƣợng rất cụ thể và tập trung nghiên cứu thủ tục hải quan nói chung (gồm cả thủ tục hải quan điện tử và thủ tục hải quan truyền thống). (10) Đề tài luận văn thạc sỹ (2013): “Đánh giá sự hài lòng của doanh nghiệp đối với sử dụng dịch vụ hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Dƣơng Văn Định.
Đề tài tập trung nghiên cứu về chất lƣợng dịch vụ thủ tục hải quan điện tử và sự hài lòng của doanh nghiệp đối với chất lƣợng dịch vụ thủ tục hải quan điện tử với phạm vi là các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ hải quan tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội. Đây cũng chỉ là một nội dung trong công tác quản lý dịch vụ hải quan điện tử nói chung. (11) Đề tài luận văn thạc sỹ (2015): “Hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử theo hƣớng áp dụng cơ chế một cửa quốc gia tại Cục Hải quan thành phố 6 z Hải Phòng” của tác giả Trần Thị Thu Hà. Đề tài tập trung nghiên cứu việc áp dụng cơ chế một cửa quốc gia để giúp hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử.
(12) Kết quả nghiên cứu (2017): “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của doanh nghiệp đối với dịch vụ hành chính công tại Cục Hải quan tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” của đồng tác giả TS. Nguyễn Quyết Thắng (Trƣởng Khoa Quản trị du lịch - Nhà hàng - Khách sạn, Trƣờng Đại học Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh (Hutech)), Nguyễn Trung Hiếu (Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Vũng Tàu). Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã cung cấp một lƣợng kiến thức và thông tin khá lớn về hải quan điện tử. Tuy nhiên, cách tiếp cận, đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu của các đề tài có khác nhau.
Mặc dù đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến hải quan điện tử, nhƣng chƣa công trình nào nghiên cứu về quản lý dịch vụ hải quan điện tử. Những công trình nghiên cứu này chủ yếu nghiên cứu tổng thể về thủ tục hải quan điện tử của toàn ngành hay đi cụ thể vào góc độ chất lƣợng dịch vụ hải quan điện tử chứ chƣa tiếp cận vào quản lý dịch vụ hải quan điện tử. Bài toán quản lý tuy không mới nhƣng luôn là bài toán khó, là vận mệnh sống còn của đơn vị. Và đi tiếp cận hƣớng nghiên cứu về quản lý dịch vụ hải quan điện tử thì lại là góc nhìn mới, vừa mang tính tổng thể trên góc độ quản lý, vừa mang tính cụ thể về loại hình dịch vụ hải quan điện tử - xét về bản chất cũng là một loại hình dịch vụ công.
Nhƣ vậy, còn nhiều khía cạnh của vấn đề cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu, khám phá, làm rõ cả về phƣơng diện lý luận và phƣơng diện thực tiễn. Từ những đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài dẫn trên, tác giả luận văn sẽ nghiên cứu góc độ mới hơn về hải quan điện tử trên địa bàn cụ thể đó là góc độ quản lý dịch vụ hải quan điện tử trên địa bàn Cục Hải quan thành phố Hải Phòng. Luận văn sẽ có sự kế thừa chọn lọc, phát triển một số nội dung nghiên 7 z cứu của của các công trình khoa học có liên quan nêu trên trong quá trình nghiên cứu nhƣ: một số lý thuyết về thủ tục hải quan, thủ tục hải quan điện tử, chất lƣợng dịch vụ hải quan điện tử. Cơ sở lý luận về quản lý dịch vụ hải quan điện tử 1.
Các khái niệm cơ bản 1. Dịch vụ hải quan a) Khái niệm và vai trò của dịch vụ hải quan - Khái niệm: Thông qua các quy định, quy trình, thủ tục hải quan; dịch vụ hải quan đƣợc hiểu bao gồm các nội dung: khai báo hải quan, làm thủ tục hải quan, thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu, giao nhận kho vận hàng hóa xuất nhập khẩu (xét tới tại kho ngoại quan), tƣ vấn pháp luật về hải quan. - Vai trò của dịch vụ hải quan + Kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, chuyển cửa khẩu, quá cảnh và phƣơng tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo quy định của pháp luật.