phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: + Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở trƣờng THCS. + Chƣơng 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở trƣờng THCS Lê Quý Đôn - Quận Cầu Giấy - Thành phố Hà Nội + Chƣơng 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Toán theo định hƣớng phân hóa ở trƣờng THCS Lê Quý Đôn - Quận Cầu Giấy - Thành phố Hà Nội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÂN HÓA Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 1.
Các cơ sở, tư tưởng chủ đạo, nội dung, nguyên tắc, chức năng cơ bản và tính ưu việt của dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa 1. Cơ sở triết học của dạy học theo quan điểm DHPH K.Marx khẳng định, “bản chất con ngƣời không phải là cái trừu tƣợng cố hữu, trong tính hiện thực của nó, con ngƣời là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”[23]. Mỗi cá nhân là chủ thể của một hệ thống các mối quan hệ xã hội phong phú và đa dạng, do đó có bộ mặt nhân cách riêng, có một thế giới tinh thần mang tính riêng độc đáo, không ai giống ai. Một nền giáo dục nhân văn đòi hỏi mục tiêu giáo dục phải toàn diện, nội dung giáo dục phải thiết thực, đa dạng và tƣơng thích đối với từng loại đối tƣợng, cấu trúc phải mềm dẻo, linh hoạt, phù hợp với yêu cầu và điều kiện của ngƣời học.
Cơ sở triết học của DHPH thể hiện ở mâu thuẫn giữa vốn kiến thức, kĩ năng hiện có với những kiến thức, kĩ năng cần thiết của học sinh về vấn đề đƣợc học. Khoảng cách này là khác nhau với từng loại đối tƣợng học sinh và để quá trình dạy học đạt hiệu quả, giáo viên cần có tác động sƣ phạm giúp học sinh thu hẹp khoảng cách này. Những tác động này cần đƣa ra phù hợp với trình độ nhận thức và nhu cầu học tập của mỗi đối tƣợng học sinh. Cơ sở tâm lý học của dạy học theo quan điểm DHPH Theo Eysenok trong tác phẩm “Can thiệp nhân cách Eysenck” thì nhân cách của con ngƣời đƣợc thể hiện phụ thuộc vào các loại thần kinh qua đặc tính của các thái độ hành vi.
Một số đặc điểm cơ bản về các loại thần kinh có ảnh hƣởng đến sự phát triển nhân cách, đến quá trình học của các loại đối tƣợng và do đó liên quan đến định hƣớng nghề nghiệp. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo lý thuyết Đa thông minh của nhà tâm lý học ngƣời Mỹ Howard Gardner (1983) thì “Chúng ta thƣờng rơi vào lối mòn khi nghĩ rằng cách duy nhất để tìm hiểu cái gì đó là đọc sách giáo khoa hoặc nghe một bài thuyết trình về nó. Và cách duy nhất cho thấy rằng chúng ta đã hiểu về một vấn đề là trả lời đƣợc các câu hỏi kiểm tra. Tuy nhiên, điều đó hoàn toàn vô nghĩa.
Tất cả mọi thứ đều có thể đƣợc giảng dạy bằng nhiều cách”. Thuyết này đã mang lại cách nhìn nhân bản và cần thiết, nhằm kêu gọi nhà trƣờng và giáo viên coi trọng sự đa dạng về sự thông minh ở mỗi học sinh. Theo Lý thuyết Phong cách học tập của hai nhà nghiên cứu Dunn và Price (1979) nhận xét: “Phong cách học là một nhóm các đặc điểm cá nhân có tính sinh học và phát triển mà những cách giảng dạy giống nhau hiệu quả đối với những học sinh này và không có tác dụng đối với học sinh khác” 1. Cơ sở giáo dục học của dạy học theo quan điểm DHPH Xuất phát từ chức năng giáo dục, xét đến cùng là chức năng phát triển.
Cứu cánh của giáo dục là giúp mỗi cá nhân phát triển và trên cơ sở đó tạo ra động lực thúc đẩy xã hội phát triển. Theo đó, cá nhân chỉ có thể có sự phát triển tối đa khi nhà giáo dục và hệ thống giáo dục đáp ứng những khả năng, những nhu cầu, nguyện vọng bằng một chƣơng trình nội dung và cách thức phù hợp. DHPH đƣợc xem nhƣ là một phƣơng pháp tiếp cận dạy và học chủ động. Mô hình DHPH đòi hỏi giáo viên phải thay đổi, điều chỉnh kế hoạch giảng dạy, nội dung dạy học và các yếu tố khác cho phù hợp với nhu cầu học sinh thay vì trông chờ học sinh thay đổi cho phù hợp với nội dung dạy học.
Điều này sẽ tạo cho các em ý thức và trách nhiệm hoàn thành công việc, sự tự tin mà những học sinh trong một lớp học thông thƣờng có thể không có đƣợc. Mặt khác, DHPH cho phép tạo ra một môi trƣờng mà ở đó học sinh là trung tâm của quá trình dạy học. Môi trƣờng dạy học này sẽ khuyến khích tƣ duy độc lập và tính tích cực, chủ động ở các em. Trong môi trƣờng đó, học sinh đƣợc yêu cầu hoàn thành một số nhiệm vụ hoặc hoạt động nhất định với nhịp độ của riêng mình.
Điều này sẽ giúp cho việc học trở nên thú vị hơn và có ý nghĩa hơn đối với học sinh. Học sinh càng nắm đƣợc nhiều tri thức về nội dung học tập thì 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các em càng có hứng thú nhận thức hơn. Giáo viên cần đề ra những mục tiêu cụ thể để tạo điều kiện cho học sinh cùng tham gia hợp tác và học tập nhƣng chính học sinh mới là ngƣời thực hiện và phát triển các kết quả học tập này. Tổng quan tình hình nghiên cứu về DHPH và quản lý DHPH ở nước ngoài Dạy học phân hóa đƣợc nghiên cứu và vận dụng ở rất nhiều nƣớc trên thế giới, trong đó phát triển nhất là ở Mỹ.
Với những nghiên cứu làm cơ sở cho DHPH trên thế giới nhƣ: Lí thuyết xã hội học của quá trình dạy học, lí thuyết về vùng phát triển gần nhất, cơ sở đổi mới quá trình dạy học, thuyết đa trí tuệ, phong cách học của học sinh, tính đa dạng của học sinh trong cùng một lớp, những hạn chế khi dạy học đồng loạt, tính đa dạng của nhu cầu nhận thức, dạy học tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh… Nhƣ vậy, DHPH là một nguyên tắc dạy học ra đời từ lâu và đã đƣợc phát triển ở rất nhiều nƣớc trên thế giới. Các nghiên cứu về DHPH trong và ngoài nƣớc đều khẳng định “một nền giáo dục hiệu quả là một nền giáo dục dựa trên nguyên tắc phân hóa” Tìm hiểu và nghiên cứu khả năng vận dụng định hƣớng dạy học này vào quá trình dạy học môn Toán sẽ góp phần tích cực hóa hoạt động học tập của HS, đáp ứng nhu cầu nhận thức và năng lực của các em nói riêng; nâng cao hiệu quả dạy và học nói chung. Thấm nhuần nguyên tắc chung đó, ở hầu hết các nƣớc phát triển và các nƣớc đang phát triển hàng đầu thế giới đều thực hiện dạy học phân hóa ở bậc Trung học, thậm chí cả ở bậc Tiểu học. Trong đó ở cấp trung học cơ sở, ngoài các môn học bắt buộc, việc phân hóa trong giáo dục chỉ đƣợc thực hiện bằng các môn học tự chọn.
Dù thực hiện dạy học phân hóa bằng cách nào, các nƣớc đều quy định những môn học bắt buộc để đảm bảo mặt bằng chung của học vấn phổ thông. Xu hƣớng dạy học phân hóa ở nhiều nƣớc đƣợc thực hiện bằng cách định hƣớng hoặc phân luồng cho các môn học tự chọn. Các định hƣớng này tạo cho học sinh các cơ hội lựa chọn cho mình hƣớng học lên phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng và các điều kiện riêng khác của mỗi học sinh. Tuy nhiên, đồng thời với xu hƣớng phân hóa này, các nƣớc đều rất chú ý tới việc xác định 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và quy định các môn học bắt buộc, trong đó nhiều môn đƣợc xây dựng theo kiểu tích hợp một số môn.
Tổng quan tình hình nghiên cứu về DHPH và quản lý DHPH ở trong nước Thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học với phƣơng châm ngƣời giáo viên phải là ngƣời đề xƣớng, thiết kế nội dung và phƣơng pháp dạy nhằm đáp ứng nhu cầu, hứng thú, hoàn cảnh…của ngƣời học. Khi lên lớp biết tôn trọng sự khác biệt của học sinh, tiến hành dạy học phù hợp theo năng lực của học sinh, giúp học sinh biết cách học, cách tự rèn luyện…Trên cơ sở giúp học sinh phát triển toàn diện, nhà trƣờng tạo điều kiện để học sinh có điều kiện phát huy năng lực cá nhân khi tiếp tục học lên bậc THPT hoặc đi vào học nghề. Trên thực tế đa số giáo viên bằng kinh nghiệm của mình khi giảng dạy trên lớp đã có ý thức chuẩn bị công phu bài giảng, tìm hiểu trình độ nhận thức chung của lớp, phát hiện những học sinh khá giỏi, những học sinh còn yếu kém trong học tập, trên cơ sở đó xây dựng nội dung dạy phù hợp. Việc thực hiện nghiên cứu đề tài quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trƣờng THCS hiện nay là rất cần thiết để nâng cao chất lƣợng dạy học.
Nhiều công trình nghiên cứu của các chuyên gia về quản lý dạy học theo hƣớng phân hóa sao cho có hiệu quả nhất. Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình nghiên cứu có giá trị nhƣ: Tác giả Nguyễn Hữu Châu (2006) Tìm hiểu về chƣơng trình DHPH, trong đó tập trung tìm hiểu các hình thức chủ yếu của DHPH trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam. Nguyễn Bá Kim (2006) giới thiệu những biện pháp DHPH nội tại và phân hóa về tổ chức. Tôn Thân và các cộng sự (2005) đã đƣa ra một số giải pháp thực hiện chƣơng trình giáo dục phổ thông theo định hƣớng phân hóa nhƣ sau: - Nâng cao nhận thức của GV và cán bộ quản lí giáo dục về DHPH; - Ðƣa yêu cầu DHPH thành một nội dung cải tiến quản lí chuyên môn trong nhà trƣờng phổ thông; 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.