Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN VÀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ 1. Khái niệm, đặc điểm chi thường xuyên ngân sách xã Khái niệm Ngân sách xã (NSX) là cấp cuối cùng trong phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước (NSNN). NSX bao gồm ngân sách các khoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong dự toán một năm do Hội đồng nhân dân (HĐND) xã quyết định và giao cho ủy ban nhân dân (UBND) xã thực hiện nhằm đảm bảo các chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã.
NSX có vai trò rất quan trọng trong đời sống của người dân, đặc biệt đối với người dân nông thôn. Là một đơn vị hành chính Nhà nước cấp cơ sở, chính quyền cấp xã trực tiếp giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân dựa trên các quy định của pháp luật. Do vậy, ngân sách xã là công cụ tiên quyết của xã để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Chi thường xuyên ngân sách xã là quá trình phân bổ và sử dụng thu nhập từ một phần vốn ngân sách nhà nước cấp nhằm đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của chính quyền cấp xã về quản lý kinh tế – xã hội (KT-XH).
Đặc điểm chi thường xuyên NSX: Chi thường xuyên ngân sách xã có các đặc điểm sau: Thứ nhất, hầu hết các khoản chi thường xuyên ngân sách xã đều mang tính ổn định SV: Nguyễn Xuân Thượng Lớp: CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính Các khoản chi này mang tính ổn định vì xã phải thực hiện các chức năng, nhiệm vụ Nhà nước giao về quản lý hành chính ổn định qua các năm. Các hoạt động này phải được duy trì một cách thường xuyên và liên tục nhằm đảm bảo hoạt động của bộ máy hành chính, cung ứng đầy đủ các hàng hóa công cộng cho người dân ở xã. Nhờ đó, người dân và các tổ chức trên địa bàn có thể giải quyết được các công việc theo yêu cầu của họ, đảm bảo đời sống về vật chất tinh thần. Thứ hai, phạm vi, mức độ chi thường xuyên NSX gắn chặt với cơ cấu tổ chức của mỗi xã.
Cơ cấu tổ chức của bộ máy chính quyền xã tác động tới phạm vi và mức chi thường xuyên của ngân sách nhà nước( NSNN) cho xã. Mỗi xã đều sẽ có một cơ cấu tổ chức của bộ máy khác nhau, do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên cũng như số lượng nhân khẩu, tập tục, văn hóa của người dân địa phương. Do đó, nếu bộ máy chính quyền xã gọn nhẹ phù hợp với thực tế mỗi địa phương sẽ làm tiền đề cho việc thu hẹp phạm vi chi thường xuyên của NSNN cho bộ máy của xã, kéo theo đó sự phân bổ mức chi cho xã cũng có cơ hội tăng lên nhưng không làm tăng tổng mức chi. Bên cạnh đó, hiệu lực hoạt động của bộ máy chính quyền xã cũng tác động rất lớn đến chi thường xuyên, từ đó sẽ làm thay đổi chất lượng của chi thường xuyên nên có ảnh hưởng lớn đến mức chi.
Thứ ba,chi thường xuyên ngân sách xã là các khoản chi có tính chất tiêu dùng. Chi thường xuyên NSX là khoản chi phát sinh ổn định, đều đặn, với mục đích duy trì hoạt động của bộ máy và thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo phân cấp. Các khoản chi này không tạo ra cơ sở vật chất hay làm tăng năng lực sản xuất phục vụ nền kinh tế, do vậy khoản chi này mang tính chất tiêu dùng. SV: Nguyễn Xuân Thượng Lớp: CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính 1.
Vai trò của chi thường xuyên ngân sách xã Chi thường xuyên NSX là một trong những nội dung chi quan trọng. Với tư cách là công cụ của chính quyền cấp xã, chi thường xuyên NSX có các vai trò sau: Thứ nhất, chi thường xuyên NSX là nguồn tài chính chủ yếu để đảm bảo cho chính quyền Nhà nước cấp xã thực thi các nhiệm vụ kinh tế xã hội trên địa bàn. Chi thường xuyên NSX là điều kiện quan trọng để đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn xã. Hàng năm, chính quyền cấp xã đều cần nguồn kinh phí để thực hiện các nhiệm vụ KT – XH của mình như đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn xã, phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, chi đảm bảo xã hội,… Chi thường xuyên NSX đóng vai trò là nguồn lực chủ yếu để chính quyền xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ KT – XH thường xuyên trên địa bàn xã, góp phần tạo ra sự ổn định về chính trị, phát triển về kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân trên địa bàn xã.
Là công cụ tài chính quan trọng để giúp chính quyền Nhà nước các xã khai thác thế mạnh về kinh tế, xã hội trên địa bàn. Cùng với quá trình hoàn thiện Luật ngân sách nhà nước, cơ chế phân cấp về quản lý kinh tế - xã hội cho chính quyền xã càng ngày càng nhiều hơn tạo thế chủ động cho các xã trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn. Trong quá trình đó ngân sách xã đóng vai trò không nhỏ thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền xã đầu tư cho khai thác các thế mạnh về kinh tế xã hội nông thôn, và từng bước tạo đà cất cánh cho kinh tế xã những năm sau này. Thứ hai, chi thường xuyên NSX tiết kiệm hiệu quả sẽ tăng tích lũy vốn ngân sách cho đầu tư phát triển.
Thực hiện tốt chi thường xuyên còn có ý nghĩa rất lớn trong việc phân phối và sử dựng có hiệu quả nguồn lực tài chính của đất nước, tạo điều kiện giải quyết SV: Nguyễn Xuân Thượng Lớp: CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính tốt mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng. Chi thường xuyên hiệu quả và tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn NSNN để chi cho đầu tư phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý điều hành của chính quyền xã. Nội dung chi thường xuyên ngân sách xã Chi thường xuyên ngân sách xã có nhiều cách thức phân loại khác nhau dưới đây là hai hinh thức phân loại chủ yếu. Thứ nhất, phân loại theo lĩnh vực chi: Theo lĩnh vực chi, chi thường xuyên NSX bao gồm: - Chi cho các hoạt động của cơ quan Nhà nước - Kinh phí cho hoạt động của cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam ở xã - Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã : Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam.
- Chi cho các hoạt động sự nghiệp: bao gồm chi cho các hoạt động kinh tế, giáo dục, y tế, đào tạo, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, trợ cấp chính sách xã hội và bảo hiểm. Chi hỗ trợ cho các hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội…Đây là nhóm chi chiếm tỷ trọng khá lớn trong tổng số chi NSX. - Chi cho quốc phòng và an ninh: chi cho công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội… - Chi khác: bao gồm chi trợ giá theo chính sách của Nhà nước, chi thường xuyên cho các chương trình, mục tiêu quốc gia. Dựa vào hình thức chi này ta có thể thấy chi cho lĩnh vực nào chiếm tỷ trọng lớn nhất, lĩnh nào chiểm tỷ trọng nhỏ nhất, từ đó biết được thứ tự ưu tiên của các lĩnh vực đã phù hợp hay chưa và có biện pháp điều chỉnh phù hợp.
Thứ hai, phân loại theo nội dung kinh tế: SV: Nguyễn Xuân Thượng Lớp: CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính Theo nội dung kinh tế, chi thường xuyên NSX bao gồm: - Chi thanh toán cá nhân là tập hợp các khoản chi theo chế độ mà Nhà nước đã quy định phải trả cho những người làm việc trong cơ quan Nhà nước. Các khoản chi này gồm: chi tiền lương, tiền công, phụ cấp…cho cán bộ, công chức cấp xã; sinh hoạt phí đại biểu HĐND, các khoản phụ cấp theo quy định của nhà nước, phí công tác,. - Các khoản chi quản lý chung và chi nghiệp vụ chuyên môn. Đây là các khoản chi nhằm đảm bảo cho hoạt động của chính quyền xã, nhằm thực hiện các nhiệm vụ KT – XH được giao như chi dịch vụ điện, nước, văn phòng phẩm, bưu chính viễn thông, chi hội nghị,.
- Chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên là các khoản chi nhằm duy trì, nâng cao cơ sở vật chất của UBND xã như chi mua sắm công cụ dụng cụ, sửa chữa nhỏ tài sản cố định,.từ đó cải thiện tốt hơn hoạt động của cơ quan nhà nước, phục vụ tốt hơn cho người dân. -Chi thường xuyên khác là các khoản chi ngoài 3 nhóm mục chi trên nhằm phục vụ cho hoạt động thường xuyên của chính quyền cấp xã. Ví dụ như chi bầu cử quốc hội và HĐND các cấp theo nhiệm kỳ, chi trợ cấp khó khăn, trọ cấp thôi việc.Mặc dù các khoản chi nhưng gắn liền với trách nhiệm của Nhà nước trong việc xử lý các trường hợp có thế xảy ra nên vẫn được coi là quản lý chi thường xuyên NSNN. Dựa vào hình thức phân loại này ta có thể thấy được chi cho nội dung kinh tế nào là nhiều nhất, đã thích hợp hay chưa từ đó có những sự điều chỉnh cho phù hợp.
SV: Nguyễn Xuân Thượng Lớp: CQ50/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính Căn cứ vào định mức, chế độ, tiêu chuẩn của Nhà nước; HĐND cấp tỉnh quy định cụ thể mức chi thường xuyên cho từng công việc phù hợp với tình hình đặc điểm và khả năng ngân sách địa phương. LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH XÃ Chi thường xuyên NSX là một trong những nội dung quan trọng trong chi ngân sách của xã. Để chi thường xuyên NSX đạt hiệu quả, thực hiện được các chức năng,nhiệm vụ đã đặt ra thì cần phải có các các phương pháp, công cụ thích hợp để hướng dẫn, quản lý.