MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Ở Việt Nam, trong tình hình đổi mới, đặc biệt sau khi triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI và Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, GD đã đạt được những thành tựu to lớn, góp phần quan trọng vào sự nghiệp CNH, HĐH và hội nhập quốc tế của đất nước. Tuy nhiên để bắt kịp thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phấn đấu trở thành một nước có nền công nghiệp hiện đại, nền văn hóa tiên tiến, gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội thì buộc Việt Nam phải xây dựng đội ngũ tri thức, các nhà kinh doanh, quản lý, chuyên gia giỏi ở nhiều lĩnh vực mà nền tảng của nó là giáo dục. Giáo dục được coi là chìa khóa tiến vào tương lai, góp phần xây dựng tương lai vững mạnh và phát triển.
Bên cạnh đó, để có được đội ngũ cán bộ có đủ trình độ năng lực tiếp cận công nghệ hiện đại, những phương pháp quản lý tiên tiến hiện đại thì GD&ĐT phải luôn đi trước một bước đối với các ngành kinh tế khác. GD&ĐT phải luôn là cơ sở tạo tiền đề cho sự phát triển KT-XH. Để thực hiện được điều đó, phải đảm bảo được những quan điểm của Đảng về vị trí, vai trò của sự nghiệp GD&ĐT, nhanh chóng khắc phục những hạn chế của sự nghiệp GD&ĐT đang mắc phải để từ đó đảm bảo thực hiện được các mục tiêu KT-XH khác. Giáo dục là một chuỗi quá trình gắn kết nhiều cấp, bậc học và diễn ra trong nhiều năm.
Để phát triển giáo dục cần phát triển dựa trên ba phương diện: mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả. Việc phát triển giáo dục đòi hỏi phải đưa sự nghiệp giáo dục phát triển toàn xã hội, ở mọi ngành và trên mọi lĩnh vực, mọi địa phương, áp dụng mọi lứa tuổi và trình độ. Trong văn kiện Đại hội IX của Đảng ta đã khẳng định: Phát triển GD&ĐT là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 nghiệp hóa hiện đại hóa, là điều kiện phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản đề phát triển xã hội tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Vai trò quan trọng của GD&ĐT trong đời sống xã hội cũng như trong phát triển kinh tế đất nước là rất lớn.
Chính vì vậy những khoản chi NSNN cho giáo dục cũng là vấn đề đặc biệt được coi trọng hàng đầu. Trong những năm qua, nguồn vốn NSNN chi cho giáo dục chiếm tỉ trọng lớn và là một khoản chi quan trọng của NSNN. Tuy nhiên, những khoản chi cho giáo dục đã được chú trọng với tỷ lệ % lớn nhưng chưa đáp ứng được đầy đủ các nhu cầu của ngành giáo dục, chưa đảm bảo được các khoản chi cho cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, tiền lương cho cán bộ công nhân viên. ở tất cả các trường học.
Chinh vì thế, để sự nghiệp GD&ĐT phát triển, ngoài việc chú trọng các khoản chi NSNN thì công tác quản lý đối với nguồn chi này cũng rất quan trọng, tránh sử dụng lãng phí, không đúng mục đích, quy trình và kém hiệu quả. Trong những năm qua, hệ thống GD tiểu học huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An đã có những bước phát triển vượt bậc cả về quy mô, nội dung và hình thức chất lượng GD. Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu nhất định, hệ thống GD tiểu học huyện Diễn Châu cũng đã gặp không ít khó khăn về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy và học, các khoản thu chi nhằm đảm bảo sự đồng bộ trong môi trường học tập cho các em học sinh cũng như cán bộ nhân viên nhà trường. Do đó, để đảm bảo hệ thống GD tiểu học huyện Diễn Châu phát triển tốt, ổn định thì phải quan tâm đến công tác QL NSNN dành cho sự nghiệp GD ở huyện Diễn Châu.
Hoạt động QL chi NSNN cho GD&ĐT trên địa bàn huyện Diễn Châu đã góp phần cho sự nghiệp GD ổn định, phát triển, tạo môi trường GD đáp ứng đầy đủ về CSVC GD và thiết bị GD, học sinh đến trường đảm bảo về số lượng và chất lượng. Hệ thống trường lớp và quy mô GD phát triển nhanh, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 thực hiện nền GD toàn huyện, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của nhân dân và nâng cao trình độ ĐT, trình độ và kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động. Chất lượng GD&ĐT huyện nhà được nâng lên, góp phần đáp ứng yêu cầu nhân lực phục vụ cho phát triển KT-XH, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, huyện Diễn Châu cũng gặp phải không ít những khó khăn hạn chế trong quá trình thực hiện QL chi NSNN của các trường.
Công tác thực hiện theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp công lập chưa thực sự mang lại hiệu quả, trình độ và năng lực của cán bộ làm công tác tài chính còn yếu, các nội dung trong thực hiện QL ngân sách chưa thực sự hiệu quả như việc lập dự toán chậm, sơ sài, dự toán thấp so với thực tế quá chênh lệch, QL chi tiêu sai mục đích, quy trình. và nhiều vấn đề liên quan khác. Xuất phát từ những hạn chế, nhược điểm trên, huyện Diễn Châu cần phải làm gì để có được hiệu quả tối đa trong công tác QL chi NSNN, khắc phục triệt để tình trạng chi vượt quá dự toán, chi không đúng thẩm quyền, sai quy định của Luật NSNN. Đó là vấn đề mà Đảng và chính quyền địa phương hết sức quan tâm, cần phải nghiên cứu để đưa ra các giải pháp đáp ứng yêu cầu của sự phát triển KT-XH, GD&ĐT trong thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế.
Đặc biệt trong điều kiện của Diễn Châu hiện nay, là một huyện lớn có điểm xuất phát kinh tế ở mức thấp so với cả nước, nguồn thu ngân sách còn hạn hẹp thì vấn đề QL chặt chẽ, tiết kiệm, có hiệu quả các khoản chi ngân sách cho GD&ĐT lại càng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng là yêu cầu cấp bách đặt ra cho địa phương trong giai đoạn hiện nay. Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu của mình là “Quản lý chi ngân sách nhà nước về lĩnh vực giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An” làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sỹ kinh tế. Với đề tài này mục đích nhằm kết hợp giữa lý luận và thực tiễn về những vấn đề cơ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 bản của sự nghiệp GD tiểu học, cũng như vai trò tầm quan trọng của GD đối với sự phát triển KT-XH của đất nước và vấn đề chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục để từ đó đưa ra được những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện đổi mới công tác QL chi NSNN cho lĩnh vực giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 2.
Tổng quan các công trình trong nước Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về QL chi ngân sách nhà nước về lĩnh vực GD với các cấp độ khác nhau từ đề tài luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học; các bài báo đăng trong các Tạp chí khoa học; các bài đăng trong Kỷ yếu các Hội thảo khoa học quốc gia, quốc tế. Sau quá trình nghiên cứu, tìm hiểu trên các website, thư viện cũng như các tài liệu khác cho thấy hiện nay đã có không ít những đề tài, bài viết liên quan đến quản lý chi NSNN nói chung và chi NSNN cho GD&ĐT nói riêng. Một số công trình cụ thể được thể hiện như sau: Bài viết Nhìn lại nguyên tắc ngân sách thường niên theo quan niệm cổ điển và việc tuân thủ nguyên tắc trong quản lý ngân sách tại Việt Nam của hai tác giả Vũ Ngọc Tuấn và Đàm Văn Huệ (2014). Tuấn và Huệ (2014, 18) đã trình bày nguyên tắc ngân sách thường niên là một trong bốn nguyên tắc cơ bản về ngân sách theo quan niệm cổ điển.
Sự xuất hiện của ngân sách và phát triển các nguyên tắc ngân sách thường niên sẽ đồng hành với sự phát triển của dân chủ nhằm đáp ứng những yêu cầu minh bạch, hiệu quả trong hoạt động chi tiêu ngân sách của Chính phủ từ phía người dân. Nguyên tắc thường niên đã được thừa nhận ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, nguyên tắc thường niên đã được thể chế hóa trong Luật NSNN, thể hiện thông qua các quy định về ứng trước dự toán ngân sách và quá trình chuyển nguồn ngân sách, tuy nhiên chưa được tuân thủ đầy đủ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chính vì thế, bài viết này đã làm rõ các nội dung, nguyên tắc thường niên của ngân sách và phân tích việc thực hiện nguyên tắc tại Việt Nam gắn với quy định về ứng trước dự toán ngân sách, chuyển nguồn ngân sách và đề ra các giải pháp nhằm mục đích hoàn thiện các quy định này trong thời gian tới.
Nguyễn Thị Hoa (2011) đã xây dựng mô hình khung lý thuyết về quản lý thu chi NSNN cấp huyện trong bài Tăng cường quản lý và sử dụng NSNN có hiệu quả trên địa bàn xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Tác giả đã đưa ra các nội dung về thu chi ngân sách bao gồm: lập dự toán thu, chi ngân sách; chấp hành dự toán thu, chi ngân sách; kiểm soát thu, chi ngân sách. Tác giả cũng đã trình bày sơ bộ về tình hình KT-XH thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, từ đó phân tích thực trạng quản lý thu chi NSNN tại thị xã theo các nội dung đã xây dựng trên. Sau đó tác giả đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu chi NSNN cấp huyện tại thị xã Từ Sơn.
Tuy nhiên, trong đề tài này chủ yếu đi sâu vào đánh giá thực trạng thu, chi NSNN tại thị xã Từ Sơn, có đưa ra các giải pháp tuy nhiên các giải pháp chưa bám sát thực trạng và chưa giải quyết được những vấn đề, hạn chế mà công tác QL thu chi NSNN thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đang mắc phải. Huỳnh Thị Cầm Liêm (năm 2011) với đề tài Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Tác giả đã nhận định ngân sách huyện Đức Phổ là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN.