Quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản tại Ban quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn Thạc sĩ quản lý đấu thầu xây dựng tại Thành phố Cẩm Phả, Quảng Ninh – Đại học Thái Nguyên, 2022

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Thị Thanh Huyền
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản tại Ban quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý đấu thầu xây dựng tại Cẩm Phả

Quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế địa phương. Tại thành phố Cẩm Phả, hoạt động này gắn liền với các dự án hạ tầng kỹ thuật trọng điểm. Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả chịu trách nhiệm chính trong việc điều phối nguồn vốn đầu tư công. Quy trình quản lý bao gồm nhiều giai đoạn liên hoàn và chặt chẽ. Cơ quan quản lý lập kế hoạch, thẩm định hồ sơ mời thầu và tổ chức đấu thầu. Sau đó, hội đồng chuyên môn đánh giá hồ sơ dự thầu và giám sát thi công thực địa. Mục tiêu cơ bản của công tác này là lựa chọn nhà thầu đủ năng lực. Nhà thầu trúng thầu phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật với chi phí hợp lý nhất. Việc tuân thủ pháp luật giúp ngăn chặn nguy cơ lãng phí ngân sách. Các dự án giao thông, trường học, bệnh viện trên địa bàn đều yêu cầu quy chuẩn kiểm soát nghiêm ngặt. Nghiên cứu năm 2022 tại Đại học Thái Nguyên đã phân tích rõ nét hệ thống quản trị này. Mô hình quản lý bài bản tạo nền tảng vững chắc cho quá trình hiện đại hóa đô thị Cẩm Phả.

1.1. Khái niệm và vai trò quản lý đấu thầu xây dựng

Đấu thầu xây dựng cơ bản là phương thức mua sắm công mang tính cạnh tranh cao. Hoạt động này cho phép chủ đầu tư tìm kiếm đối tác thi công tối ưu. Công tác quản lý đấu thầu giữ vai trò bảo vệ tài sản công của nhà nước. Quy trình chuẩn mực giúp phân bổ nguồn tài chính công một cách minh bạch. Hiệu quả kinh tế thể hiện qua tỷ lệ tiết kiệm ngân sách sau mỗi gói thầu. Tại Cẩm Phả, quản lý đấu thầu trực tiếp thúc đẩy tiến độ hoàn thành các công trình dân sinh. Nhà thầu uy tín góp phần nâng cao chất lượng công trình và bảo vệ môi trường mỏ. Ngoài ra, cơ chế quản lý tốt còn ngăn ngừa các hành vi tiêu cực và gian lận thương mại. Quản lý đấu thầu chính là đòn bẩy phát triển kinh tế đô thị bền vững.

1.2. Cơ sở pháp lý và nguyên tắc lựa chọn nhà thầu

Hoạt động đấu thầu vận hành dựa trên hệ thống văn bản pháp luật thống nhất. Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và Nghị định 63/2014/NĐ-CP đặt nền móng pháp lý căn bản. Các thông tư hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư quy định chi tiết từng bước thực hiện. Bốn nguyên tắc nền tảng bao gồm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Chủ đầu tư phải công khai hồ sơ mời thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Mọi tiêu chí đánh giá năng lực tài chính và kinh nghiệm kỹ thuật đều phải cụ thể. Quy định pháp lý ngăn cấm việc cài cắm điều kiện hạn chế nhà thầu. Ban Quản lý dự án Cẩm Phả luôn căn cứ khung pháp lý này để thiết lập quy chuẩn quản lý.

II. Thực trạng quản lý đấu thầu xây dựng công trình Cẩm Phả

Giai đoạn 2018-2020 ghi nhận nhiều biến chuyển trong công tác đấu thầu tại thành phố Cẩm Phả. Ban Quản lý dự án công trình đã triển khai hàng loạt dự án giao thông và hạ tầng văn hóa. Tỷ lệ áp dụng đấu thầu rộng rãi qua mạng gia tăng liên tục qua từng năm. Nhờ vậy, số lượng nhà thầu tham gia cạnh tranh ngày càng đa dạng. Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách qua đấu thầu đạt mức bình quân tích cực. Các bước lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu được kiểm soát sát sao. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật và tổ chức. Một số gói thầu xây lắp có quy mô nhỏ vẫn ghi nhận ít nhà thầu nộp hồ sơ. Tình trạng liên danh nhà thầu thiếu kinh nghiệm thi công đôi khi vẫn diễn ra. Việc chuẩn bị mặt bằng thi công tại một số dự án còn chậm trễ. Điều này làm kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng và phát sinh chi phí phụ trội. Khảo sát sơ cấp tại Đại học Thái Nguyên cho thấy cần cải thiện chất lượng thẩm định hồ sơ.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác tổ chức đấu thầu

Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả đã thực hiện đúng quy chuẩn đấu thầu nhà nước. 100% thông tin mời thầu đều đăng tải công khai trên hệ thống mạng quốc gia. Các gói thầu xây lắp cơ bản đảm bảo tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Việc đánh giá hồ sơ dự thầu diễn ra khách quan theo đúng tiêu chí định trước. Tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu giúp bổ sung nguồn lực cho các công trình an sinh xã hội khác. Đội ngũ cán bộ quản lý ngày càng nâng cao sự chuyên nghiệp và tính kỷ luật. Mối quan hệ giữa bên mời thầu và nhà thầu duy trì sự bình đẳng theo đúng quy định.

2.2. Những hạn chế và khó khăn tồn tại trên địa bàn

Bên cạnh thành tựu, công tác quản lý vẫn gặp phải những rào cản nhất định. Năng lực lập hồ sơ mời thầu ở vài dự án chưa dự báo hết biến động giá nguyên vật liệu. Thời gian xử lý làm rõ hồ sơ dự thầu đôi khi bị kéo dài. Khâu giám sát thi công sau đấu thầu chưa thực sự đồng bộ và liên tục. Một số nhà thầu địa phương có quy mô vốn mỏng, trang thiết bị thi công còn hạn chế. Công tác giải phóng mặt bằng kéo dài ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ thi công hợp đồng. Khảo sát thang đo Likert cho thấy tiêu chí kiểm tra, giám sát nhận được điểm số chưa cao từ chuyên gia.

III. Giải pháp nâng cao quản lý đấu thầu xây dựng ở Cẩm Phả

Nghiên cứu của Đại học Thái Nguyên đề xuất nhóm giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện công tác quản lý. Mục tiêu trọng tâm là tối ưu hóa quy trình từ khâu chuẩn bị đến khi hoàn thành công trình. Thành phố Cẩm Phả cần kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý dự án chuyên trách. Quy trình lập kế hoạch đấu thầu cần phân tích sát thực tế giá cả thị trường than và khoáng sản. Ban Quản lý dự án cần áp dụng công nghệ thông tin trong lưu trữ hồ sơ và thẩm định năng lực nhà thầu. Mặt khác, công tác hậu kiểm sau đấu thầu cần được siết chặt hơn nữa. Cơ quan quản lý phải thường xuyên thanh tra việc thực hiện nghĩa vụ hợp đồng của nhà thầu trúng thầu. Mọi biểu hiện chậm tiến độ hoặc thay đổi nhân sự chủ chốt đều phải xử lý dứt điểm. Việc minh bạch thông tin xử phạt vi phạm hợp đồng sẽ tăng tính răn đe. Nhóm giải pháp này tạo động lực thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường xây dựng Cẩm Phả.

3.1. Đẩy mạnh công tác đấu thầu qua mạng công khai

Áp dụng đấu thầu điện tử là xu hướng tất yếu trong thời kỳ chuyển đổi số. Thành phố Cẩm Phả cần hướng tới mục tiêu 100% gói thầu đủ điều kiện được đấu thầu qua mạng. Nền tảng số giúp loại bỏ hoàn toàn các rào cản địa lý và thủ tục giấy tờ phức tạp. Các bên tham gia có thể dễ dàng tiếp cận hồ sơ mời thầu mọi lúc. Tính bảo mật dữ liệu ngăn chặn nguy cơ thông thầu và dàn xếp kết quả. Ban Quản lý dự án cần đầu tư hạ tầng đường truyền và phần mềm chuyên dụng. Đây là chìa khóa then chốt để củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp xây dựng.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và thanh tra giám sát

Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định sự chuẩn xác của công tác quản lý đấu thầu. Cán bộ phụ trách phải được đào tạo bài bản và sở hữu chứng chỉ hành nghề đấu thầu. Ban Quản lý dự án Cẩm Phả cần định kỳ tổ chức tập huấn về các quy định pháp luật mới. Đồng thời, công tác thanh tra, kiểm tra đột xuất cần được tăng cường thực hiện. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban chuyên môn và cơ quan tài chính giúp phát hiện sớm sai phạm. Quy chế thưởng phạt nghiêm minh sẽ nâng cao trách nhiệm giải trình của từng cá nhân trong hội đồng chấm thầu.

IV. Kết luận về quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản Cẩm Phả

Luận văn thạc sĩ kinh tế năm 2022 tại Đại học Thái Nguyên mang lại giá trị thực tiễn to lớn. Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh chân thực bức tranh đấu thầu tại Cẩm Phả. Việc quản lý hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước giúp hoàn thiện diện mạo hạ tầng đô thị. Môi trường đầu tư công khai, bình đẳng thu hút nhiều nhà thầu chất lượng cao đến với địa phương. Kết quả nghiên cứu khẳng định mối liên kết chặt chẽ giữa chất lượng đấu thầu và tiến độ công trình. Những phát hiện từ đề tài là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho cơ quan quản lý đô thị. Các cấp chính quyền có thể vận dụng linh hoạt nhóm giải pháp vào điều hành kinh tế thực tiễn. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp công nghệ số và đào tạo nhân lực sẽ tạo bước đột phá mới. Quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản minh bạch chính là nền móng để thành phố Cẩm Phả phát triển nhanh và bền vững.

4.1. Bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu Đại học Thái Nguyên

Công trình nghiên cứu rút ra nhiều bài học quý báu cho công tác điều hành đầu tư công. Trước hết, tính minh bạch và công khai phải được đặt lên hàng đầu trong mọi giai đoạn. Việc học hỏi mô hình quản lý thành công từ Bắc Ninh và Bắc Kạn cung cấp nhiều góc nhìn thực tiễn. Nghiên cứu chỉ rõ việc gắn kết trách nhiệm người đứng đầu với chất lượng công trình là điều kiện tiên quyết. Ngoài ra, việc khảo sát ý kiến chuyên gia bằng thang đo Likert đem lại dữ liệu lượng hóa chuẩn xác. Ban Quản lý dự án cần chủ động thích ứng với biến động thị trường xây dựng.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn cho các địa phương khác

Mô hình quản lý tại Cẩm Phả có khả năng nhân rộng tại các đô thị công nghiệp khai khoáng. Khung phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính cung cấp công cụ đánh giá khoa học cho các ban quản lý dự án. Các địa phương có thể áp dụng ngay quy trình thẩm định hồ sơ và cơ chế thanh tra đa tầng. Việc số hóa toàn bộ hồ sơ đấu thầu giúp giảm thiểu chi phí hành chính và rút ngắn thời gian phê duyệt. Nghiên cứu khẳng định quản trị đấu thầu chặt chẽ là chìa khóa để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách nhà nước đóng vai trò đòn bẩy chiến lược đối với sự phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương, thường chiếm tỷ trọng từ 25% đến 30% tổng chi ngân sách hàng năm. Thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh là một trung tâm kinh tế công nghiệp khai khoáng và dịch vụ năng động, nơi nguồn vốn đầu tư công được phân bổ mạnh mẽ cho các dự án hạ tầng giao thông, dân dụng và chỉnh trang đô thị. Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả, với bề dày lịch sử phát triển từ năm 1973 và chính thức đổi tên từ năm 1986, đã trải qua hơn 40 năm hình thành và phát triển. Đơn vị được giao trọng trách điều hành, quản lý trực tiếp hàng chục dự án hạ tầng kỹ thuật trọng điểm với quy mô vốn đầu tư lên đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, công tác quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản tại đơn vị trong giai đoạn 2018 - 2020 vẫn bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng. Trình độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ chuyên trách còn chưa đồng đều, chất lượng lập hồ sơ mời thầu đôi khi thiếu chuẩn xác, thời gian chấm thầu kéo dài và mức độ tiếp cận các phương thức đấu thầu tiên tiến còn hạn chế. Nhằm tháo gỡ thực trạng này, tác giả Bùi Thị Thu Hương đã thực hiện luận văn thạc sĩ kinh tế với mục tiêu phân tích toàn diện thực trạng, xác định hệ thống các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất gói giải pháp đồng bộ. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước qua đấu thầu lên trên 6,5%, đồng thời cắt giảm tối thiểu 20% thời gian xử lý thủ tục hành chính, bảo đảm tuyệt đối tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong hoạt động đầu tư công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế kết hợp với nguyên tắc vận hành của kinh tế thị trường trong phân bổ nguồn lực công. Hệ thống lý thuyết tiếp cận theo quan điểm của Phan Huy Đường (2012), xác định quản lý nhà nước về đấu thầu là sự tác động có tổ chức bằng quyền lực công quyền lên quá trình lựa chọn nhà thầu nhằm bảo đảm mục tiêu tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng công trình. Mô hình nghiên cứu quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản được cấu trúc hóa thành 3 nội dung trọng tâm: công tác lập và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu; công tác triển khai kế hoạch lựa chọn nhà thầu; và công tác kiểm tra, giám sát cùng quản lý thực hiện hợp đồng sau đấu thầu.

Hệ thống khái niệm học thuật then chốt được chuẩn hóa bao gồm: đấu thầu xây dựng cơ bản, bên mời thầu, nhà thầu xây lắp, hình thức hợp đồng trọn gói và cơ chế đấu thầu qua mạng. Khung pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, Nghị định số 63/2014/NĐ-CP, Thông tư số 10/2015/TT-BKHĐT và Chỉ thị số 47/CT-TTg năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ. Theo khung quy định này, giá gói thầu phải được cập nhật chính xác trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết, thời gian phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu không vượt quá 5 ngày làm việc và việc đăng tải thông tin lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia phải hoàn tất trong vòng 7 ngày làm việc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu thực tiễn. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo quản lý đấu thầu, hồ sơ quyết toán giai đoạn 2018 - 2020 của Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả và các quyết định của Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả. Đối với dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra khảo sát với cỡ mẫu gồm 45 cán bộ chuyên trách công tác đấu thầu tại đơn vị và 60 đại diện lãnh đạo các doanh nghiệp nhà thầu từng tham gia dự thầu trên địa bàn.

Phương pháp chọn mẫu định ngạch kết hợp phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để bao quát đầy đủ các phòng ban chuyên môn và các quy mô doanh nghiệp khác nhau. Bảng câu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ 1,00 đến 5,00 điểm, chia thành 5 khoảng giá trị rõ ràng: mức rất kém từ 1,00 đến 1,80 điểm; mức kém từ 1,81 đến 2,60 điểm; mức trung bình từ 2,61 đến 3,40 điểm; mức tốt từ 3,41 đến 4,20 điểm; và mức rất tốt từ 4,21 đến 5,00 điểm. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và phương pháp tổng hợp đối chiếu là nhằm lượng hóa chính xác các chỉ tiêu định tính, nhận diện rõ nét khoảng cách giữa quy định pháp lý và kết quả thực thi hiện trường trong suốt chu kỳ nghiên cứu từ năm 2018 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng quản lý đấu thầu tại Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả giai đoạn 2018 - 2020 chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, cơ cấu hình thức lựa chọn nhà thầu còn mất cân đối. Mặc dù tổng giá trị các dự án đầu tư xây dựng lên đến hàng trăm tỷ đồng, tỷ lệ chỉ định thầu vẫn chiếm khoảng 42% tổng số lượng gói thầu, chủ yếu tập trung vào các gói thầu tư vấn và xây lắp quy mô nhỏ dưới 1 tỷ đồng theo hạn mức quy định tại Điều 54 Nghị định số 63/2014/NĐ-CP. Hình thức đấu thầu rộng rãi chỉ chiếm khoảng 38%, phần còn lại thuộc về chào hàng cạnh tranh và các hình thức khác.

Thứ hai, công tác đấu thầu qua mạng ghi nhận sự chuyển dịch tích cực nhưng chưa đồng đều. Tỷ lệ các gói thầu thực hiện qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia tăng trưởng từ 26,5% năm 2018 lên 48,2% năm 2019 và đạt khoảng 68,5% vào năm 2020. Mặc dù tốc độ gia tăng đạt hơn 40% sau 3 năm, việc áp dụng đấu thầu điện tử đối với các gói thầu xây lắp quy mô lớn vẫn gặp nhiều trở ngại kỹ thuật.

Thứ ba, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách có sự chênh lệch lớn giữa các hình thức lựa chọn. Đối với các gói thầu áp dụng đấu thầu rộng rãi, tỷ lệ tiết kiệm bình quân đạt từ 4,8% đến 5,6% so với giá dự toán được duyệt. Ngược lại, các gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu chỉ mang lại tỷ lệ tiết kiệm mang tính hình thức, dao động khiêm tốn từ 0,8% đến 1,2%.

Thứ tư, năng lực thẩm định và chất lượng hồ sơ mời thầu còn hạn chế. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy điểm đánh giá kỹ năng xử lý công việc của đội ngũ cán bộ chỉ đạt mức trung bình khá là 3,42/5,00 điểm. Khoảng 18% hồ sơ mời thầu phải thực hiện văn bản làm rõ hoặc chỉnh sửa do tiêu chí đánh giá kỹ thuật chưa cụ thể, dẫn đến việc kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu thêm từ 12 đến 20 ngày so với kế hoạch ban đầu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên phản ánh sự chi phối mạnh mẽ từ cả nhân tố chủ quan và khách quan. Đội ngũ nhân sự trực tiếp làm công tác đấu thầu tại Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả còn thiếu các chuyên gia có chứng chỉ hành nghề đấu thầu chuyên sâu, dẫn đến tình trạng lúng túng khi xử lý các tình huống phức tạp. Hơn nữa, công tác kiểm tra, giám sát sau đấu thầu chưa được thực hiện độc lập, việc nghiệm thu và theo dõi tiến độ thi công thực tế vẫn mang nặng tính hành chính.

Để minh họa trực quan các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp chi tiết qua hệ thống bảng biểu và biểu đồ phân tích. Bảng số liệu tổng hợp kết quả lựa chọn nhà thầu giai đoạn 2018 - 2020 cho phép theo dõi sát sao số lượng gói thầu, giá gói thầu dự toán và giá trúng thầu thực tế. Trên cơ sở đó, một biểu đồ hình cột so sánh tương quan giữa giá trị dự toán và giá trúng thầu sẽ làm nổi bật phần chênh lệch tiết kiệm ngân sách qua từng năm. Đồng thời, biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các hình thức lựa chọn nhà thầu sẽ phản ánh rõ nét lộ trình chuyển đổi từ phương thức đấu thầu truyền thống sang đấu thầu qua mạng.

Khi so sánh với bài học thực tiễn tại các địa phương khác, mô hình tại thành phố Cẩm Phả bộc lộ một số khoảng trống quản trị. Kinh nghiệm từ tỉnh Bắc Ninh cho thấy việc đẩy mạnh phân cấp phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu dưới 15 tỷ đồng kết hợp đào tạo đấu thầu qua mạng từ năm 2018 đã giúp nâng cao tỷ lệ tiết kiệm và siết chặt kỷ luật tài chính. Tương tự, tỉnh Bắc Kạn đã ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU gắn chặt trách nhiệm của người đứng đầu chủ đầu tư với chất lượng công trình và kiên quyết loại bỏ các nhà thầu yếu kém. Bài học từ Ban Quản lý dự án ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng chỉ ra rằng việc kiểm soát chặt chẽ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội của nhà thầu là giải pháp hữu hiệu để sàng lọc đơn vị thi công đủ năng lực thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản tại Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả trong giai đoạn 2022 - 2025, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao tỷ lệ đấu thầu qua mạng. Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả cần phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch thành phố Cẩm Phả phấn đấu đưa tỷ lệ đấu thầu qua mạng đạt 100% đối với toàn bộ các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa thuộc hạn mức quy định trước năm 2024. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ tiết kiệm bình quân ngân sách qua đấu thầu lên trên 7,0% và công khai minh bạch 100% kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Thứ hai, chuẩn hóa năng lực và nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ đấu thầu. Đơn vị cần chủ động liên kết với Cục Quản lý Đấu thầu thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư để tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về đấu thầu qua mạng, xử lý tình huống và pháp luật xây dựng. Mục tiêu đặt ra là trong vòng 12 tháng, 100% cán bộ làm công tác chuyên môn phải hoàn thành kỳ thi và sở hữu Chứng chỉ hành nghề đấu thầu, nâng mức đánh giá năng lực nghiệp vụ đạt tối thiểu 4,50/5,00 điểm theo thang đo chuẩn.

Thứ ba, hoàn thiện chất lượng lập và thẩm định hồ sơ mời thầu. Tổ chuyên gia đấu thầu của đơn vị phải ban hành bộ quy chuẩn nội bộ về lập hồ sơ mời thầu theo đúng tinh thần Chỉ thị số 47/CT-TTg năm 2017. Tuyệt đối không đưa ra các tiêu chí mang tính định hướng hoặc hạn chế sự tham gia của nhà thầu, giảm thiểu tỷ lệ hồ sơ phải làm rõ xuống dưới mức 3% và rút ngắn thời gian chuẩn bị thủ tục từ 5 đến 7 ngày cho mỗi gói thầu.

Thứ tư, siết chặt kỷ cương thanh tra, kiểm tra và quản lý thực hiện hợp đồng. Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả cần chỉ đạo Thanh tra thành phố phối hợp cùng Ban Quản lý dự án thành lập tổ giám sát độc lập, tiến hành kiểm tra đột xuất hiện trường thi công đối với 100% các dự án có tổng mức đầu tư trên 10 tỷ đồng. Cơ chế này nhằm kiểm soát chặt chẽ khối lượng hoàn thành, loại trừ triệt để tình trạng chậm tiến độ và kiên quyết xử lý các hành vi chuyển nhượng thầu trái phép trong giai đoạn 2022 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao và là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là lãnh đạo và cán bộ chuyên môn tại các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp huyện, thị xã, thành phố. Đề tài cung cấp bộ công cụ chuẩn hóa quy trình thẩm định kế hoạch lựa chọn nhà thầu và lập hồ sơ mời thầu, giúp các chủ đầu tư rút ngắn từ 15% đến 20% thời gian tổ chức đấu thầu cho các dự án hạ tầng công cộng có quy mô từ 5 tỷ đồng đến trên 50 tỷ đồng.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp xây lắp và các đơn vị tư vấn tham gia hoạt động đấu thầu. Luận văn giúp các nhà thầu nhận diện rõ ràng các tiêu chí đánh giá năng lực, kinh nghiệm tài chính và biện pháp kỹ thuật thi công theo chuẩn mực Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, từ đó nâng cao tỷ lệ trúng thầu minh bạch và hạn chế rủi ro bị loại do lỗi hồ sơ dự thầu.

Nhóm thứ ba là các cơ quan quản lý nhà nước, thanh tra xây dựng và kiểm toán ngân sách tại địa phương. Nghiên cứu cung cấp hệ thống tiêu chí định lượng phục vụ công tác thanh tra chuyên ngành, giúp phát hiện sớm các kẽ hở chỉ định thầu dàn xếp, ngăn chặn nguy cơ đội vốn và bảo đảm hiệu quả sử dụng từng đồng vốn ngân sách.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Kinh tế xây dựng. Với dữ liệu thực chứng gồm 105 cá nhân và nhà thầu được khảo sát, công trình là case study điển hình về phương pháp luận nghiên cứu ứng dụng trong quản lý đầu tư công tại các đô thị công nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đóng góp cốt lõi nhất của luận văn thạc sĩ này trong công tác quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản là gì? Trả lời: Đóng góp trọng tâm của luận văn là việc đánh giá thực chứng công tác quản lý đấu thầu tại thành phố Cẩm Phả giai đoạn 2018 - 2020. Tác giả đã lượng hóa các tồn tại trong quy trình chấm thầu, chỉ rõ nguyên nhân khiến thời gian kéo dài và xây dựng gói 4 giải pháp giúp tối ưu hóa tỷ lệ tiết kiệm ngân sách công thêm từ 2% đến 3% mỗi năm.

Câu hỏi 2: Nghiên cứu viện dẫn các văn bản pháp luật chính yếu nào để hoàn thiện quy trình lập hồ sơ mời thầu? Trả lời: Luận văn dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc gồm Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, Nghị định số 63/2014/NĐ-CP, Thông tư số 10/2015/TT-BKHĐT và Chỉ thị số 47/CT-TTg năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ. Các căn cứ này ngăn chặn việc cài cắm điều kiện hạn chế cạnh tranh, tạo sân chơi minh bạch cho hơn 60 nhà thầu tham gia khảo sát.

Câu hỏi 3: Tỷ lệ áp dụng đấu thầu qua mạng tại Ban Quản lý dự án công trình thành phố Cẩm Phả đã thay đổi như thế nào? Trả lời: Tỷ lệ đấu thầu qua mạng tại đơn vị có sự tăng trưởng đáng kể, tăng từ mức 26,5% năm 2018 lên 48,2% năm 2019 và đạt khoảng 68,5% vào năm 2020. Phương thức này giúp giảm thiểu chi phí in ấn, tiết kiệm thời gian đi lại và hạn chế tối đa các tiêu cực phát sinh từ việc tiếp xúc trực tiếp giữa nhà thầu và bên mời thầu.

Câu hỏi 4: Thời hạn pháp luật quy định đối với việc thẩm định và công khai kế hoạch lựa chọn nhà thầu là bao lâu? Trả lời: Căn cứ quy định pháp lý hiện hành, thời gian thẩm định và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu tối đa là 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Sau khi có quyết định phê duyệt, kế hoạch bắt buộc phải được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn không quá 7 ngày làm việc.

Câu hỏi 5: Bài học từ tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Kạn có ý nghĩa ứng dụng cụ thể ra sao đối với thành phố Cẩm Phả? Trả lời: Mô hình phân cấp thẩm định dự án dưới 15 tỷ đồng của Bắc Ninh giúp thành phố Cẩm Phả đẩy nhanh tiến độ thẩm duyệt. Trong khi đó, việc Bắc Kạn áp dụng Chỉ thị số 15-CT/TU về siết chặt trách nhiệm người đứng đầu mang lại giải pháp căn cơ để kiểm soát chất lượng thi công và sàng lọc triệt để các nhà thầu thiếu năng lực.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thị Thu Hương mang lại những giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với đấu thầu xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách địa phương.
• Phân tích sắc bén thực trạng quản lý giai đoạn 2018 - 2020 tại thành phố Cẩm Phả với nguồn dữ liệu thực chứng từ 105 cán bộ chuyên trách và doanh nghiệp nhà thầu.
• Xác định chính xác các điểm nghẽn về năng lực lập hồ sơ mời thầu, tỷ lệ chỉ định thầu còn cao và thời gian thẩm định bị kéo dài.
• Xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện hướng tới mục tiêu đưa 100% gói thầu đủ điều kiện lên đấu thầu qua mạng và nâng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách lên trên 7,0% giai đoạn 2022 - 2025.
• Đặt ra lộ trình chuẩn hóa chuyên môn với mục tiêu 100% cán bộ quản lý đấu thầu có chứng chỉ hành nghề chuyên nghiệp trước năm 2024.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2025 đến năm 2030, đơn vị cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các mô hình quản lý dự án đối tác công tư và tích hợp công nghệ mô hình hóa thông tin công trình để hiện đại hóa toàn diện công tác đấu thầu. Để nghiên cứu sâu hơn về hệ thống bảng biểu phân tích và các khuyến nghị chính sách cụ thể, quý độc giả và các nhà quản lý hãy tham khảo trọn vẹn luận văn thạc sĩ kinh tế đầy giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐẤU THẦU XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Cơ sở lý luận về quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm đấu thầu xây dựng Trong nền kinh tế hàng hóa, hầu như không tồn tại sự độc quyền cung cấp cho bất kỳ một loại hàng hóa hay dịch vụ nào đó.

Người tiêu dùng luôn mong muốn có được hàng hóa và dịch vụ tốt nhất với chi phí thấp nhất. Vì vậy, mỗi khi có nhu cầu mua sắm, họ thường tổ chức các cuộc đấu thầu cạnh tranh nhau về kỹ thuật, công nghệ, chất lượng và giá cả. Người mua sẽ có nhiều cơ hội chọn mua được hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn yêu cầu của mình với giá thấp nhất có thể. Như vậy, đấu thầu là một cuộc chơi do người mua tổ chức và người mua là những nhà thầu, trong đó, luật chơi được pháp luật quy định.

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế (Luật Đấu thầu 2013). Đấu thầu là cách thức giúp bên mời thầu lựa chọn được nhà thầu. Nếu như không bị ràng buộc bởi các điều kiện khác, chủ đầu tư sẽ tìm những nhà cung cấp đầu vào tốt nhất cũng như khai thác tốt nhất kết quả đầu tư. Bên cạnh đó đấu thầu nghiêm túc và công bằng còn giúp bên mời thầu tạo sự tin tưởng, đồng thời tạo được sự nghiêm túc trong việc thực hiện đấu thầu của các nhà thầu.

Ngoài ra việc đấu thầu còn giúp bên nhà thầu có thể nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa giá thành. Để có thể trúng thầu đòi hỏi tính cạnh tranh trong chất lượng và giá sản phẩm của nhà thầu là tương đối cao. 7 Như vậy, qua các quan điểm trên, có thể hiểu đấu thầu là quá trình thực hiện một hoạt động bán đặc biệt, trong đó, bên mua yêu cầu bên bán cung cấp hồ sơ chào bán đối với hàng hóa và dịch vụ cần mua, theo đó, bên mua sẽ chọn được bên bán tốt nhất phù hợp với điều kiện của bên mua đưa ra và có giá thấp hơn. Xây dựng là một ngành kinh tế đặc thù, nó vừa có vai trò hỗ trợ cho sự phát triển của nền kinh tế, vừa tạo nên nền tảng cho sự phát triển của những ngành kinh tế khác.

Xây dựng công trình là một trong những khâu quan trọng của một dự án, để xây dựng được một công trình đáp ứng tốt các đòi hỏi về kỹ thuật, chất lượng, thời gian thực hiện, tiết kiệm chi phí và hạn chế tới mức thấp nhất những tranh chấp có thể gây thiệt hại về vật chất hoặc uy tín của các bên hữu quan. Đấu thầu xây dựng là quá trình lựa chọn các nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu về xây dựng, lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình của bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà thầu xây dựng. Đấu thầu xây dựng cơ bản là quá trình lựa chọn các nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các công trình xây dựng cơ bản trên cơ sở đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Khái niệm quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản Theo Phan Huy Đường (2012), quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật.

Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Công trình xây dựng bao gồm công trình xây dựng công cộng, nhà ở, công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi, năng lượng và các công trình khác. 8 Quản lý đấu thầu các công trình xây dựng cơ bản là một dạng quản lý nhà nước quản lý trong lĩnh vực đấu thầu các công trình xây dựng cơ bản. Theo đó, luận văn đưa ra quan điểm về quản lý nhà nước trong lĩnh vực XDCB như sau: "QLNN trong lĩnh vực XDCB là sự tác động có tổ chức bằng quyền lực nhà nước đối với hoạt động đấu thầu các công trình XDCB của các cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước, các dự án đầu tư công để định hướng hoạt động đấu thầu các công trình XDCB đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế".

Vai trò, nguyên tắc của quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản 1. Vai trò của quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản Đối với cơ quan quản lý nhà nước, Đấu thầu XDCB là một trong những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực. Nếu công tác này không được quản lý chặt chẽ có thể dẫn tới thiếu minh bạch trong hoạt động đấu thầu và gây thất thoát nguồn vốn của nhà nước. Trong bối cảnh đó, quản lý nhà nước về đấu thầu XDCB là một công cụ quan trọng giúp hoạt động đấu thầu được thực hiện nghiêm túc theo quy định của Luật đấu thầu; giúp Chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước có hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí.

Đó là những khoản tiền được chi dùng cho đầu tư phát triển cũng như cho mục tiêu duy trì các hoạt động của bộ máy Nhà nước. Quản lý nhà nước trong đấu thầu XDCB là một phương thức quản lý tiên tiến, đem lại hiệu quả cao cho nền kinh tế và góp phần thúc đẩy sự tiến bộ xã hội. Đối với chủ đầu tư, Đầu thầu là một hoạt động của nền kinh tế thị trường, do đó, nó tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quy luật cung – cầu, quy luật giá cả - giá trị. Thông qua hoạt động quản lý đấu thầu chặt chẽ, các chủ đầu tư đã lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đổi diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của đất nước.

9 Việc chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thầu sẽ giúp các chủ đầu tư có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên. Ngoài ra, các chủ đầu tư và bên mua thầu được tăng cường nhiều về năng lực đấu thầu, hiểu đầy đủ và có thể thực hiện công tác đấu thầu thuần thục. Đối với nhà thầu, Nhờ có hoạt động quản lý nhà nước về đấu thầu XDCB, hoạt động đấu thầu được diễn ra công khai, minh bạch, công bằng; nhà thầu có nhiều cơ hội để cạnh tranh nhằm giành được các hợp đồng, có thể cung cấp các hàng hóa, cung cấp các dịch vụ mà mình có khả năng đáp ứng nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Do đó, các nhà thầu trong nước từ chỗ chỉ làm thầu phụ cho các nhà thầu nước ngoài, đến nay đã lớn mạnh và có thể tham gia đấu thầu cạnh tranh bình đẳng với nhà thầu nước ngoài để dành được các hợp đồng lớn.

Đồng thời, thông qua các hoạt động đấu thầu có sự tham gia của các nhà thầu trên thế giới, các nhà thầu trong nước có thể học hỏi được kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ để áp dụng cho mình. Nguyên tắc của quản lý đấu thầu xây dựng cơ bản Đảm bảo cạnh tranh công bằng, Công tác đấu thầu muốn đạt hiệu quả cao cần đảm bảo quy định luật cạnh tranh theo cơ chế thị trường. Do có cạnh tranh nên bên mời thầu mới có động lực để sáng tạo, cải tiến, kích thích người mua đưa ra các yêu cầu phù hợp và người bán cạnh tranh với nhau để giành được hợp đồng với giá bán cạnh tranh nhưng vẫn phải đảm bảo chất lượng của hàng hóa, công trình, dịch vụ. Trên thực tế, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, không đảm bảo sự công bằng giữa các nhà thầu diễn ra phổ biến đòi hỏi phải có sự tham gia của cơ quan nhà nước.

Để đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, cần đảm bảo sự độc lập về pháp lý và về tài chính giữa các chủ thể tham gia đấu thầu trong những 10 trường hợp cụ thể. Việc ban hành Luật đấu thầu năm 2013 đã tạo cơ sở pháp lý đảm bảo quyền lợi chính đáng cho các bên tham gia hoạt động đấu thầu, đảm bảo cho việc cạnh tranh công bằng, hiệu quả, nâng cao hiệu quả kinh tế. Đảm bảo công khai, minh bạch trong đấu thầu, Công khai, minh bạch trong đấu thầu vừa là một trong những mục tiêu, vừa là một trong những yêu cầu, nguyên tắc cần quán triệt. Hoạt động đấu thầu chỉ có thể đạt được khi có sự quản lý giám sát của nhà nước bằng việc đưa ra các quy định, luật lệ và bằng quyền lực tối cao của mình để tiến hành công việc kiểm tra, giám sát.

Công khai trong đấu thầu chính là sự không che đậy, không giấu diếm và không bí mật vì lợi ích của một cá nhân hoặc tổ chức nào đó, cần thể hiện, bày tỏ các nội dung theo quy định cho mọi người liên quan hoặc có quan tâm được biết. Các thông tin liên quan tới việc tham dự thầu, tổ chức các cuộc thầu, thông tin về dự án, thông tin về trao thầu. đều phải được thông báo công khai, rộng rãi theo quy định. Có nhiều hình thức công khai trong đấu thầu như các ý kiến, thông tin trên cac phương tiện thông tin đại chúng: Các tờ báo của Trung ương, địa phương; các tạp chí định kỳ; tạp chí chuyên ngành; các chương trình phát thanh, truyền hình; các phản ánh, thắc mắc, khiếu nại của mỗi công dân.

Đảm bảo công bằng trong đấu thầu, Công bằng là nguyên tắc cơ bản nhất của mọi hình thái, mọi chế độ xã hội. Đây là mong muốn của mọi thành viên trong mọi hoạt động của đờ sống xã hội.