Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình đào tạo nghề theo chuẩn đầu ra Chương 2: Thực trạng quản lý quá trình đào tạo nghề theo chuẩn đầu ra của các trường Trung cấp trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa Chương 3: Các biện pháp quản lý quá trình đào tạo nghề theo chuẩn đầu ra của các trường Trung cấp trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. 15 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ THEO CHUẨN ĐẦU RA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. N ữ g g i cứ về e c ẩ ầ Hiện nay, hầu hết các nước trên thế giới đều quan tâm đến lĩnh vực GDNN, giữa đào tạo với doanh nghiệp sử dụng lao động đều có mỗi quan hệ với nhau và được các nước đề cập đến.
Điều đó góp phần trong việc giải quyết việc làm cho các quốc gia. Về ĐT theo CĐR được nhiều nước trên thế giới nghiên cứu và tiếp cận nhiều hướng góc độ khác nhau. CĐR (Educational outcomes) là một bộ phận quan trọng nhằm đảm bảo và giúp nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo. Khi thẩm định chất lượng của một cơ sở giáo dục bất kì, các tổ chức thẩm định chất lượng đào tạo trên thế giới luôn đòi hỏi các cơ sở giáo dục cung cấp các chi tiêu của CĐR để kiểm định chất lượng.
Mục đích chính sử dụng CĐR nhằm gắn kết tốt hơn giáo dục đào tạo với thị trường lao động và việc làm (tiêu chuẩn nghề, hồ sơ nghề nghiệp), đem đến nhiều cơ hội hơn để công nhận thành quả học tập của các trình độ ngoài chính quy, tạo sự linh hoạt và trách nhiệm hơn đối với hệ thống giáo dục và đào tạo (Mike Coles and Andrea Bateman, (2015). và Villet [35], ở Mỹ, các cơ sở GDNN từ lâu đã đã sử dụng mô đun trong dạy nghề cho công nhân. Việc ĐT này được thực hiện cấp tốc, bổ sung người lao động làm trong các dây chuyền sản xuất ôtô của các hãng General Motor và Ford vào những năm 20 của thế kỷ trước. Lúc bấy giờ, học viên sẽ được đào tạo nhanh trong các khóa học ngắn hạn theo mô đun nhằm đáp ứng với các dây chuyền sản xuất chuyên mô hóa theo kiểu Taylor đang thịnh hành.
Người học sẽ được dạy ngay tại chuyền sản xuất với các thao tác, kỹ năng không thừa, không thiếu và làm quen với mục tiêu công việc cụ thể thông qua đó có thể đảm nhận được một công việc cụ thể trong dây chuyền chuyên môn hóa cao. Vì thế, 16 khi có sự thay đổi vị trí việc làm, công đoạn khác người công nhân lại phải tiếp tục học một khóa học ngắn hạn khác. Trong thập niên 70, trên toàn nước Mỹ dạy nghề dựa trên vị trí việc làm, theo năng lực được hình thành và phát triển rộng rãi. Mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường và xã hội, giữa đào tạo gắn với việc làm, đã được đề cấp trong khuyến cáo chung của ILO và UNESCO.
Tác phẩm “Phát triển Mô đun cho Giáo dục kỹ thuật và dạy nghề” do UNESCO [46] đã xuất bản đã phần nào định hướng đúng đắn cho con đường GDNN cho các nước trên thế giới. Theo các nội dung trong tác phẩm “cuộc đời và sự nghiệp của Victor Karlovich Dellar – Vos” (1965) [45] tác giả đã nêu lên quan điểm để có thể ĐTN đáp ứng nhu cầu của xã hội về nguồn nhân lực thì phải xác định được các kiến thức và nhất là những kỹ năng, năng lực cần thiết mà người học sau đào tạo phải có. Những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng phải thể hiện ở năng lực của người đào tạo và phải quy định rõ trong mục tiêu đào tạo, chính những quy định này được xem là chuẩn đầu ra thỏa mãn nhu cầu về nguồn nhân lực của xã hội đối với người đã qua đào tạo. Ngoài ra trong tác phẩm này tác giả đưa ra một số giải pháp quản lý quá trình đào tạo như nội dung, chương trình, hình thức và phương pháp tổ chức, phương thức đánh giá trong đào tạo với chủ đích phát triển năng lực người được đào tạo.
Các quan điểm và giải pháp quản lý của Victor Karlovich Dellar – Vos đã đặt nền tảng khoa học cho đào tạo theo CĐR đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực của xã hội. Theo nhà xã hội học người Mỹ Leonard Nadler ông đã chỉ ra các yêu cầu về năng lực và phát triển nguồn nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội có tác dụng và giá trị quản lý ĐT nguồn nhân lực thể hiện thông qua công trình: “Developing Human Resource” (Phát triển nguồn nhân lực) [41]. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization - UNESCO) rất đề cao quan điểm ứng dụng mô hình CIPO trong đào tạo nguồn nhân lực với các yếu tố đầu vào (Input), quá trình (Process), đầu ra (Output/Outcome), và tác động của bối cảnh (Context). Thông quá đó quản lý đào tạo theo mô hình CIPO bao gồm: quản lý đầu vào, quản lý quá trình, quản lý đầu ra trong mối tương quan với những tác động của bối cảnh 17 Trong cuốn “Handbook for Developing Competency - Based Training Programs” tác giả William E.
Blank [47] đã nêu quan điểm đào tạo theo CĐR. Theo tác giả đào tạo theo định hướng phát triển năng lực là không quy định chặt chẽ về thời gian khoá học mà phải đi sâu vào việc trang bị các chuẩn về số lượng kiến thức, rèn luyện kỹ năng chuyên môn theo tiêu chuẩn nghề nghiệp đã quy định (Standard of Profession) để làm đơn vị đo (chuẩn đánh giá) kết quả đào tạo và coi đó như là các tiêu chí đáp ứng các nhu cầu về nguồn nhân lực của xã hội. Công trình “Chuẩn kỹ năng” thuộc Viện đào tạo kỹ thuật của Úc, công trình “Thiết kế đào tạo theo năng lực thực hiện” của Shirley Fletcher [44] và công trình “Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực thực hiện” của Bruce Markenzie [34], công trình “Phát triển chương trình đào tạo nghề ngắn hạn” của Doug Ledgerwood [36]. Tất cả các công trình này đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc đào tạo theo phát triển năng lực với các CĐR để đáp ứng nhu cầu xã hội, bắt kịp cùng với sự tiến bộ khoa học công nghệ trong sản xuất.
Trong tác phẩm “Competency identification modeling and assessment in the USA” (Xác định mô hình năng lực và đánh giá tại Hoa Kỳ), nhà khoa học Rothwell, W. E [42] đã nhận định rằng để chất lượng đào tạo nguồn nhân lực có hiệu quả cao cần phải dựa trên phân tích vị trí việc làm, quá trình lao động để tìm ra những cách thức, những quy tắc hiệu quả nhất giúp cho học viên hình thành được năng lực hành nghề, mà các năng lực này cũng chính là chuẩn đầu ra. Trong tác phẩm “Designing Competence - Based Training” (Thiết kế năng lực - cơ sở đào tạo) do tác giả Shirley Fletcher [44]đã được ấn hành vào những năm cuối của Thế kỷ XX, đây là một trong những tác phẩm đi sâu về ĐT theo phát triển năng lực gắn với CĐR. Trong đó, nội dung của tác phẩm đề cập đến các kỹ thuật phân tích nhu cầu người học, phân tích vị trí việc làm, các cơ sở khoa học của việc thiết lập các tiêu chuẩn ĐT, thiết kế mô đun/ môn học của chương trình ĐT để đạt tới CĐR.
Vào năm 1986, UNESCO tài trợ cho Viện nghiên cứu khoa học dạy nghề tổ chức cuộc hội thảo về phương pháp biên soạn chương trình ĐTN, và chia sẽ kinh nghiệm ĐTN theo mô đun ở các quốc gia. Bộ Giáo dục và Đào tạo với sự tài trợ của ILO vào năm 1990, cùng phối hợp tổ chức cuộc hội thảo nhằm tìm hiểu khả năng 18 ứng dụng phương thức ĐTN theo mô đun kỹ năng hành nghề (Module of Employable Skills - MES) ở Việt Nam [38]. Tác phẩm “Mô đun kỹ năng hành nghề - Phương pháp tiếp cận, hướng dẫn biên soạn và áp dụng” đã được Nguyễn Minh Đường cho xuất bản vào năm 1994[13]. Tiếp đến năm 1997, tác giả Nguyễn Đức Trí đã công bố công trình “Nghiên cứu ứng dụng phương thức đào tạo nghề theo mô đun kỹ năng hành nghề”[26].
Năm 2011, Tổ chức lao động quốc tế ILO phối hợp cùng Tổng cục dạy nghề thuộc Bộ Lao động – TBXH cho ra đời ấn phẩm: “Kỹ năng dạy học – Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên và người dạy nghề” [30]. Tác phẩm này mô tả tương đối đầy đủ các quan điểm dạy nghề định hướng theo CĐR, chuẩn năng lực cho người được đào tạo, các tiêu chí và cấu trúc đánh giá kết quả đào tạo theo các tiêu chí năng lực của từng vị trí việc làm mà người lao động có nhu cầu. Tổng cục dạy nghề Việt Nam, tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) cùng với Hiệp hội thúc đẩy giáo dục và đào tạo ở nước ngoài (APEFE) của Vương quốc Bỉ đã cùng nhau phối hợp cho xuất bản bộ ấn phẩm “Phương pháp tiếp cận theo năng lực trong đào tạo nghề”[2]. Nội dung của tài liệu đã khẳng định rằng việc xác định CĐR, chuẩn ĐT, kế hoạch ĐT, xây dựng chuẩn đánh giá trong ĐT của các cơ sở GDNN phải được dựa trên cơ sở việc triển khai một hệ thống ĐTN dựa trên phương pháp tiếp cận theo năng lực nghề nghiệp là tiền đề cho việc áp dụng các bộ chuẩn năng lực.
Trong bài “Xây dựng chuẩn đầu ra góp phần đảm bảo chất lượng giáo dục đại học” tác giả Sử Ngọc Anh đã xác định những nội dung cần có trong CĐR, quy trình xây dựng và công bố chuẩn đầu ra, một số lưu ý khi xác định mục tiêu đào tạo và thiết kế nội dung, chương trình đào tạo, phương pháp kiểm tra, đánh giá các khóa học bằng cách sử dụng CĐR theo hướng chuyển quá trình đào tạo từ tập trung vào giáo viên sang hướng đến người học; chuyển trọng tâm từ việc dạy sang việc học; biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, gắn với nhu cầu xã hội [1]. Tác giả Nguyễn Thế Mạnh trong bài “Đề xuất chuẩn đầu ra về kỹ năng dạy học của quá trình đào tạo giáo viên dạy nghề tại các trường Sư phạm kỹ thuật” đã nêu lên yêu cầu kết quả đào tạo giáo viên dạy nghề phải đạt các chuẩn về kiến thức, kỹ năng và thái độ trên 2 lĩnh vực: KH&CN và nghiệp vụ sư phạm kỹ thuật.
