Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Quận Bắc Từ Liêm, Thành Phố Hà Nội

Luận văn thạc sĩ về quản lý chi ngân sách nhà nước quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội, phân tích thực trạng và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NSNN QUẬN
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về quản lý NSNN cấp quận
• 1.2.1. Ngân sách nhà nước quận
• 1.2.2. Quản lý chi NSNN quận
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguồn thu thập dữ liệu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách nhà nước quận Bắc Từ Liêm
• 3.1.1. Về đặc điểm tự nhiên, địa giới hành chính
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Quan điểm, chủ trương của quận Bắc Từ Liêm
• 3.1.4. Bộ máy quản lý NSNN quận Bắc Từ Liêm
• 3.2. Thực trạng công tác quản lý chi NSNN quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Công tác quản lý chi NSNN quận
• 3.2.2. Lập dự toán chi NSNN Quận
• 3.2.3. Chấp hành dự toán chi NSNN Quận
• 3.2.4. Khâu quyết toán chi NSNN Quận
• 3.2.5. Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý chi NSNN Quận
• 3.3. Đánh giá công tác quản lý chi NSNN Quận
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Một số hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NSNN QUẬN BẮC TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 4.1. Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế, xã hội quận Bắc Từ Liêm đến năm 2020, định hướng 2030
• 4.2. Những điểm mới trong thay đổi pháp lý về quản lý ngân sách
• 4.3. Phương hướng phát triển công tác chi NS quận Bắc Từ Liêm
• 4.4. Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN Quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội
• 4.4.1. Thực hiện đổi mới công tác quản lý chi ngân sách quận
• 4.4.2. Để hoàn thiện tốt công tác quản lý chi NS, cần thực hiện tốt công tác lập, quyết định và phân bổ dự toán NS cho các đơn vị thụ hưởng NS, cơ quan tài chính, các chủ đầu tư
• 4.4.3. Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; phòng, chống tham nhũng và thực hiện công khai tài chính, ngân sách nhà nước
• 4.4.4. Tăng cường vai trò kiểm soát của Kho bạc Nhà nước
• 4.4.5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra công tác quản lý chi ngân sách quận
• 4.4.6. Hoàn thiện tổ chức và cán bộ quản lý chi NS; phát triển hệ thống thông tin, phương tiện quản lý ngân sách
• 4.5. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận Bắc Từ Liêm

Quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận Bắc Từ Liêm là một vấn đề quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngân sách nhà nước không chỉ là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ để thực hiện các chính sách công. Việc quản lý chi ngân sách hiệu quả sẽ giúp quận Bắc Từ Liêm thực hiện tốt các nhiệm vụ phát triển, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội.

1.2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước quận Bắc Từ Liêm

Ngân sách nhà nước quận Bắc Từ Liêm có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự chuyển mình từ huyện sang quận. Điều này tạo ra những thách thức và cơ hội trong việc quản lý chi ngân sách.

II. Những thách thức trong quản lý chi ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm

Quản lý chi ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu hụt nguồn thu, sự chậm trễ trong việc phân bổ ngân sách và việc thực hiện các chính sách chưa đồng bộ là những khó khăn lớn. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án phát triển và cung cấp dịch vụ công cho người dân.

2.1. Thiếu hụt nguồn thu ngân sách

Nguồn thu ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm chỉ đạt khoảng 1/4 so với tổng thu ngân sách huyện Từ Liêm trước đây, gây khó khăn trong việc thực hiện các nhiệm vụ chi.

2.2. Chậm trễ trong phân bổ ngân sách

Việc phân bổ ngân sách chưa kịp thời và đồng bộ dẫn đến tình trạng chậm trễ trong thực hiện các dự án đầu tư công, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của quận.

III. Phương pháp quản lý chi ngân sách hiệu quả tại quận Bắc Từ Liêm

Để cải thiện công tác quản lý chi ngân sách, quận Bắc Từ Liêm cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Việc tăng cường minh bạch trong quản lý ngân sách, cải cách quy trình lập dự toán và nâng cao năng lực cán bộ quản lý là những giải pháp cần thiết.

3.1. Tăng cường minh bạch trong quản lý ngân sách

Minh bạch trong quản lý ngân sách giúp tăng cường niềm tin của người dân và các tổ chức trong việc sử dụng ngân sách nhà nước.

3.2. Cải cách quy trình lập dự toán ngân sách

Cải cách quy trình lập dự toán ngân sách sẽ giúp quận Bắc Từ Liêm phân bổ nguồn lực một cách hợp lý và hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong quản lý chi ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm

Việc áp dụng các giải pháp quản lý chi ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm đã mang lại những kết quả tích cực. Các dự án đầu tư công được thực hiện hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và đời sống người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ quản lý chi ngân sách

Các kết quả đạt được từ quản lý chi ngân sách đã giúp quận Bắc Từ Liêm thực hiện tốt các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn quản lý chi ngân sách sẽ là cơ sở để quận Bắc Từ Liêm tiếp tục cải thiện công tác quản lý trong tương lai.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho quản lý chi ngân sách

Quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận Bắc Từ Liêm cần tiếp tục được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiện đại, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và nâng cao năng lực cán bộ sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển quản lý chi ngân sách

Định hướng phát triển quản lý chi ngân sách cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo tính minh bạch.

5.2. Những giải pháp cần thực hiện trong tương lai

Các giải pháp cần thực hiện bao gồm cải cách quy trình lập dự toán, tăng cường kiểm tra, giám sát và nâng cao năng lực cán bộ quản lý ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý chi ngân sách nhà nước tại các đô thị mới thành lập là một trong những bài toán phức tạp của nền kinh tế công vụ, quyết định trực tiếp đến tốc độ đô thị hóa và chất lượng sống của cư dân. Đề tài Quản lý chi ngân sách nhà nước quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội được thực hiện trên cơ sở tách lập địa giới hành chính theo Nghị quyết 132/NQ-CP ngày 27/12/2013 của Chính phủ. Quận Bắc Từ Liêm chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/4/2014 với diện tích tự nhiên 4.335,34 ha, dân số trên 320.000 người phân bổ tại 13 phường trực thuộc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ bước ngoặt chuyển đổi mô hình quản lý từ địa bàn nông thôn của huyện Từ Liêm cũ sang mô hình chính quyền đô thị hiện đại. Thách thức lớn nhất đặt ra khi nguồn thu ngân sách trên địa bàn quận sau chia tách chỉ chiếm khoảng 25% (1/4) so với tổng thu huyện Từ Liêm trước đây, trong khi nhu cầu chi tiêu phục vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật, ổn định an sinh xã hội và duy trì bộ máy hành chính tăng cao đột biến.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng công tác quản lý chi ngân sách quận Bắc Từ Liêm giai đoạn 2014 - 2016 ở hai mảng nghiệp vụ chủ đạo gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chu trình ngân sách 3 năm (2014, 2015, 2016) trên toàn địa bàn quận. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi làm sáng tỏ hiệu quả điều hành tài khóa giúp thu ngân sách năm 2014 đạt 1.372 tỷ đồng (đạt 167,7% dự toán), năm 2015 đạt 2.135,2 tỷ đồng (đạt 118% dự toán) và năm 2016 đạt 2.354 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào tốc độ tăng trưởng kinh tế 14,8% năm 2016 của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết tài chính công hiện đại và lý thuyết phân cấp quản lý tài khóa (Fiscal Decentralization Theory). Bản chất của phân cấp tài khóa là trao quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình cho chính quyền địa phương nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng dân cư. Khung nghiên cứu vận dụng mô hình chu trình quản lý ngân sách nhà nước toàn diện bao gồm bốn khâu mắt xích: Lập dự toán ngân sách, Chấp hành dự toán ngân sách, Quyết toán ngân sách và Thanh tra, kiểm tra tài chính.

Các khái niệm chính yếu được làm rõ trong công trình bao gồm:

• Ngân sách nhà nước cấp quận: Là một cấp ngân sách hoàn chỉnh trong hệ thống ngân sách địa phương, có nguồn thu và nhiệm vụ chi độc lập theo phân cấp, không phát sinh bội chi ngân sách.
• Chi thường xuyên: Khoản chi mang tính tiêu dùng hiện tại, có chu kỳ ổn định nhằm duy trì bộ máy nhà nước, bảo đảm an ninh, quốc phòng và an sinh xã hội theo đúng định mức, tiêu chuẩn.
• Chi đầu tư phát triển: Khoản chi mang tính tích lũy tài sản, tập trung vào các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội và xây dựng cơ bản không có khả năng thu hồi vốn.
• Kỷ luật tài khóa và công khai ngân sách: Nguyên tắc vận hành bắt buộc theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (Luật số 83/2015/QH13 có hiệu lực từ niên độ 2017) và Luật Đầu tư công năm 2014, gắn liền việc định mức phân bổ ngân sách ổn định trong thời kỳ 5 năm (2011-2015).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ Niên giám thống kê quận Bắc Từ Liêm, các Báo cáo quyết toán thu chi ngân sách do Phòng Tài chính - Kế hoạch quận cung cấp từ năm 2014 đến năm 2016.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các đơn vị thụ hưởng ngân sách trực thuộc quận Bắc Từ Liêm, bao gồm 13 ủy ban nhân dân phường, các phòng ban chuyên môn, các tổ chức chính trị - xã hội và 39 trường học công lập trên địa bàn. Phương pháp chọn mẫu chủ đích (Purposive Sampling) toàn bộ được áp dụng nhằm bao quát triệt để mọi dòng luân chuyển ngân sách công cấp cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu xuyên suốt là phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian (time-series) và phương pháp tổng hợp cân đối. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì các chỉ tiêu thu chi tài khóa mang tính định lượng cao, biến động liên tục qua từng năm tài chính; việc so sánh tương quan giữa số dự toán được giao và số thực hiện quyết toán cho phép nhận diện chính xác hiệu quả điều hành ngân sách trong giai đoạn chuyển đổi mô hình hành chính. Timeline nghiên cứu tập trung vào chu kỳ 3 năm chuyển tiếp (2014-2016), gắn với thời điểm thi hành Luật Xây dựng năm 2014 và Luật Đầu tư công từ ngày 01/01/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận Bắc Từ Liêm giai đoạn 2014-2016 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quy mô thu chi ngân sách tăng trưởng vượt bậc, bảo đảm cân đối chi thường xuyên và nhiệm vụ chính trị của quận mới. Mặc dù số thu ban đầu chỉ bằng 1/4 huyện Từ Liêm cũ, quận đã thu ngân sách năm 2014 đạt 1.372 tỷ đồng (đạt 167,7% dự toán), năm 2015 đạt 2.135,2 tỷ đồng (đạt 118% dự toán) và năm 2016 đạt 2.354 tỷ đồng. Nguồn kinh phí chi thường xuyên được bố trí đầy đủ, ưu tiên quỹ tiền lương, an sinh xã hội và hoàn thành 100% phổ cập trung học.

Thứ hai, chi đầu tư xây dựng cơ bản tạo bước đột phá trong hoàn thiện kết cấu hạ tầng. Riêng năm 2015, quận đã khởi công 54/55 dự án (đạt tỷ lệ 98,2%), hoàn thành đưa vào sử dụng 42 dự án; hoàn thành nâng cấp tuyến đường Phú Diễn - Liên Mạc - Thụy Phương. Quận đã triển khai công tác giải phóng mặt bằng cho 106 dự án với diện tích thu hồi 416,98 ha và phê duyệt chủ trương đầu tư cho 266 dự án thuộc Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016-2020.

Thứ ba, sự nghiệp văn hóa, giáo dục và thể thao có sự chuyển biến rõ nét. Tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia tăng mạnh từ mức 68,7% (năm 2013) lên 84,6% với 33/39 trường đạt chuẩn vào năm 2016, đưa quận vào vị trí một trong hai đơn vị dẫn đầu toàn thành phố Hà Nội. Tỷ lệ người dân tập luyện thể dục thể thao thường xuyên tăng từ 38,5% năm 2014 lên 72% vào năm 2016. Tỷ lệ gia đình sử dụng nước sạch đạt 98,1% năm 2016.

Thứ tư, công tác lập dự toán và chuẩn bị đầu tư còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Việc lập dự toán ở một số đơn vị còn mang tính hình thức, chủ yếu căn cứ vào số liệu năm trước mà chưa gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, dẫn đến tình trạng thiếu kinh phí và phải bổ sung dự toán nhiều lần. Việc triển khai một số dự án đầu tư xây dựng còn chậm do vướng mắc quy hoạch và giải phóng mặt bằng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành quả đạt được là nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Ủy ban nhân dân quận, sự chủ động của cơ quan tài chính trong việc điều hành ngân sách linh hoạt, ưu tiên giải phóng các nguồn lực đất đai và phát triển thương mại dịch vụ (tăng 18,8% trong giai đoạn 2014-2016). Ngược lại, những hạn chế phát sinh chủ yếu do hệ quả của quá trình chuyển đổi hành chính, năng lực lập dự toán của một số đơn vị dự toán cơ sở chưa đồng đều, cùng với việc các văn bản dưới luật hướng dẫn Luật Đất đai 2013 và Luật Đầu tư công 2014 ban hành chưa kịp thời.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng của Huỳnh Thị Cẩm Liên (2011) tại huyện Đức Phổ hay Tô Thiện Hiền (2012) tại tỉnh An Giang, kết quả tại quận Bắc Từ Liêm cũng phản ánh xu hướng chung về áp lực giải ngân vốn đầu tư công và sự cần thiết phải đổi mới quy trình thẩm định dự toán. Tuy nhiên, đặc thù tại Bắc Từ Liêm chịu thêm áp lực của tốc độ đô thị hóa nhanh và quy mô dân số gia tăng cơ học.

Các kết quả nghiên cứu trên được trình bày trực quan thông qua bảng thống kê tổng hợp thực hiện ngân sách giai đoạn 2014-2016 và biểu đồ cột phản ánh cơ cấu dịch chuyển giữa chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản, giúp các nhà quản lý theo dõi sát tiến độ hoàn thành các dự án đầu tư công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại quận Bắc Từ Liêm:

1. Đổi mới quy trình lập, quyết định và phân bổ dự toán ngân sách: Ủy ban nhân dân quận chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với các đơn vị thụ hưởng ngân sách chuyển đổi phương pháp lập dự toán truyền thống sang lập dự toán theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting). Mục tiêu cụ thể là giảm tỷ lệ điều chỉnh bổ sung dự toán trong năm xuống dưới 5%, hoàn thành việc chuẩn hóa quy trình phân bổ ngân sách cho 13 phường và các đơn vị sự nghiệp ngay trong giai đoạn 2017-2020.

2. Đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư và giải ngân vốn xây dựng cơ bản: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận cùng Trung tâm Phát triển quỹ đất tập trung tháo gỡ khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng cho 106 dự án trọng điểm, ưu tiên bố trí vốn cho 266 dự án trong danh mục đầu tư công trung hạn 2016-2020. Mục tiêu đạt tỷ lệ giải ngân vốn xây dựng cơ bản hàng năm trên 95% kế hoạch giao, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản.

3. Tăng cường vai trò kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước và công khai tài chính: Kho bạc Nhà nước quận Bắc Từ Liêm nâng cao tỷ lệ kiểm soát hồ sơ chi thường xuyên và chi đầu tư đạt 100% đúng quy định, kiên quyết từ chối thanh toán các khoản chi ngoài dự toán hoặc sai định mức. Thực hiện công khai dự toán và quyết toán ngân sách định kỳ theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 từ năm tài khóa 2017.

4. Kiện toàn tổ chức bộ máy và hiện đại hóa công nghệ quản lý tài chính: Phòng Nội vụ phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho 100% cán bộ làm công tác kế toán, quản lý tài chính tại 13 phường và các đơn vị dự toán; đẩy mạnh ứng dụng hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS) đồng bộ trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý tài chính tại các quận, huyện: Tiếp cận bộ giải pháp thực tế về quản lý chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản trong bối cảnh tái cơ cấu bộ máy hành chính từ huyện thành quận, ứng dụng trực tiếp vào công tác lập kế hoạch tài khóa trung hạn.

2. Giám đốc các ban quản lý dự án và chủ đầu tư công trình công cộng: Khai thác quy trình 13 bước thực hiện dự án đầu tư và các bài học kinh nghiệm trong công tác giải phóng mặt bằng 416,98 ha đất để tối ưu hóa tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực với hệ thống lý luận vững chắc, phương pháp nghiên cứu chặt chẽ và nguồn số liệu thực chứng chi tiết giai đoạn 2014-2016.

4. Đại biểu Hội đồng nhân dân và cán bộ thanh tra, kiểm tra tài chính: Nắm bắt các tiêu chí giám sát, quy trình thẩm định báo cáo quyết toán và các phương thức giám sát cộng đồng của Mặt trận Tổ quốc để nâng cao tính minh bạch ngân sách địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Bối cảnh đặc thù nào ảnh hưởng lớn nhất đến công tác chi ngân sách quận Bắc Từ Liêm? Nghiên cứu chỉ ra bối cảnh thành lập quận mới từ tháng 4/2014 theo Nghị quyết 132/NQ-CP là yếu tố chi phối lớn nhất. Quận phải chuyển đổi toàn diện từ cơ chế quản lý huyện nông thôn sang quận đô thị với 4.335,34 ha và dân số hơn 320.000 người, trong khi nguồn thu giảm còn khoảng 1/4 so với huyện Từ Liêm cũ.

2. Chi đầu tư xây dựng cơ bản tại quận Bắc Từ Liêm đã đạt được những kết quả đột phá nào? Trong giai đoạn 2014-2016, quận đã thực hiện giải phóng mặt bằng cho 106 dự án với hơn 416 ha đất. Riêng năm 2015 đã khởi công 54/55 dự án, hoàn thành đưa vào sử dụng 42 công trình dân sinh trọng điểm và hoàn thành phê duyệt chủ trương đầu tư cho 266 dự án trung hạn 2016-2020.

3. Nguồn chi ngân sách đã tác động như thế nào đến chất lượng giáo dục và an sinh xã hội? Nhờ phân bổ ngân sách hợp lý, quận đã nâng tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia lên 84,6% với 33/39 trường vào năm 2016, giữ vững vị trí tốp đầu thành phố Hà Nội. Đồng thời, tỷ lệ gia đình sử dụng nước sạch đạt 98,1% và tỷ lệ người dân tập luyện thể thao thường xuyên đạt 72%.

4. Nguyên nhân chính khiến công tác lập dự toán ngân sách tại quận còn hạn chế là gì? Hạn chế bắt nguồn từ việc một số đơn vị lập dự toán còn mang tính hình thức, chủ yếu dựa vào số liệu lịch sử năm trước mà chưa dự báo sát nhu cầu phát triển đô thị. Ngoài ra, việc chậm ban hành các văn bản hướng dẫn dưới luật của Luật Đầu tư công 2014 cũng gây trở ngại lớn.

5. Giải pháp then chốt nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách quận giai đoạn tiếp theo? Giải pháp quan trọng nhất là đổi mới phương pháp lập dự toán theo kết quả đầu ra gắn với kế hoạch tài chính trung hạn 5 năm, tăng cường kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước và đẩy nhanh giải phóng mặt bằng để duy trì tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công hàng năm trên 95%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực tiễn quản lý chi ngân sách nhà nước cấp quận trong giai đoạn chuyển đổi mô hình hành chính đô thị.
• Phân tích sâu sắc bức tranh tài khóa giai đoạn 2014-2016 của quận Bắc Từ Liêm với tổng thu ngân sách năm 2016 đạt 2.354 tỷ đồng và tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 14,8%.
• Nhận diện chính xác các nút thắt trong công tác lập dự toán, chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng cho 106 dự án hạ tầng kỹ thuật.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực thi đồng bộ nhằm bảo đảm tỷ lệ giải ngân trên 95% vốn đầu tư công và chuẩn hóa 100% cán bộ tài chính cơ sở.
• Cung cấp nguồn tư liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho các nhà hoạch định chính sách và giới nghiên cứu tài chính công.

Đóng góp chính của luận văn là công trình chuyên khảo đầu tiên tổng kết thực tiễn quản lý chi ngân sách tại quận Bắc Từ Liêm sau chia tách địa giới hành chính, tạo lập luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế phân cấp tài khóa đô thị. Về định hướng tiếp theo, các nghiên cứu cần tiếp tục đánh giá tác động của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 trong giai đoạn 2017-2025 gắn với mô hình chính quyền đô thị mới. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý hãy cùng khai thác và ứng dụng những kết quả từ công trình này để góp phần nâng cao hiệu quả quản trị tài chính công tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu cơ sở lý luận và những vấn đề cơ bản về quản lý chi NSNN huyện Chương 2: Phương pháp nghiên cứu đề tài Chương 3: Phân tích thực trạng công tác quản lý chi NSNN tại quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội Chương 4: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN cho quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NSNN CẤP QUẬN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Từ trƣớc đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học, bao gồm các bài viết, các luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ, chuyên đề thực tập tốt nghiệp nghiên cứu liên quan đến quản lý chi NSNN. Một số công trình công bố đã để lại những bài học, kinh nghiệm quản lý cho các cơ quan quản lý nhà nƣớc, những ngƣời tham gia hoạch định chính sách.

Trong số đó, có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu: - Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ” năm 2011 của Huỳnh Thị Cẩm Liên – Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Đà Nẵng. Tác giả đã đề cập những vấn đề mang tính thời sự trong quản lý ngân sách cấp huyện, trong đó có chi thƣờng xuyên ở cấp huyện nên rất đáng để học hỏi. Đóng góp mới của Luận văn này là lần đầu tiên đã đánh giá đúng thực chất vai trò, tình hình quản lý NSNN cấp huyện, góp phần thúc đẩy quá trình dân chủ hóa, thực hiện công khai hoạt động tài chính – ngân sách và đƣa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN cấp huyện. Tuy nhiên, đề tài tập trung vào cân đối thu – chi ngân sách huyện nên chƣa đi sâu vào những vấn đề cụ thể trong chi ngân sách cấp huyện.

- Đề tài: “Đổi mới quản lý NS địa phương các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng” năm 2009 của tác giả Trần Quốc Vinh- Luận án Tiến sĩ kinh tế. Tác giả đã hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề về quản lý NSNN, quản lý NS địa phƣơng, các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý NS địa phƣơng; qua phân tích thực trạng quản lý NS địa phƣơng ở các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới quản lý NS địa phƣơng các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng đến 2020. Sử dụng phƣơng pháp thống kê, so sánh, tổng hợp và phân tích số liệu thu, chi, Tô Thiện Hiền (2012) đã làm sáng tỏ về mặt lý luận hiệu quả quản lý ngân sách nhà nƣớc, phân tích thực trạng các hình thức thu, chi NSNN tỉnh trong giai đoạn 2006 – 2010, chỉ ra những thành tích cũng nhƣ những hạn chế của công tác quản lý 4 thu, chi NSNN tỉnh An Giang, từ đó đề xuất những giải pháp cơ bản để hoàn thiện quản lý NSNN tỉnh nhằm đảm bảo tăng trƣởng và phát triển kinh tế bền vững của địa phƣơng tầm nhìn đến năm 2020. Những giải pháp toàn diện đƣợc đƣa ra là: tăng cƣờng, chấn chỉnh quản lý thu, bồi dƣỡng nguồn thu, khuyến khích tăng thu; quản lý nguồn thu tập trung vào NSNN; quản lý và sử dụng có hiệu quả các khoán chi NSNN; hoàn thiện cơ chế tự chủ và tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp; hoàn thiện, đổi mới cơ chế phân cấp quản lý và điều hành ngân sách nhà nƣớc các cấp; đổi mới quy trình lập, chấp hành và quyết toán NSNN; tăng cƣờng thanh tra, kiểm tra, khen thƣởng và xử lý kịp thời vi phạm trong quản lý NSNN; và nâng cao trình độ quản lý ngân sách nhà nƣớc.

Bên cạnh các đề tài nghiên cứu tiêu biểu trên, một số đề tài về phân cấp, quản lý thu chi ngân sách các cấp, có liên quan đến đề tài nghiên cứu nhƣ: Vũ Sỹ Cƣờng (2012) phân tích tổng quan phân cấp quản lý ngân sách, so sánh tình hình thu, chi ngân sách địa phƣơng của Việt Nam với các nƣớc đang phát triển và đang chuyển đổi và chỉ ra những kết quả phân cấp quản lý ngân sách Việt Nam đã đạt đƣợc cùng với những bất cập hạn chế còn tồn tại. Nhận định rõ ƣu, khuyết điểm, đề tài đƣa ra một số hƣớng cải cách phân cấp quản lý ngân sách, cụ thể: Thiết kế lại hệ thống ngân sách nhà nƣớc; Trao cho địa phƣơng quyền tự chủ cao hơn trong quyết định và quản lý nguồn thu; Các khoản thu đƣợc phân chia cho các cấp ngân sách; Mở rộng quyền tự chủ của địa phƣơng trong quyết định chi tiêu; Đổi mới quy trình lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách; Tăng cƣờng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở các cấp địa phƣơng, thực hiện nghiêm kỷ luật tài khóa và Cho phép linh hoạt nhất định trong điều hành ngân sách địa phƣơng để đối phó với những biến động. Nhƣ vậy, mặc dù có khá nhiều đề tài nghiên cứu các vấn đề về ngân sách cấp huyện, song chƣa có đề tài nào đề cập đến quản lý chi NSNN Quận Bắc Từ Liêm, đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao từ Huyện Từ Liêm cũ thành 2 quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm. Các đề tài nghiên cứu trên sẽ là cơ sở lý luận, tài liệu tham khảo hữu ích phục vụ cho đề tài nghiên cứu này.

Cơ sở lý luận về quản lý NSNN cấp quận 1. Ngân sách nhà nước quận 1. Khái niệm NSNN là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử. Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa – tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất của các cộng đồng và nhà nƣớc của từng cộng đồng.

Nói cách khác, sự ra đời của Nhà nƣớc, sự tồn tại của nền kinh tế hàng hóa – tiền tệ là những tiền đề cho sự phát triển của NSNN. Luật ngân sách nhà nƣớc đã đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 25/06/2015 (có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017, thay thế cho Luật ngân sách nhà nƣớc số 01/2002/QH11) đã định nghĩa: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Quản lý NSNN thực chất là quản lý thu, chi NSNN và cân đối hệ thống NSNN. Quản lý thu NSNN là việc Nhà nƣớc dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các chi tiêu của Nhà nƣớc.

Quản lý chi NSNN là việc Nhà nƣớc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nƣớc theo những nguyên tắc đã đƣợc xác lập. Về phƣơng diện pháp lý, thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nƣớc huy động vào NS để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của xã hội. Chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào NSNN và đƣa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, chi NSNN là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nƣớc.

Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN để hình thành các loại quỹ trƣớc khi đƣa vào sử dụng. Quá trình sử dụng là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ NSNN là các loại quỹ đã đƣợc hình thành trƣớc khi đƣa vào sử dụng. 6 Các khoản thu NSNN bao gồm: Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nƣớc, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Các khoản chi NSNN bao gồm: Các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo đảm các hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc, chi trả nợ Nhà nƣớc, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý ngân sách Nhà nƣớc phù hợp với yêu cầu phân cấp quản lý kinh tế - xã hội (Luật Ngân sách Nhà nƣớc - số 83/2015/QH13). Cụ thể, hệ thống ngân sách nhà nƣớc Việt Nam gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng, trong đó: - Ngân sách trung ƣơng là các khoản thu ngân sách nhà nƣớc phân cấp cho cấp trung ƣơng hƣởng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ƣơng. - Ngân sách địa phƣơng là các khoản thu ngân sách nhà nƣớc phân cấp cho cấp địa phƣơng hƣởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ƣơng cho ngân sách địa phƣơng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phƣơng, chia thành các cấp (Hình 1.1): + Ngân sách cấp Tỉnh: Ngân sách cấp Tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ƣơng + Ngân sách cấp Huyện: gồm Ngân sách cấp Huyện, Quận, Thị xã và Thành phố thuộc tỉnh. + Ngân sách cấp xã, phƣờng: Ngân sách cấp xã, phƣờng, thị trấn Việc phân cấp NSNN phải đảm bảo đƣợc tính thống nhất của hệ thống NSNN, phải đƣợc thực hiện đồng bộ với tổ chức bộ máy hành chính, phù hợp với chức năng – nhiệm vụ của từng cấp chính quyền, đồng thời phải đảm bảo đƣợc vai trò chủ đạo của ngân sách trung ƣơng, cũng nhƣ đảm bảo tính độc lập, tự chủ của ngân sách địa phƣơng, thể hiện tính công bằng, minh bạch trong phân cấp.

Hệ thống Ngân sách nhà nƣớc Việt Nam (Nguồn: tác giả tổng hợp) Quản lý hệ thống ngân sách nhà nƣớc dựa trên các nguyên tắc đƣợc quy định trong Điều 8 – Luật ngân sách nhà nƣớc, điển hình nhƣ: - Ngân sách nhà nƣớc đƣợc quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệu quả tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý các cấp. - Toàn bộ các khoản thu, chi ngân sách phải đƣợc dự toán, tổng hợp đầy đủ. - Các khoản thu thực hiện theo quy định của các luật thuế và chế độ theo quy định của pháp luật.