Mở đầu một vấn đề mới, GV khéo léo đề xuất nhiệm vụ học tập bằng cách tạo nên tình huống có vấn đề, nhờ vậy mà HS ý thức được nhiệm vụ đó một cách sâu sắc và tích cực, hứng thú tham gia giải quyết vấn đề. - Tổ chức điều khiển học sinh lĩnh hội tri thức mới: Để lĩnh hội tri thức mới, trước tiên phải tổ chức cho HS tri giác tài liệu cảm tính cần thiết. Ở khâu này, tùy tùy theo nội dung tài liệu, GV tổ chức cho HS quan sát trực tiếp sự vật và hiện tượng, hoặc có thể dùng phương pháp đàm thoại làm cho HS nhớ lại những biểu tượng, những kinh nghiệm đã có, những tri thức đã lĩnh hội, tìm ra mối liên hệ gần gũi với sự vật và hiện tượng mới. Từ đó xây dựng biểu tượng chính xác làm cơ sở cho việc hình thành khái niệm.
Tiếp đó GV tổ chức cho HS tiến hành các thao tác tư duy để hình thành khái niệm (có thể tiến hành bằng 2 cách: Quy nạp hay diễn dịch); vận dụng khái niệm để hình thành các phán đoán, suy luận rồi từ đó lại tạo ra các phán đoán, suy luận mới ở mức độ cao hơn. Các khái niệm, phán đoán, suy luận được diễn đạt bằng các định nghĩa, định lí, nguyên tắc… Tổ chức đúng đắn việc lĩnh hội tri thức mới sẽ giúp học sinh phát triển tư duy logic và kĩ năng độc lập lĩnh hội tri thức mới. - Tổ chức điều khiển học sinh củng cố tri thức: Hướng dẫn HS biện pháp ôn tập tích cực, thường xuyên và vận dụng tri thức để giải quyết các nhiệm vụ học tập nhằm củng cố kiến thức đã lĩnh hội được. - Tổ chức, điều khiển học sinh rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo: Cần tổ chức luyện tập rèn KNKX cho HS một cách có hệ thống, theo các mức độ khác nhau: + Luyện tập giải quyết các bài tập với độ khó và phức tạp tăng dần (từ thấp đến cao, từ tình huống quen thuộc, đơn giản đến tình huống mới).
+ Vận dụng tri thức để giải thích các hiện tượng, các vấn đề do thực tiễn đặt ra phù hợp với tư duy và khả năng của học sinh, từ đó phát huy tính độc lập, khả năng sáng tạo của học sinh. - Tổ chức, điều khiển, kiểm tra, đánh giá việc nắm tri thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách có hệ thống của học sinh và tổ chức cho học sinh tự kiểm tra, tự đánh giá: Việc thực hiện khâu này phải quán triệt các nguyên tắc kiểm tra và đánh giá, phối hợp nhiều hình 15 thức kiểm tra, đánh giá. Ngoài ra cần đặc biệt bồi dưỡng cho HS ý thức và năng lực tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả học tập của mình, giúp HS hình thành phẩm chất và năng lực tự học, HS có thể học liên tục suốt đời, đáp ứng yêu cầu của thời đại hiện nay. - Phân tích kết quả từng giai đoạn, từng bước nhất định của quá trình dạy học: Đây là hoạt động cần thiết giúp giáo viên và học sinh nhìn lại kết quả từng khâu đã đạt được, qua đó phát hiện những thiếu sót cần khắc phục trong giai đoạn tiếp theo.
Trong quá trình dạy học, các khâu có thể được thực hiện xen kẽ hoặc thâm nhập vào nhau hoặc không thực hiện đầy đủ, tùy thuộc vào từng loại bài học và các yêu cầu cụ thể trong từng giai đoạn. Việc phối, kết hợp các khâu đó để đạt được mục đích dạy tốt nhất lại tùy thuộc vào năng lực nghiệp vụ sư phạm của mỗi GV. Hoạt động kiểm tra, đánh giá Trong dạy học tiểu học, người ta thường sử dụng các hình thức kiểm tra sau: - Kiểm tra thường xuyên: Hình thức kiểm tra này còn được gọi là kiểm tra hàng ngày vì nó được diễn ra hàng ngày. Kiểm tra thường xuyên được người GV tiến hành trong từng tiết dạy.
Mục đích của hoạt đo là kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học này nhằm điều chỉnh một cách hợp lí việc dạy và học của GV và học sinh qua đó tạo điều kiện vững chắc để quá trình dạy học chuyển dần sang những bước mới. Kiểm tra thường xuyên được tiến hành thông qua việc quan sát hoạt động của lớp, của mỗi học sinh có tính hệ thống qua việc ôn tập, củng cố bài cũ, qua quá trình học bài mới, qua việc vận dụng tri thức vào thực tiễn. - Kiểm tra định kì: thường được tiến hành sau khi học xong nửa học kì (với HS khối 4; 5) và học xong một học kì (với cả bậc học). Do kiểm tra sau nửa học kì hoặc cả học kì của một môn học nên khối lượng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nằm trong phạm vi kiểm tra là tương đối lớn.
Kiểm tra định kì giúp thầy trò nhìn nhận lại kết quả hoạt động sau một thời gian nhất định. Qua đó đánh giá được việc nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh sau một thời gian nhất định. Nội dung ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở nhà trường tiểu học Có thể nói, sự phát triển nhanh chóng của CNTT và đặc biệt của Internet hiện nay vừa tạo ra một điều kiện hết sức thuận lợi, đồng thời cũng là một đòi hỏi cấp thiết đối với GD&ĐT nói chung. Việc UDCNTT trong mỗi cấp học, bậc học có mục tiêu, nội dung chương trình khác nhau.
Đặc biệt, đối với bậc Tiểu học, đưa CNTT vào trong dạy học như thế nào là vừa đủ và vẫn gây được hứng thú cho HS trong học tập là điều đáng được quan tâm. Theo Luật công nghệ thông tin số 67/2006/QH11, ngày 29/6/2006: “Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, an 16 ninh, quốc phòng, đối ngoại và các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các hoạt động này”[39] Như vậy CNTT có thể được ứng dụng trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Với giáo dục UDCNTT là một đòi hỏi tất yếu của thời đại. Ông Peter Van Gils, chuyên gia dự án Công nghệ thông tin trong giáo dục và quản lí nhà trường (ICTEM) khẳng định: “Chúng ta đang sống trong một xã hội mà người ta gọi là một xã hội tri thức hay một xã hội thông tin.
Điều này có nghĩa rằng những sản phẩm đầu ra mang tính công nghiệp trong xã hội của chúng ta đã mất đi cái tầm quan trọng của nó. Thay vào đó là những “dịch vụ” và “những sản phẩm tri thức”. Trong một xã hội như vậy, thông tin đã trở thành một loại hàng hoá cực kì quan trọng. Máy vi tính và những kĩ thuật liên quan đã đóng một vai trò chủ yếu trong việc lưu trữ và truyền tải thông tin và tri thức.
Thực tế này yêu cầu các nhà trường phải đưa các kĩ năng công nghệ vào trong chương trình giảng dạy của mình. Một trường học mà không có CNTT là một nhà trường không quan tâm gì tới các sự kiện đang xảy ra trong xã hội.”[30] Việc ứng dụng CNTT trong giáo dục bao gồm hai lĩnh vực: UDCNTT trong quản lí và UDCNTT trong dạy học. Việc ứng dụng CNTT trong dạy học được biểu hiện rất đa dạng với nhiều hình thức khác nhau. Nhưng dựa vào bản chất của quá trình dạy học chính là quá trình truyền thông và thông tin, ta có thể phân biệt hai hình thức ứng dụng CNTT trong dạy và học, đó là dạy dựa vào máy tính - Computer Base Training (gọi tắt là CBT) và học dựa vào máy tính - Elearning.
Trong đó: - CBT là hình thức GV sử dụng máy tính trên lớp, kèm theo các trang thiết bị như máy chiếu (hoặc màn hình cỡ lớn) và các thiết bị multimedia để hỗ trợ truyền tải kiến thức đến học sinh, kết hợp với phát huy những thế mạnh của các phần mềm máy tính như hình ảnh, âm thanh sinh động, các tư liệu phim, ảnh, sự tương tác người và máy. - Elearning là hình thức HS sử dụng máy tính để tự học các bài giảng mà GV đã soạn sẵn, hoặc xem các đoạn phim về các tiết dạy của GV, hoặc có thể trao đổi trực tuyến với GV thông mạng internet. Hình thức Elearning thể hiện rõ ràng quan điểm “lấy HS làm trung tâm”, HS sẽ tự làm chủ quá trình học tập của mình, GV chỉ đóng vai trò hỗ trợ việc học tập cho HS. Với hai hình thức trên, trong các nhà trường phổ thông hiện nay, tùy theo mức độ nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lí, GV, trang bị CSVC về CNTT… mà nội dung UDCNTT trong dạy học ở các nhà trường là rất khác nhau.
Căn cứ vào các giai đoạn của quá trình dạy học được phân tích trên đây, có thể xác định nội dung UDCNTT trong dạy học ở nhà trường tiểu học như sau: 17 1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động chuẩn bị lên lớp: - GV sử dụng máy tính làm công cụ soạn thảo văn bản để soạn giáo án, in ấn tài liệu, truy cập internet sưu tầm tài liệu, xây dựng kho học liệu phục vụ hoạt động dạy học. Đây được xem là một trong những ứng dụng CNTT trong dạy học phổ biến trong nhà trường hiện nay. - Thiết kế giáo án trên máy tính, trong đó có sử dụng phần mềm PowerPoint hay các phần mềm dạy học bộ môn khác ở các trường có trang bị máy chiếu Projector.
Ứng dụng này đang được từng bước triển khai đại trà trong nhà trường phổ thông. Hiện nay, người ta thường gọi giáo án được thiết kế trên máy tính là giáo án điện tử. Thuật ngữ này đã trở nên quen thuộc và được sử dụng rộng rãi trong trường phổ thông. Ngoài GAĐT, GV còn có thể tạo ra các sản phẩm khác phục vụ cho hoạt động dạy – học, đó là Bài giảng điện tử, Bài giảng Elearning.
- Giáo viên tham gia các diễn đàn tin học, là thành viên của các website giáo dục như: www. để trao đổi thông tin, nâng cao trình độ, kỹ năng về CNTT, đưa lên hay tải về các bài giảng, GAĐT, tài liệu khác phục vụ cho công tác giảng dạy. - GV sử dụng thư điện tử để trao đổi thông tin phục vụ việc dạy học. Việc sử dụng thư điện tử giúp GV có thể trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp, cung cấp bài giảng, bài tập, trả lời thắc mắc cho HS.