Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới và Việt Nam giai đoạn 2011–2013 chịu nhiều biến động phức tạp và khó khăn, các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt trên thị trường. Để tồn tại và duy trì tăng trưởng, mỗi đơn vị kinh doanh buộc phải thiết lập chiến lược tối ưu hóa nguồn lực, kết hợp hiệu quả giữa yếu tố con người, tư liệu lao động, công nghệ và nguồn vốn. Các giải pháp kiểm soát chi phí hoạt động, quản trị giá thành trở thành yếu tố sống còn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo biên lợi nhuận.
Chi nhánh Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội (CPV – NM chế biến sản phẩm thịt Hà Nội) là đơn vị trực thuộc Tập đoàn C.P, hoạt động trong lĩnh vực giết mổ gia cầm và chế biến thực phẩm từ thịt gia súc, gia cầm. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành một trong những đơn vị sản xuất thực phẩm hàng đầu cả nước, doanh nghiệp cần một cơ chế quản trị chi phí chặt chẽ, tối ưu hóa các khoản mục chi phí từ khâu nhập nguyên liệu, chế biến đến khâu tiêu thụ. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đề tài "Tăng cường quản lý chi phí tại Chi nhánh Công ty Cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội" được tác giả Mai Thị Thủy (Lớp TCDN 02-K24) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Đức Thắng.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của chuyên đề bao gồm:
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về doanh nghiệp, chi phí sản xuất kinh doanh và quản lý chi phí trong doanh nghiệp.
- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý chi phí tại Chi nhánh Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội trong giai đoạn 2011–2013, chỉ rõ các kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân tồn tại.
- Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý chi phí phù hợp với định hướng phát triển của đơn vị.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý chi phí sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp.
- Phạm vi không gian: Chi nhánh Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội (địa chỉ tại Lô CN-B3, Khu Công nghiệp Phú Nghĩa, Huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội).
- Phạm vi thời gian: Số liệu tài chính, chi phí và kết quả sản xuất kinh doanh trong giai đoạn 3 năm từ 2011 đến 2013.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Chuyên đề vận dụng hệ thống lý thuyết về tài chính doanh nghiệp và kế toán quản trị để xây dựng khung phân tích chi phí:
- Khái niệm chi phí sản xuất kinh doanh: Biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống ($V$) và lao động vật hóa ($C$) mà doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành sản xuất sản phẩm trong một thời kỳ nhất định, cùng với chi phí tiêu thụ sản phẩm và các nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.
- Phân loại chi phí:
- Theo nội dung kinh tế (5 yếu tố): Chi phí vật tư mua ngoài, chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương, chi phí khấu hao tài sản cố định (TSCĐ), chi phí dịch vụ mua ngoài, và chi phí bằng tiền khác.
- Theo công dụng kinh tế và địa điểm phát sinh (khoản mục chi phí): Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, và chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Theo mối quan hệ với quy mô sản xuất: Chi phí cố định (định phí) và chi phí biến đổi (biến phí).
- Kỹ thuật hạch toán kế toán chi phí: Sử dụng hệ thống tài khoản kế toán theo quy định của Bộ Tài chính:
- TK 621: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
- TK 622: Chi phí nhân công trực tiếp.
- TK 627: Chi phí sản xuất chung.
- TK 154: Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang.
- TK 641: Chi phí bán hàng.
- TK 642: Chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Công thức phân bổ chi phí gián tiếp:
$$\text{Chi phí phân bổ cho từng đối tượng} = \frac{\text{Tổng chi phí cần phân bổ}}{\text{Tổng tiêu thức phân bổ}} \times \text{Tiêu thức phân bổ của từng đối tượng}$$
- Hệ thống chỉ tiêu đánh giá quản lý chi phí: Mức tiết kiệm tuyệt đối, mức tiết kiệm tương đối, và mức hạ giá thành sản phẩm.
Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm:
- Phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu từ các chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính nội bộ.
- Phương pháp so sánh (so sánh số tuyệt đối và số tương đối qua các năm 2011, 2012, 2013).
- Phương pháp phân tích cơ cấu và tỷ trọng chi phí.
- Phương pháp kế toán mô tả quy trình luân chuyển chứng từ.
Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu do Phòng Tài chính - Kế toán của Chi nhánh Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội cung cấp.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về quản lý chi phí của doanh nghiệp
Chương 1 tập trung trình bày tổng quan lý thuyết về doanh nghiệp và quản lý chi phí, bao gồm:
- Khái niệm và đặc điểm pháp lý của các loại hình doanh nghiệp: Công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân.
- Các hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp: Hoạt động huy động vốn (nguồn vốn chủ sở hữu gồm vốn tự có, phát hành cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi; nguồn vốn nợ gồm phát hành trái phiếu với các dạng lãi suất cố định, thả nổi hoặc thu hồi; nguồn vốn tự tài trợ nội bộ từ lợi nhuận giữ lại; tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại) và hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Nội dung và nguyên tắc quản lý chi phí: Giám sát các khoản chi phí thuộc khả năng kiểm soát, khai thác tối đa hiệu quả của chi phí cố định, lập báo cáo liên tục, tuân thủ nguyên tắc khách quan, có chuẩn mực (định mức giá và định mức lượng) và đảm bảo nguyên tắc kinh tế.
- Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý chi phí: Nhóm nhân tố chủ quan (tổ chức bộ máy quản lý, hệ thống thông tin, đạo đức làm việc, năng lực nhân sự) và nhóm nhân tố khách quan (chính sách pháp luật của Nhà nước, điều kiện tự nhiên, môi trường kinh tế vĩ mô như lạm phát, tỷ giá, lãi suất).
Chương 2: Thực trạng quản lý chi phí tại Chi nhánh Công ty Cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội
Chương 2 mô tả chi tiết quá trình hình thành, phát triển và cơ cấu tổ chức của Chi nhánh Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội (thành lập theo Giấy phép đầu tư số 0121200060, điều chỉnh lần 5 ngày 26/09/2013; công suất thiết kế 55.800 tấn sản phẩm/năm trên diện tích 25.000 m²). Tác giả phân tích tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và thực trạng quản lý từng khoản mục chi phí qua các bảng tổng hợp số liệu.
Bảng 1: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Chi nhánh (2011–2013)
(Đơn vị tính: Đồng)
| STT |
Chỉ tiêu |
Năm 2011 |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
| 1 |
Doanh thu bán hàng & CCDV |
1.034.900.821.697 |
836.692.483.698 |
1.528.840.201.732 |
| 2 |
Các khoản giảm trừ |
65.810.452.969 |
39.142.243.695 |
67.541.623.838 |
| 3 |
Doanh thu thuần |
969.090.368.728 |
797.550.240.003 |
1.461.325.577.894 |
| 4 |
Giá vốn hàng bán |
849.026.102.545 |
636.478.929.340 |
1.197.916.974.865 |
| 5 |
Lợi nhuận gộp |
120.064.266.183 |
161.071.310.663 |
263.408.603.029 |
| 6 |
Doanh thu hoạt động tài chính |
102.871.201 |
54.071.354 |
28.591.632 |
| 7 |
Chi phí tài chính |
64.472.895 |
137.571.098 |
85.192.426 |
| 8 |
Chi phí bán hàng |
784.803.821 |
3.441.530.186 |
1.424.648.654 |
| 9 |
Chi phí quản lý doanh nghiệp |
47.294.049.495 |
52.527.807.428 |
70.508.820.064 |
| 10 |
Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh |
72.023.811.173 |
105.018.473.305 |
191.418.533.517 |
| 11 |
Thu nhập khác |
1.279.384.549 |
1.008.321.004 |
1.491.190.867 |
| 12 |
Chi phí khác |
0 |
5.154.775 |
0 |
| 13 |
Lợi nhuận khác |
1.279.384.549 |
1.003.166.229 |
1.491.190.867 |
| 14 |
Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế |
73.303.195.722 |
106.021.639.534 |
192.909.724.384 |
| 15 |
Thuế thu nhập doanh nghiệp |
18.325.798.931 |
26.505.409.884 |
48.227.431.096 |
| 16 |
Lợi nhuận sau thuế TNDN |
54.977.396.792 |
79.516.229.651 |
144.682.293.288 |
Bảng 2: Cơ cấu và biến động chi phí của Chi nhánh (2011–2013)
(Đơn vị tính: Đồng)
| Khoản mục chi phí |
Năm 2011 (Số tiền) |
Tỷ trọng (%) |
Năm 2012 (Số tiền) |
So với 2011 |
Tỷ trọng (%) |
Năm 2013 (Số tiền) |
So với 2012 |
Tỷ trọng (%) |
| Tổng chi phí |
897.104.955.861 |
100 |
692.448.266.954 |
-204.656.688.907 |
100 |
1.269.850.443.583 |
+577.402.176.629 |
100 |
| Chi phí NVL trực tiếp |
552.981.467.111 |
61,6 |
422.393.442.842 |
-130.588.024.269 |
61,0 |
800.005.779.457 |
+377.612.336.615 |
63,0 |
| Chi phí nhân công trực tiếp |
170.449.941.614 |
19,0 |
117.716.205.382 |
-52.733.736.231 |
17,0 |
228.573.079.845 |
+110.856.874.463 |
18,0 |
| Chi phí sản xuất chung |
125.594.693.821 |
14,0 |
96.369.281.116 |
-29.225.412.705 |
~13,9 |
169.338.115.563 |
+72.968.834.447 |
~13,3 |
| Chi phí bán hàng |
784.803.821 |
0,09 |
3.441.530.186 |
+2.656.726.365 |
0,50 |
1.424.648.654 |
-2.016.881.532 |
0,11 |
| Chi phí QLDN |
47.294.049.495 |
5,27 |
52.527.807.428 |
+5.233.757.933 |
7,59 |
70.508.820.064 |
+17.981.012.636 |
5,55 |
Thực trạng quản lý theo từng khoản mục:
- Quản lý chi phí NVL trực tiếp (TK 621): Chiếm tỷ trọng cao nhất (61% – 63%). Áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên, kiểm tra nguyên liệu đầu vào và nhập kho bảo quản theo tiêu chuẩn ngành thực phẩm.
- Quản lý chi phí nhân công trực tiếp (TK 622): Trả lương theo ca làm việc (26 ngày công chuẩn/tháng), phụ cấp làm thêm giờ (150% ngày thường, 200% cuối tuần, 300% ngày lễ/Tết) và ký hợp đồng thời vụ theo nhu cầu phát sinh.
- Quản lý chi phí sản xuất chung (TK 627): Trích khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng, tập hợp chi phí điện, nước, vật liệu phân xưởng và phân bổ cho từng đối tượng tính giá thành.
- Quản lý chi phí bán hàng (TK 641) và quản lý doanh nghiệp (TK 642): Có biến động bất thường (chi phí bán hàng tăng vọt năm 2012 lên 3,44 tỷ đồng rồi giảm về 1,42 tỷ đồng năm 2013; chi phí QLDN tăng liên tục qua các năm).
Đánh giá thực trạng:
- Ưu điểm: Bộ máy kế toán hoạt động nền nếp; chứng từ đầy đủ; quy trình bảo quản kho tốt; phương pháp tính khấu hao TSCĐ đường thẳng phù hợp với quy định.
- Hạn chế: Quản lý chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp chưa thực sự tối ưu; định mức chi phí nguyên vật liệu còn mang tính chủ quan của ban quản lý; hệ thống thông tin phản hồi giữa các bộ phận chưa thật sự linh hoạt.
Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý chi phí tại Chi nhánh Công ty Cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội
Dựa trên định hướng mở rộng thị trường trong và ngoài nước, nâng cao chất lượng sản phẩm và quan điểm quản lý chi phí có định mức, tác giả đề xuất các giải pháp:
- Quản lý chi phí nguyên vật liệu: Tăng cường kiểm soát kho nhằm loại trừ lãng phí và hư hỏng; chuyển đổi việc xây dựng định mức nguyên vật liệu từ ước tính chủ quan sang định mức kỹ thuật thực tế; nâng cao năng lực chuyên môn của quản lý và công nhân trực tiếp.
- Quản lý chi phí nhân công: Mở rộng kênh tuyển dụng lao động có chi phí hợp lý; tăng cường đào tạo kỹ năng để giữ chân nhân sự có tay nghề, từ đó nâng cao năng suất và gián tiếp giảm chi phí tuyển dụng, bù đắp hao phí.
- Quản lý chi phí sản xuất chung: Xây dựng định mức cho các khoản mục sản xuất chung; áp dụng hình thức giao khoán khối lượng công việc cho lao động thời vụ thay vì chỉ chấm công theo thời gian; tinh gọn và nâng cao năng lực đội ngũ quản trị cấp cơ sở.
- Quản lý chi phí bán hàng và quản trị: Tối ưu hóa hiệu quả kênh phân phối, rà soát nhân sự bán hàng để đảm bảo tương quan giữa chi phí bỏ ra và doanh số thu về.
Kết quả và đóng góp
Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể sau:
- Tổng hợp bức tranh tài chính toàn diện của Chi nhánh trong 3 năm: Doanh thu thuần tăng trưởng từ 969,09 tỷ đồng (2011) lên 1.461,33 tỷ đồng (2013); lợi nhuận sau thuế tăng từ 54,98 tỷ đồng lên 144,68 tỷ đồng.
- Xác định cơ cấu chi phí sản xuất của đơn vị: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp luôn chiếm ưu thế tuyệt đối (61% – 63%), tiếp đến là chi phí nhân công trực tiếp (17% – 19%), chi phí sản xuất chung (khoảng 13,3% – 14%), chi phí quản lý doanh nghiệp (5,27% – 7,59%) và chi phí bán hàng (dưới 1%).
- Đóng góp về mặt quản trị: Khóa luận chỉ ra điểm nghẽn trong công tác xây dựng định mức chi phí mang tính chủ quan của ban lãnh đạo và sự biến động thiếu ổn định của chi phí bán hàng, từ đó đưa ra các kiến nghị cải tiến gắn liền với quy trình sản xuất thực phẩm khép kín.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi dữ liệu dừng lại ở giai đoạn 2011–2013 tại một chi nhánh nhà máy sản xuất thịt cụ thể, chưa bao quát toàn bộ các ngành hàng khác của Tập đoàn C.P (như thức ăn chăn nuôi, thủy sản). Các giải pháp định mức lượng và giá mới dừng lại ở mức đề xuất định hướng, chưa lượng hóa chi tiết bằng các bảng định mức kỹ thuật cụ thể cho từng mã thành phẩm (gà, xúc xích, nem giòn, nước xốt).
- Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi dữ liệu chi phí trong các chu kỳ kinh doanh tiếp theo; nghiên cứu ứng dụng phương pháp tính giá thành và quản trị chi phí hiện đại (như chi phí mục tiêu, phương pháp hạch toán chi phí dựa trên hoạt động - ABC) nhằm nâng cao độ chính xác khi phân bổ chi phí gián tiếp trong các phân xưởng chế biến thực phẩm.
Giá trị tham khảo
Chuyên đề cung cấp tài liệu tham khảo thiết thực cho:
- Sinh viên chuyên ngành Tài chính doanh nghiệp, Kế toán - Kiểm toán và Quản trị kinh doanh khi nghiên cứu về đề tài quản trị chi phí và giá thành trong doanh nghiệp chế biến công nghiệp.
- Cán bộ quản lý chi phí, kế toán trưởng tại các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm, chăn nuôi gia súc, gia cầm trong việc thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và phân loại khoản mục chi phí thực tế.
Câu hỏi thường gặp
1. Tỷ trọng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp tại Chi nhánh trong giai đoạn 2011–2013 chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng chi phí?
Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí của Chi nhánh: đạt 61,6% vào năm 2011 (552,98 tỷ đồng), 61,0% vào năm 2012 (422,39 tỷ đồng) và tăng lên 63,0% vào năm 2013 (800,01 tỷ đồng).
2. Kết quả lợi nhuận sau thuế của Chi nhánh Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội biến động như thế nào qua 3 năm?
Lợi nhuận sau thuế của Chi nhánh tăng trưởng liên tục: năm 2011 đạt 54,98 tỷ đồng, năm 2012 tăng lên 79,52 tỷ đồng và năm 2013 đạt 144,68 tỷ đồng.
3. Doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu hao tài sản cố định và hạch toán hàng tồn kho nào?
Chi nhánh áp dụng phương pháp trích khấu hao tài sản cố định theo đường thẳng và hạch toán chi tiết nguyên nhiên liệu, hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên.
4. Đâu là nguyên nhân chủ quan khiến công tác quản lý chi phí tại đơn vị còn tồn tại hạn chế?
Theo tác giả, nguyên nhân chủ quan gồm: tổ chức quản lý trên các kênh bán hàng chưa đạt hiệu suất tối ưu; hệ thống thông tin giữa các bộ phận chưa thực sự linh hoạt gây khó khăn cho việc ra quyết định kịp thời; việc xây dựng định mức chi phí còn mang tính chủ quan của ban quản lý và bộ máy quản lý còn có sự chồng chéo.
5. Tác giả đề xuất giải pháp gì đối với việc quản lý lao động thời vụ tại các phân xưởng?
Tác giả đề xuất áp dụng các định mức khoán công việc theo khối lượng/sản phẩm hoàn thành thay cho hình thức chấm công thuần túy theo thời gian làm việc, nhằm tối đa hóa năng suất lao động và kiểm soát chi phí nhân công tương xứng với hiệu quả thực tế.
Kết luận
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp của tác giả Mai Thị Thủy đã phản ánh chi tiết thực trạng tài chính và cơ chế quản lý chi phí tại Chi nhánh Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P Việt Nam – Nhà máy chế biến sản phẩm thịt Hà Nội giai đoạn 2011–2013. Bằng phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu kế toán thực tế, khóa luận đã làm rõ cơ cấu chi phí, khẳng định vai trò trọng yếu của việc kiểm soát chi phí nguyên vật liệu và nhân công trực tiếp. Các giải pháp hoàn thiện định mức, tinh gọn quy trình và đổi mới phương thức quản lý lao động mang tính ứng dụng cao, hỗ trợ thiết thực cho mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
