Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS. Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS là một vấn đề rất khó khăn, phức tạp và cơ bản. Vì thực chất công tác quản lý trường học của chủ thể quản lý chủ yếu là quản lý hoạt động chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả và chất lượng đào tạo. Để xây dựng một nền giáo dục bền vững, đổi mới, mỗi địa phương cần quan tâm đến công tác quản lý giáo dục, cần đầu tư cho công tác nghiên cứu để tìm ra những giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, mỗi cơ sở giáo dục.
Để làm tốt nhiệm vụ đó thì các nhà quản lý phải đổi mới công tác quản lý trong nhà trường, trong đó có quản lý hoạt động tổ chuyên môn, cải tiến nâng cao chất lượng quản lý hoạt động đối tổ chuyên môn để thông qua đó tác động tích cực vào quá trình nâng cao chất lượng giáo dục. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và trường THCS nói riêng là một vấn đề rất cần thiết và được nhiều người quan tâm. Trong thời gian gần đây, một số luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề quản lý cũng như đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS, trong đó có thể kể đến: - Lê Anh Đồng, Biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở trường THCS quận Sơn Trà, Đà Nẵng (2013); - Lê Thị Minh Huệ, Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS Châu Văn Liêm, quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh e 7 đổi mới giáo dục hiện nay (2015); - Ngô Thị Phương Thảo, Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực dạy học (2016); - Đào Thị Phượng, Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các trường THCS huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội (2017); - Lê Văn Duy, Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi (2018). Kết quả nghiên cứu của các luận văn trên đã đóng góp thêm vào việc làm sáng tỏ cơ sở lý luận quản lý hoạt động tổ chuyên môn cũng như các biện pháp quản lý tổ chuyên môn cho chủ thể quản lý ở các trường THCS.
Nó cũng đã gợi ý, định hướng, tạo nền tảng lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn mà bản thân tác giả luận văn sẽ kế thừa, phát triển những kết quả nghiên cứu đó để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài của mình. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên về cơ bản chỉ đi sâu vào vấn đề quản lý hoạt động dạy học, quản lý chuyên môn ở tổ chuyên môn trong các trường THCS, các hoạt động khác để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện như quản lý các hoạt động ngoại khóa… chưa được quan tâm nhiều. Hơn nữa, vấn đề về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống và chưa có luận văn nào đề cập đến. Để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định cần có một nghiên cứu hệ thống và cụ thể, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn trên địa bàn.
Các khái niệm chính của đề tài 1. Quản lý Quản lý là một phạm trù xã hội, tồn tại khách quan và là một tất yếu của lịch sử. Để thực hiện bất kỳ công việc gì thì con người cần phối hợp chặc e 8 chẽ với nhau. Khi đó họ cần thiết phải liên kết, hỗ trợ nhâu để thực hiện mục tiêu, công việc chung.
Xuất phát từ yêu cầu cần phải có người đứng đầu để chỉ huy, đôn đốc, kiểm tra công việc chung, người làm công việc đó gọi là quản lý. Ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, hình thái xã hội khác nhau sẽ có những hình thức quản lý khác nhau. Khoa học quản lý là một lĩnh vực lao động trí tuệ và thực tiễn phức tạp nhằm điều khiển lao động, thúc đẩy sự phát triển của xã hội trên tất cả mọi bình diện. Khoa học quản lý luôn gắn với tiến trình phát triển của xã hội, luôn mang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc.
Có thể tiếp cận khái niệm quản lý theo nhiều cách khác nhau. Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay là đối tuợng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con nguời trong quá trình sản xuất - xã hội để đạt đuợc mục đích đã định. Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra. Theo góc độ điều khiển thì quản lý là lái, điều khiển, điều chỉnh.
Trong quá trình xây dựng lý luận về quản lý, khái niệm quản lý đuợc nhiều nhà lý luận đưa ra. Tùy thuộc vào lĩnh vực hoạt động nghiên cứu của mỗi nguời mà khái niệm quản lý đuợc diễn đạt theo các cách khác nhau. Tuy nhiên, tựu chung lại thì các khái niệm nêu rõ đuợc bản chất của quản lý.Marx đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở qui mô tương đối lớn đều cần đến một chừng mực nhất định của sự quản lý. Quản lý là sự xác lập sự tương hợp giữa các công việc cá thể và hoàn thành những chức năng chung xuất hiện trong sự vận động đối với các bộ phận riêng lẽ của nó” [13].Koontz: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối e 9 hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm.
Mục tiêu của nhà quản lý là hình thành một môi trường mà con người có thể đạt được các mục đích của nó với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lý là một khoa học” [11, tr. Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [14, tr. Theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ thì: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” [12, tr.
Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là “Quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [15, tr. Tác giả Trần Quốc Thành cho rằng: “Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt được mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [25]. Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều hành, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [24]. Từ những quan niệm trên có thể kết luận rằng, tuy có nhiều cách diễn đạt khác nhau nhưng tất cả các quan niệm đó có cùng một điểm chung, đó là hoạt động quản lý được thực hiện đối với một tổ chức hoặc một nhóm xã hội.
Đó là những tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý dến khách thể quản lý nhằm đưa tổ chức đi đến một mục tiêu cụ thể đã đề ra. e 10 Như vậy, quản lý là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đế khách thể quản lý trong một tổ chức hoặc một nhóm xã hội nhằm làm cho tổ chức hoặc một nhóm xã hội vận hành và đạt được mục tiêu của tổ chức, một nhóm xã hội đó. Nói khái quát hơn, quản lý là quá trình đạt tới mục tiêu của tổ chức bằng cách vận hành các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo lãnh đạo và kiểm tra. Quản lý giáo dục Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt.
Bản chất của giáo dục là truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm dã được tích lũy trong quá trình phát triển của xã hội. Giáo dục có một vị trí đặc biệt quan trọng, vừa là sản phẩm của xã hội đồng thời là nhân tố tích cực, là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội. Ngày nay, giáo dục trở thành nhân tố quyết định thúc đẩy sự phát triển của xã hội vì chỉ có giáo dục mới tạo ra được nguồn nhân lực có chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Quản lý giáo dục là một chuyên ngành được phát triển trên nên tảng của khoa học quản lý nói chung.
Cũng giống như khái niệm quản lý, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo cho sự hình thành nhân cách thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những qui luật chung của xã hội cũng như các qui luật của quản lý giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực của trẻ em” [23].