phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc thể hiện trong 4 chƣơng sau: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý CTX NSNN cấp tỉnh Chƣơng 2. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng quản lý CTX NSNN tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2014 - 2016 Chƣơng 4.Giải pháp hoàn thiện quản lý CTX NSNN tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2017 - 2020 3 Chƣơng 1.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CTX NSNN CẤP TỈNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Theo tìm hiểu, nghiên cứu của chúng tôi, thời gian gần đây đã có một số bài báo, luận văn, luận án nghiên cứu và công bố một số kết luận khoa họcvề vấn đề NSNN, quản lý chi NSNN và quản lý CTX NSNN cấp tỉnh. Có thể đánh giá sơ lƣợc tình hình nghiên cứu nhƣ sau: Trong bài báo“Phân tích cơ cấu chi tiêu chính phủ và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam” đăng trên Tạp chí Kinh tế, số 363/2008, tác giả Phạm Thế Anh cho rằng trong ngắn hạn, có sự chênh lệch khá lớn về tính hiệu quả giữa các khoản chi NSNN khác nhau trong sự tƣơng tác đến tăng trƣởng kinh tế. Chẳng hạn, các khoản chi đầu tƣ có hiệu ứng tích cực hơn so với các khoản CTX trong các ngành nông, lâm, thủy sản, giáo dục đào tạo, y tế và ngành khác.
Ngoài ra, chi đầu tƣ và CTX cho ngành giao thông vận tải, giáo dục đào tạo và ngành khác có vai trò tích cực hơn đối với tăng trƣởng kinh tế so với các khoản chi tƣơng ứng cho ngành nông, lâm, thủy sản và ngành y tế. [1] Nhóm tác giả Hoàng Thị Chinh Thon, Phạm Thị Hƣơng và Phạm Thị Thanh Thủy trong bài nghiên cứu về “Tác động của chi tiêu công tới tăng trưởng kinh tế tại các địa phương ở Việt Nam” do Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách công bố năm 2010 đã bàn luận tƣơng đối rõ về tác động của chi tiêu cấp tỉnh và chi tiêu cấp huyện đến tăng trƣởng kinh tế của địa phƣơng. Nghiên cứu này cho rằng, việc tăng cƣờng đầu tƣ cấp huyện và giảm đầu tƣ cấp tỉnh có tác động thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế.[26] Bài báo“Cải cách quản lý tài chính công qua áp dụng khuôn khổ chi tiêu trung hạn: Những thách thức với Việt Nam” của Vũ Sỹ Cƣờng trên Tạp chí Nghiên cứu Tài chính Kế toán số 03/2013 cho rằng: “Khuôn khổ chi tiêu công 4 trung hạn cũng sẽ cho phép nâng cao hiệu quả chính sách tài khóa nhờ không gian tài khóa có tầm nhìn trung hạn. Khuôn khổ chi tiêu trung hạn góp phần phân tích, đánh giá và cải thiện những vấn đề tồn tại trong việc huy động, phân bổ nguồn lực, điều chỉnh chính sách chiến lƣợc ƣu tiên và những mất cân đối giữa nguồn lực và đề xuất chi tiêu công của các ngành, các lĩnh vực, qua đó xác định rõ nhu cầu chi tiêu công cho đầu tƣ, kể cả những khoản chi đầu năm và chi cho sáng kiến mới…”.[6] Luận văn Thạc sĩ Kinh tế tại Học viện Tài chính về "Hoàn thiện quản lý CTX NSNN tỉnh Tuyên Quang” của tác giả Nguyễn Thu Hàđã đi sâu nghiên cứu về thực trạng quản lý sử dụng kinh phí CTX NSNN của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2011 - 2014.
Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý CTX NSNN tại tỉnh Tuyên Quang bao gồm: hoàn thiện công tác lập dự toán; hoàn thiện công tác chấp hành dự toán; hoàn thiện chế độ hạch toán kế toán, quyết toán; hoàn thiện phân cấp quản lý; công khai minh bạch các khoản chi NSNN.[9] Luận văn Thạc sĩ Kinh tế tại Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội về “Quản lý chi NSNN tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Thị Thu Trang đã phân tích thực trạng công tác quản lý chi NSNN tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2010 – 2014, xác định những điểm mạnh, những vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân của tồn tại, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm, đồng thời hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh: lựa chọn, quyết định danh mục và thứ tự ƣu tiên các sản phẩm đầu ra, các mục tiêu phát triển KT-XH và các hoạt động cần triển khai để phân bổ tối ƣu nguồn lực tài chính địa phƣơng; hoàn thiện quản lý CTX, quản lý chi đầu tƣ phát triển; hoàn thiện hệ thống định mức phân bổ, định mức chi NSNN. [28] Luận văn Thạc sĩ Kinh tế tại Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia 5 Hà Nội về “Quản lý NSNN ở thành phố Bắc Giang” của tác giả Nguyễn Văn Thànhđã đi sâu phân tích thực trạng quản lý NSNN ở thành phố Bắc Giang trong giai đoạn 2010 – 2013 từbƣớc lập dự toán đến quyết toán NSNN, đánh giá những kết quả đạt đƣợc và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN ở thành phố Bắc Giang. [24] Luận văn Thạc sĩ Kinh tế tại Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội về “Quản lý CTX NSNN tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” của tác giả Cao Bá Bình đã làm rõ một số lý luận chung về quản lý CTX NSNN cấp huyện, đánh giá thực trạng quản lý CTX NSNN cấp huyện, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý CTX NSNN của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. [2] Luận văn Thạc sĩ Kinh tế tại Học viện Tài chính về “Quản lý CTX ở các đơn vị sử dụng NSNN thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư”của tác giả Nguyễn Thị Xuânđãphân tích đƣợc công tác quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc ở cấp Bộ, mà chƣa đi sâu phân tích quản lý chi thƣờng xuyên ở một cấp ngân sách, các giải pháp cũng chỉ có tính ứng dụng thực tiễn tại cấp Bộ cụ thể là Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ.[31] Ngoài ra một sốtài liệu, luận văn…cũng đề cập đến vấn đề này.
Tuy nhiên, các tài liệu, công trình nghiên cứu của các tác giả đã đề cập đến những vấn đề có tính cơ sở lý luận về chi NSNN, CTX NSNN cấp tỉnh nhƣng giới hạn trong những địa bàn, đơn vị với khoảng thời gian rất cụ thể. Những công trình nghiên cứu đó đã có đóng góp nhất định cho các nhà quản lýđịa phƣơng trong việc hoàn thiện công tác quản lý CTX NSNN tại địa phƣơng mình.Cho đến thời điểm này, nội dung quản lý CTX NSNN cấp tỉnh ở Bắc Giang vẫn là một khoảng trống trong nghiên cứu khoa học, chƣa có công trình nào đề cập đến. Vì vậy, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý CTX NSNN tỉnh Bắc Giang”.Đề tài không trùng lặp với các nghiên cứu đã công bố trƣớc đây. Cơ sở lí luận về quản lý CTX NSNN cấp tỉnh 1.
Hệ thống khái niệm 1. Khái niệm NSNN Điều 1 Luật NSNN của Nhà nƣớc Việt Nam năm 2002 quy định:NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. [21] Nội dung khoa học của NSNN vừa là phạm trù kinh tế vừa là lịch sử. Là phạm trù kinh tế, NSNN gắn với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa.
Là phạm trù lịch sử, nó gắn với sự ra đời và phát triển của Nhà nƣớc và là công cụ kinh tế của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc sử dụng NSNN để thực hiện các quan hệ phân phối dƣới hình thái giá trị các nguồn lực tài chính, bằng việc huy động một bộ phận thu nhập của xã hội dƣới hình thức thuế và các hình thức động viên khác để đáp ứng các nhiệm vụ KT - XH của nhà nƣớc. Hệ thống NSNN ở nƣớc ta bao gồm NSTW và NSĐP. NSĐP bao gồm NSNN của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND, trong đó cấp cao nhất của NSĐP là NSNN cấp tỉnh.
NSNN cấp tỉnh giữ vai trò quan trọng trong hệ thống NSNN. Không chỉ liên hệ trực tiếp với NSTW, NSNN cấp tỉnh còn có vai trò chủ đạo đến hoạt động NSNN các cấp dƣới. HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa NSNN các cấp chính quyền địa phƣơng phù hợp với phân cấp quản lý KT- XH, an ninh - quốc phòng và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn. Khái niệm chi NSNN Chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào quỹ NSNN cho từng mục tiêu, hoạt động cụ thể thuộc chức năng của Nhà nƣớc.
Về phƣơng diện pháp lý, chi NSNN là những khoản chi do 7 chínhphủ hay các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt đƣợc những mục tiêu công ích.Về bản chất, chi NSNN là hệ thống các quan hệ phân phối lại các khoảnthu nhập phát sinh trong quá trình sử dụng có kế hoạch quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc, nhằm thực hiện tăng trƣởng và phát triển kinh tế, phát triển các sự nghiệp văn hóa - xã hội, duy trì bộ máy quản lý nhà nƣớc và đảm bảo an ninh, quốc phòng. Chi NSNN bao gồm hai quá trình: phân phối và sử dụng quỹ NSNN. Quá trình phân phối là quá trình phân bổ kinh phí từ quỹ NSNN theo những tiêu chí, tỷ lệ nhất định để hình thành các quỹ tiền tệ nhỏ hơn trƣớc khi đƣa vào sử dụng. Đó là quá trình phân bổ quỹ NSNN thành nhiều phần với những cơ cấu nhất định cho những nội dung, đối tƣợng thụ hƣởng NSNN khác nhau, đáp ứng nhu cầu chi tiêu trong quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ của Nhà nƣớc.Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng các khoản tiền đƣợc cấp phát từ quỹ NSNN cho các việc cụ thể theo mục đích đã định.
Khái niệm CTX NSNN cấp tỉnh CTX NSNN cấp tỉnh là quá trình phân phối và sử dụng các nguồn tài chính đã tập trung đƣợc vào NSNN cấp tỉnh để đáp ứng cho các nhu cầu chi giúp bộ máy Nhà nƣớc cấp tỉnh vận hành và thực hiện nhiệm vụ của mình đồng thời đảm bảo chi cho các hoạt sự nghiệp nhằm cung ứng các hàng hoá công cộng gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.CTX NSNN cấp tỉnh là một bộ phận của NSNN cấp tỉnh, bao gồm các khoản chi chủ yếu đảm bảo các hoạt động KT- XH, an ninh - quốc phòng do cơ quan chính quyền cấp tỉnh quản lý, tổ chức và thực hiện.