CHƯƠNG 1 GIÁO DỤC THCS VÀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN CỦA NSNN CHO GIÁO DỤC THCS 1. VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC THCS ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI 1. Giáo dục THCS Giáo dục là một hoạt động xã hội rộng lớn có liên quan trực tiếp đến lợi ích, nghĩa vụ và quyền lợi của mọi người dân, mọi tổ chức kinh tế xã hội, đồng thời có tác động mạnh mẽ đến tiến trình phát triển nhanh hay chậm của một quốc gia. Giáo dục luôn phải đi trước một bước, là “Quốc sách hàng đầu”, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển.
Do vậy, bất kỳ quốc gia nào trên thế giới dù lớn hay nhỏ, dù giàu hay nghèo, dù phát triển hay đang phát triển bao giờ cũng quan tâm đến giáo dục. Có nhiều cách hiểu khác nhau về giáo dục. Có thể hiểu giáo dục là những hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch nhằm truyền cho những lớp người mới những kinh nghiệm đấu tranh và sản xuất, những tri thức về tự nhiên và xã hội, về tư duy để họ có đầy đủ những kinh nghiệm, năng lực tham gia vào lao động sản xuất và đời sống xã hội. Ở một góc độ hẹp hơn, giáo dục được hiểu là việc trang bị những kiến thức và hình thành nhân cách con người.
Hay cũng có thể nói giáo dục là quá trình bồi dưỡng, nâng đỡ sự trưởng thành về nhận thức của con người, tạo ra những con người có đầy đủ kiến thức, năng lực hành vi, có khả năng sáng tạo. Giáo dục được xem như là quá trình tác động vào con người làm cho họ trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định. Trong sự phát triển của nhân loại, con người vừa là đối tượng cống hiến, vừa là đối tượng được hưởng thụ từ sự phát triển đó. Trong sự tiến hóa của lịch sử, con người được xem là trung tâm, con người là nhân tố quyết định Phạm Thị Thanh Huyền Lớp CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính đến mọi hoạt động của xã hội.
Vì vậy trên hết vấn đề giáo dục con người có vai trò rất lớn và ngày càng được coi trọng. Ở nước ta theo Luật Giáo dục 2005 thì hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: - Giáo dục Mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo. - Giáo dục phổ thông có hai cấp bậc là bậc tiểu học và bậc trung học. Bậc trung học có hai cấp học là cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông.
- Giáo dục nghề nghiệp có trung học chuyên nghiệp và dạy nghề. - Giáo dục đại học đào tạo hai trình độ là trình độ cao đẳng và trình độ đại học, giáo dục sau đại học đào tạo hai trình độ là trình độ thạc sĩ và trình độ tiến sĩ. Giáo dục bậc THCS là một phần quan trọng của sự nghiệp giáo dục và đóng vai trò là nền tảng phát triển cho các bậc học cao hơn. Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.
Vai trò của giáo dục THCS đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Với vị trí quốc sách hàng đầu, giáo dục có vai trò là nền tảng, động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH. Vai trò của giáo dục được thể hiện rõ trong quan điểm của Đảng ở các kỳ đại hội. Giáo dục nói chung và giáo dục THCS nói riêng là một trong những động lực thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Cụ thể hơn, vai trò của giáo dục THCS đối với sự phát triển KT-XH được thể hiện ở các mặt sau: Nâng cao dân trí Để tiến hành sản xuất và tổ chức xã hội, con người phải dựa vào hai nguồn tài nguyên là: thiên nhiên và lao động của con người, trong đó cái Phạm Thị Thanh Huyền Lớp CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính quý nhất trong nguồn tài nguyên con người là trí tuệ.
Mọi nguồn tài nguyên thiên nhiên đều có hạn và đều có thể bị khai thác cạn kiệt. Nhưng sự hiểu biết của con người sẽ không bao giờ dừng lại, nghĩa là nguồn tài nguyên trí tuệ không có giới hạn. Bởi vậy có thể nói, trí tuệ con người là nguồn lực vô tận của sự phát triển xã hội, phát huy được yếu tố này đảm bảo thành công của con người trong sự nghiệp CNH-HĐH. Khi mà trí tuệ đã trở thành yếu tố hàng đầu thể hiện quyền lực và sức mạnh của một quốc gia, thì Chính phủ mỗi quốc gia và Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ đều ý thức được rằng giáo dục nói chung và giáo dục THCS nói riêng không chỉ là phúc lợi xã hội, mà thực sự là đòn bẩy quan trọng để phát triển kinh tế, phát triển xã hội.
Các nước muốn phát triển nhanh phải hết sức quan tâm đến giáo dục và đầu tư cho sự nghiệp giáo dục nói chung và giáo dục THCS nói riêng chính là đầu tư cho phát triển. Đào tạo nguồn nhân lực có văn hóa Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân; bảo tồn và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học. Phạm Thị Thanh Huyền Lớp CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính 1.
CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN CHO GIÁO DỤC THCS 1. Khái niệm và đặc điểm của chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyên quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN bao gồm NSTW và NSĐP. NSTW là ngân sách của các Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương.
NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND. Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhằm thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Nội dung chi NSNN là rất đa dạng, điều này xuất phát từ vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Thông thường căn cứ theo nội dung kinh tế của các khoản chi mà chi NSNN có thể chia ra thành: chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển và chi khác.
Chi thường xuyên của NSNN cho giáo dục THCS là quá trình phân phối và sử dụng các nguồn tài chính đã tập trung vào NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi của giáo dục THCS nhằm đảm bảo thực hiện tốt các nhiệm vụ đã đặt ra. Chi NSNN cho giáo dục THCS là khoản chi thường xuyên vì vậy nó có các đặc điểm sau: - Phần lớn các khoản chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS mang tính ổn định khá rõ nét. Chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS là để duy trì hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Mặt khác tính ổn định của chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS còn xuất phát từ sự ổn định trong các hoạt động cụ thể mà các đơn vị sự nghiệp phải tiến hành nhằm thực hiện các chủ trương, đường lối phát triển giáo dục THCS của Nhà nước.
Phạm Thị Thanh Huyền Lớp CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính - Xét theo cơ cấu chi NSNN ở từng niên độ và mục đích sử dụng cuối cùng của vốn cấp phát thì chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS có hiệu lực tác động trong khoảng thời gian ngắn và mang tính chất tiêu dùng xã hội. Trong từng niên độ ngân sách, các khoản chi cho giáo dục THCS chủ yếu nhằm trang trải cho các nhu cầu thường xuyên, thiết yếu về hoạt động giáo dục do Nhà nước tổ chức. Kết quả của hoạt động giáo dục này hầu như không tạo ra của cải vật chất cho xã hội ở năm đó nhưng xét trong dài hạn, các khoản chi này lại có tác động rất mạnh đến quá trình hoạt động của nền kinh tế. - Phạm vi, mức độ chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS gắn chặt với sự lựa chọn của Nhà nước trong việc cung ứng hàng hóa công cộng trong lĩnh vực giáo dục.
Phần lớn các hàng hóa công cộng trong lĩnh vực giáo dục được cung ứng cho nhu cầu tiêu dùng và có thu phí do Nhà nước quy định. Mặt khác, hiện nay tham gia vào hoạt động giáo dục THCS có cả đơn vị công lập và ngoài công lập. Chính vì vậy, mức độ tư nhân hóa các hoạt động giáo dục THCS, mức thu phí và diện phải thu phí vào các hàng hóa công cộng do các hoạt động giáo dục này tạo ra là những nhân tố ảnh hưởng đến phạm vi và mức độ chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS. Vai trò chi thường xuyên NSNN cho giáo dục THCS Thứ nhất, NSNN là nguồn tài chính cơ bản, to lớn để duy trì và phát triển hệ thống giáo dục theo chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước.
Đảng ta đã xác định giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc, đưa đất nước ta thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu. Do đó phần lớn nguồn kinh phí cho giáo dục nói chung và giáo dục THCS nói riêng được đảm bảo từ nguồn cấp phát của NSNN bởi việc duy trì, củng cố và phát triển các hoạt động thuộc lĩnh vực này là nhiệm vụ và mục tiêu mà Nhà nước phải thực hiện trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế.