phần mở đầu, kết luận - khuyến nghị và tài liệu tham khảo thì nội dung chính luận văn được cấu trúc thành 3 chương như sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường THCS. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường THCS quận Hoàng Mai, Hà Nội. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường THCS quận Hoàng Mai, Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở ngoài nước Như chúng ta đã biết Toán học có nguồn gốc thực tiễn. Số học ra đời trước hết do nhu cầu đo đếm của con người trong lao động sản xuất.
Khi nói đến nguồn gốc thực tiễn của Toán học cũng cần nhấn mạnh cả nguồn gốc thực tiễn của chính các quy luật của logic hình thức được sử dụng trong Toán học. Lênin đã viết: “Những hình thức và quy luật logic không phải là cái vỏ trống rỗng mà là sự phản ánh thế giới khách quan, thực tiễn của con người, được lặp đi lặp lại hàng nghìn triệu lần, sẽ được củng cố vào ý thức người ta dưới những hình thức của logic học”. [4] Khổng Tử (551-479 trước công nguyên) với quan điểm dạy học gắn liền với phương pháp dạy học môn Toán hiện nay là: “Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ. Đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nề nếp, thói quen học tập” và “học không biết chán, dạy không biết mỏi” [33].
Quan điểm của ông muốn mang lại hiệu quả dạy học phải đề cao đến các quy định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để lựa chọn được những phương pháp dạy học theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học.Cômenxki (1592-1670) đã đưa ra những quan điểm về hoạt động dạy học mà chúng ta có thể vận dụng trong hoạt động dạy học môn Toán. Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật hiện tượng do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên áp đặt, gò ép người ta chấp nhận bất kì một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy học theo khả năng tiếp thu của HS (vừa sức); dạy học phải thiết thực và dạy học theo nguyên tắc cá biệt. [33] 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Toán nói riêng cũng có không ít tác giả đề cập tới vấn đề này, như: IvanPôlônôp với công trình “Quản lý hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ thông” xuất bản tại Mátxít-cơ-va, trong đó tác giả nhấn mạnh hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của mỗi nhà trường, vì thế muốn hay không người đứng đầu trường học cần phải hiểu rõ quy luật của dạy và học, hiểu rõ cách GV dạy ra sao và HS học như thế nào để có những tác động quản lý sư phạm hiệu quả. [20] Tác giả JojepCloming, bằng kinh nghiệm quản trị tại các nhà trường phổ thông Mỹ đã viết cuốn “Cẩm nang quản lý nhà trường Mỹ” cho rằng môn Toán hay bất cứ một môn học nào khác đều có một vị trí quan trọng trong cấu trúc chương trình dạy học ở nhà trường, nhà quản trị trường học cần tận dụng triệt để các lợi thế môn học, các đặc tính riêng cùng sự hỗ trợ của các công cụ quản lý để phát huy được năng lực người dạy và người học, như thế mới thành công trong công tác quản trị nhà trường.
Các nghiên cứu ở trong nước Ở trong nước, hoạt động dạy học môn Toán được tổ chức trên lớp, đồng thời có thể tổ chức những hoạt động thực hành Toán ngoài nhà trường như ở nhà máy, công xưởng…kể cả những hoạt động có tính chất tập dượt nghiên cứu bao gồm cả các khâu đặt bài toán, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lý mô hình để tìm lời giải, đối chiếu lời giải với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh. Nhờ đó, hoạt động dạy học môn Toán nói chung trở nên phong phú và đa dạng. Điều này đặt ra nhiều vấn đề to lớn cho các nhà lý luận nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn Toán nói riêng. Cho đến nay, phải kể đến các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học có các tác giả như: Nguyễn Ngọc Quang, Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt… [2,23,21,30,36] Các công trình khoa học trên với tầm vóc qui mô về giá trị lý luận và thực tiễn được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả to lớn trong phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà.
Tuy nhiên phần lớn các công trình trên chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu về lý luận có tính chất tổng quan về quản 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý giáo dục, quản lý trường học, còn về quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS chưa được đề cập nhiều. Đối với môn toán ở trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng, nhiều công trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia cũng đã đề cập ít nhiều về phương diện quản lý trong quá trình dạy học môn toán sao cho có hiệu quả nhất. Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình nghiên cứu có giá trị như: “Phương trình nhìn từ quan điểm phương pháp luận” của tác giả Nguyễn Hữu Châu (1985); “Cẩm nang dạy và học môn toán THCS” của tác giả Vũ Hữu Bình (2007); “Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn toán ở trường phổ thông” của tác giả Bùi Văn Nghị (2009); “Phương pháp dạy học đại cương môn Toán” của tác giả Nguyễn Bá Kim (2010); các công trình về dạy học môn Toán của tác giả Trần Phương, Trần Văn Hạo, Võ Đại Mau… Nhìn chung công trình trên đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận về giảng dạy môn toán trong các nhà trường mà ít đề cập đến các giải pháp cụ thể để quản lý chất lượng dạy học từng bộ môn đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về quản lý dạy học môn Toán ở các trường THCS. Bên cạnh đó,đứng trước yêu cầu bức xúc của thực tiễn ở các trường THCS là đổi mới công tác quản lý hoạt động dạy học, trong đó có quản lý hoạt động dạy học môn Toán, nhiều học viên cao học, nghiên cứu sinh quản lý giáo dục đã đi vào nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường phổ thông và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác quản lý hoạt động dạy học như: Tác giả Nguyễn Như Thắng với luận văn: “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của các Hiệu trưởng các trường THCS quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội”.
Tác giả Nguyễn Thị Phương với luận văn: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Ninh Giang – tỉnh Hải Dương”. Tác giả Nguyễn Như Minh với luận văn: “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy và học môn Toán đối với các trường THPT của Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Ninh”. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Phạm Đàm Thục Hạnh với luận văn: “Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS trên địa bàn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục”. Từ sự khái quát những nghiên cứu liên quan trực tiếp đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS chúng tôi rút ra một số kết luận như sau: + Một là, những tư tưởng, những nghiên cứu đều cho rằng hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS và quản lý hoạt động dạy học môn Toán giữ vai trò quan trọng, là giải pháp có hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn nói riêng trong nhà trường THCS, phát huy vai trò điều khiển, tổ chức hoạt động dạy học của người giáo viên gắn với vị trí trung tâm của người học trong quá trình dạy - học hiện nay.
+ Hai là, muốn nâng cao chất lượng dạy học môn Toán phải tích cực quản lý hoạt động dạy học bộ môn này theo hướng quản lý từng thành tố của quá trình dạy học. Đặc biệt, chú trọng quản lý hoạt động dạy học chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực cho học sinh, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục đào tạo, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. + Ba là, mỗi công trình nghiên cứu đều đi sâu đã tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học, biện pháp quản lý hoạt động dạy học của các nhóm chủ thể quản lý cụ thể, đồng thời dựa trên thực tiễn điều tra, nghiên cứu mà tiến hành đề xuất các biện pháp nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở các nhà trường phổ thông của địa phương. Tuy nhiên, có thể dễ dàng nhận thấy rất ít công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học các bộ môn nói chung và môn Toán nói riêng ở các trường THCS quận Hoàng Mai thành phố Hà Nội và đây cũng là một trong những lý do tác giả viết bài luận văn này.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1. Quản lý 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quản lý là một dạng lao động xã hội mang tính đặc thù, gắn liền và phát triển cùng với lịch sử phát triển của loài người. Từ khi có sự phân công lao động trong xã hội đã xuất hiện một dạng lao động đặc biệt, đó là tổ chức, điều khiển các hoạt động lao động theo những yêu cầu nhất định.
Dạng lao động mang tính đặc thù đó còn được gọi là hoạt động quản lý. Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý theo những cách tiếp cận khác nhau như: Theo tác giả Fredenck, W.