Chương 1: Cơ sở lý luận và căn cứ pháp lý của đề án quản lý chi ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản. Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Kon Tum. Chương 3: Giải pháp của đề án hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Kon Tum. Chương 4: Tổ chức thực hiện đề án hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Kon Tum.
7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ ÁN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN. Các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB 1. Ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước Ngân sách, theo nghĩa chung nhất, là một quỹ tiền tệ tập trung mà chủ nhân của nó phải tính toán để thu và chi luôn cân đối với nhau trong một thời hạn nhất định. Tính cân đối, thu chi có kế hoạch là nguyên tắc vận hành then chốt của NS.
Luật NSNN năm 2015 định nghĩa NSNN, theo đó “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. NSNN bao gồm hai nội dung chính (thu NSNN, chi NSNN) và một nội dung phát sinh (cân đối NSNN), đƣợc xây dựng và thực hiện trong một khoảng thời gian xác định (ngắn hạn là một năm, trung hạn có thể là 3-5 năm). Đề án đi sâu tìm hiểu khái niệm Chi NSNN: “Chi ngân sách nhà nƣớc là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào ngân sách nhà nƣớc và đƣa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, Chi ngân sách nhà nƣớc là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nƣớc”.
Quá trình của chi ngân sách nhà nƣớc bao gồm quá trình phân phối và quá trình sử dụng ngân sách: Quá trình phân phối: là quá trình cấp phát kinh phí từ ngân sách nhà nƣớc để hình thành các loại quỹ trƣớc khi đƣa vào sử dụng. 8 Quá trình sử dụng: là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách nhà nƣớc mà không phải trải qua việc hình thành các loại quỹ trƣớc khi đƣa vào sử dụng. Chi ngân sách nhà nước trong đầu tư XDCB a. Khái niệm và đặc điểm của chi ngân sách nhà nước trong đầu tư XDCB - Khái niệm chi ngân sách nhà nƣớc trong đầu tƣ XDCB Chi ngân sách Nhà nước trong đầu tư XDCB là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tư tái sản xuất TSCĐ nhằm từng bước tăng cường, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ trên địa bàn địa phương.
Nguồn vốn chi NSNN cho đầu tƣ XDCB trên địa bàn địa phƣơng bao gồm: vốn đầu tƣ trong cân đối ngân sách địa phƣơng (nguồn thu tiền sử dụng đất, nguồn thu xổ số kiến thiết.), nguồn vốn vay (vay vốn ODA, vay tín dụng đầu tƣ phát triển của Nhà nƣớc. - Đặc điểm của chi ngân sách nhà nƣớc trong đầu tƣ XDCB Đặc điểm chi NSNN trong đầu tƣ XDCB bao gồm: + Chi NSNN gắn chặt với bộ máy Nhà nƣớc và những định hƣớng phát triển kinh tế xã hội đặt ra trong từng thời kỳ. + Các khoản chi của NSNN đƣợc đánh giá một cách toàn diện dựa trên cơ sở của việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra. + Các khoản chi của NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp.
Bên cạnh đó, do đặc điểm riêng là giá trị đầu tƣ lớn, thời gian đầu tƣ dài,.nên chi NSNN cho đầu tƣ XDCB còn mang những đặc điểm riêng, cụ thể: + Chi NSNN trong đầu tƣ XDCB là khoản chi lớn nhƣng không có tính ổn định. Chi đầu tƣ XDCB là khoản chi tất yếu nhằm đảm bảo sự phát triển 9 kinh tế - xã hội cho mỗi quốc gia nói chung và từng địa phƣơng nói riêng. Trƣớc hết chi NSNN cho đầu tƣ XDCB nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng, tạo nền tảng để đạt đƣợc các mục tiêu kinh tế xã hội. Quy mô chi NSNN trong đầu tƣ XDCB phụ thuộc vào định hƣớng phát triển của từng địa phƣơng và không có tính ổn định giữa các thời kỳ.
+ Đặc điểm của chi đầu tƣ XDCB gắn liền với đặc điểm của đầu tƣ XDCB. Đối tƣợng quản lý chi NSNN và đối tƣợng thực thi đầu tƣ XDCB tách bạch nhau nên có thể dẫn đến sự không đồng nhất về hiệu quả mà ngƣời quản lý chi NSNN hƣớng đến. Đồng thời, quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB đƣợc phân cấp nhiều trong quản lý, qua nhiều khâu, nhiều cơ quan quản lý lại mang tính sở hữu chung nên khó xác định đƣợc thất thoát xảy ra là ở khâu nào. Điều này đòi hỏi trách nhiệm quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB phải đƣợc phân định rõ ràng, tránh chồng chéo.
Nội dung của chi ngân sách nhà nước trong đầu tư XDCB: Chi NSNN trong đầu tƣ XDCB trên địa bàn địa phƣơng bao gồm: - Chi NSNN cho các dự án đầu tƣ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh không có khả năng thu hồi vốn thuộc địa phƣơng quản lý nhƣ: các dự án giao thông, thủy lợi, giáo dục và đào tạo, y tế, trồng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, khu bảo tồn thiên nhiên, các trạm trại thú y, nghiên cứu giống mới và cải tạo giống, công trình văn hóa xã hội, thể dục thể thao, phúc lợi công cộng, quản lý nhà nƣớc, khoa học kỹ thuật,… - Các dự án đầu tƣ của các doanh nghiệp đầu tƣ vào các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật đƣợc NSNN hỗ trợ. - Các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng nhƣ: quy hoạch khu công nghiệp, quy hoạch nông thôn,. - Các dự án đầu tƣ XDCB khác theo quyết định của chính quyền TW, 10 chính quyền địa phƣơng. Phân loại chi Ngân sách Nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản: Tùy thuộc vào yêu cầu, mục tiêu quản lý của từng loại nguồn vốn khác nhau mà có các tiêu thức phân loại vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB khác nhau.
- Theo cấp ngân sách + Nguồn vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB từ NSNN. + Nguồn vốn NSNN trong đầu tƣ XDCB từ NSĐP do các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh) và các quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (ngân sách cấp huyện) và các phƣờng, xã quản lý (ngân sách cấp xã). - Theo tính chất công việc của hoạt động XDCB Vốn đƣợc phân thành vốn xây lắp (xây dựng); vốn mua sắm thiết bị và vốn phục vụ cho đầu tƣ XDCB khác. + Vốn xây lắp (chi phí xây lắp, xây dựng) là phần vốn NSNN chi cho việc xây dựng và lắp đặt máy móc, thiết bị của công trình nhƣ chi phí xây dựng công trình; chi phí lắp đặt máy móc, thiết bị vào vị trí công trình; chi phí hoàn thiện công trình.
+ Vốn mua sắm thiết bị (chi phí thiết bị) là phần vốn NSNN dành cho việc mua sắm thiết bị, máy móc, công cụ đủ tiêu chuẩn là TSCĐ bao gồm cả chi phí vận chuyển, bốc dỡ và chi phí kiểm tra, sửa chữa thiết bị máy móc trƣớc khi lắp đặt. + Vốn phục vụ cho đầu tƣ XDCB khác (chi phí khác) là phần vốn cơ bản dùng để giải phóng mặt bằng xây dựng, chi phí cho tƣ vấn quản lý dự án, chi phí quản lý dự án. Tổng quan về quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB a. Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản: 11 Quản lý chi NSNN trong đầu tƣ XDCB phải đảm bảo các nguyên tắc sau: - Đúng mục đích, đúng kế hoạch, theo mức độ khối lượng thực tế hoàn thành kế hoạch và chỉ trong phạm vi giá dự toán được duyệt.
Nguồn vốn NSNN đầu tƣ cho các công trình, dự án đƣợc xác định trong kế hoạch NSNN hàng năm, dựa trên kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, kế hoạch xây dựng cơ bản của từng Bộ, ngành, địa phƣơng, từng đơn vị cơ sở và khả năng nguồn vốn của NSNN. Vì vậy, cấp phát vốn đầu tƣ XDCB của NSNN đúng mục đích, đúng kế hoạch nhằm tuân thủ đúng nguyên tắc quản lý NSNN và đảm bảo tính kế hoạch, cân đối của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, của từng ngành, từng lĩnh vực và từng địa phƣơng. Sản phẩm XDCB có vốn đầu tƣ lớn, thời gian xây dựng dài, kết cấu kỹ thuật phức tạp. Quản lý và cấp vốn theo mức độ khối lƣợng thực tế hoàn thành kế hoạch nhằm đảm bảo vốn cho quá trình đầu tƣ XDCB đƣợc tiến hành liên tục đúng kế hoạch tiến độ, kiểm tra chặt chẽ đƣợc chất lƣợng từng khối lƣợng XDCB và chất lƣợng công trình hoàn thành, đảm bảo vốn đầu tƣ đƣợc sử dụng đúng mục đích và có vật tƣ đảm bảo, tránh ứ đọng, gây thất thoát và lãng phí vốn đầu tƣ.
Nguyên tắc quan trọng trong quản lý chi NSNN là quản lý theo dự toán đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. Vì vậy, quản lý và cấp phát vốn đầu tƣ XDCB phải dựa vào dự toán đã đƣợc duyệt và chỉ trong phạm vi dự toán đã đƣợc duyệt. Khối lƣợng XDCB hoàn thành đƣợc cấp vốn thanh toán phải là khối lƣợng đã thực hiện, đúng thiết kế, thực hiện đúng trình tự đầu tƣ và xây dựng, có trong dự toán, có trong kế hoạch XDCB hàng năm và đã đƣợc nghiệm thu bàn giao theo đúng chế độ quy định của Nhà nƣớc. 12 Mức vốn cấp phát thanh toán theo từng công trình, hạng mục công trình, từng khối lƣợng XDCB hoàn thành nghiệm thu phải đƣợc xác định căn cứ vào dự toán đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt và chỉ đƣợc cấp phát thanh toán trong phạm vi giá dự toán đã duyệt.