Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quản lý chi ngân sách địa phương cho đầu tư xây dựng cơ bản Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách địa phương của huyện Nông Cống Chương 3: Một số giải pháp tăng cường quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách địa phương trên địa bàn huyện Nông Cống 6 Chƣơng 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nƣớc và quản lý chi ngân sách nhà nƣớc 1. Ngân sách nhà nước 1.
Khái niệm ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "Ngân sách nhà nƣớc" đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia. Tuy nhiên, quan niệm về ngân sách nhà nƣớc lại chƣa thống nhất, tùy theo các trƣờng phái và lĩnh vực nghiên cứu mà ngƣời ta đƣa ra các định nghĩa về ngân sách nhà nƣớc, Nhƣ: - Ngân sách nhà nƣớc là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia - Ngân sách nhà nƣớc là bản dự trù thu chi tài chính của nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định, thƣờng là một năm. - Ngân sách nhà nƣớc là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nƣớc, là kế hoạch tài chính cơ bản của nhà nƣớc.
- Ngân sách nhà nƣớc là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình nhà nƣớc huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau. Các khái niệm trên có thể không giống nhau về hình thức nhƣng nhìn chung, chúng đều phản ánh về kế hoạch, dự toán thu, chi của nhà nƣớc trong một thời gian nhất định với hình thái biểu hiện là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nƣớc, nhà nƣớc sử dụng quỹ tập trung đó để trang trải cho các khoản chi tiêu của mình. 7 - Theo Luật Ngân sách nhà nƣớc 2015, Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc Hệ thống Ngân sách nhà nƣớc gồm Ngân sách địa phƣơng và Ngân sách trung ƣơng, trong đó: - Ngân sách địa phƣơng: là các khoản thu ngân sách nhà nƣớc phân cấp cho cấp địa phƣơng hƣởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ƣơng cho ngân sách địa phƣơng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phƣơng. - Ngân sách trung ƣơng: là các khoản thu ngân sách nhà nƣớc phân cấp cho cấp trung ƣơng hƣởng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ƣơng.
Đặc điểm của ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc vừa là nguồn lực để nuôi dƣỡng bộ máy Nhà nƣớc, vừa là công cụ hữu hiệu để Nhà nƣớc quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội nên có những đặc điểm chính sau: - Thứ nhất, việc tạo lập và sử dụng quỹ NSNN luôn gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nƣớc, đƣợc Nhà nƣớc tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. NSNN là một bộ luật tài chính đặc biệt, bởi lẽ trong NSNN, các chủ thể của nó đƣợc thiết lập dựa vào hệ thống các pháp luật có liên quan nhƣ hiến pháp, các luật thuế,… nhƣng mặt khác, bản thân NSNN cũng là một bộ luật do Quốc hội quyết định và thông qua hằng năm, mang tính chất áp đặt và bắt buộc các chủ thể kinh tế - xã hội có liên quan phải tuân thủ. - Thứ hai, NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nƣớc và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Nhà nƣớc là chủ thể duy nhất có quyền quyết định đến các khoản thu – chi của NSNN và hoạt động thu – chi này nhằm 8 mục tiêu giúp Nhà nƣớc giải quyết các quan hệ lợi ích trong xã hội khi Nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nƣớc với các tổ chức kinh tế - xã hội, các tầng lớp dân cƣ.
- Thứ ba, NSNN là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập NSNN và đề ra các thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo. Thu, chi NSNN là cơ sở để thực hiện các chính sách của Chính phủ. Chính sách nào mà không đƣợc dự kiến trong NSNN thì sẽ không đƣợc thực hiện.
Chính vì nhƣ vậy mà, việc thông qua NSNN là một sự kiện chính trị quan trọng, nó biểu hiện sự nhất trí trong Quốc hội về chính sách của Nhà nƣớc. Quốc hội mà không thông qua NSNN thì điều đó thể hiện sự thất bại của Chính phủ trong việc đề xuất chính sách đó, và có thể gây ra mâu thuẫn về chính trị. - Thứ tƣ, NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Hệ thống tài chính quốc gia bao gồm: tài chính nhà nƣớc, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình.
Trong đó tài chính nhà nƣớc là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. Tài chính nhà nƣớc tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Tài chính nhà nƣớc thực hiện huy động và tập trung một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính khác chủ yếu qua thuế và các khoản thu mang tính chất thuế. Trên cơ sở nguồn lực huy động đƣợc, Chính phủ sử dụng quỹ ngân sách để tiến hành cấp phát kinh phí, tài trợ vốn cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị thuộc khu vực công nhằm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
- Thứ năm, đặc điểm của NSNN luôn gắn liền với tính giai cấp. Trong thời kỳ phong kiến, mô hình ngân sách sơ khai và tuỳ tiện, lẫn lộn giữa ngân khố của Nhà vua với ngân sách của Nhà nƣớc phong kiến. Hoạt động thu – chi lúc này mang tính cống nạp – ban phát giữa Nhà vua và các tầng lớp dân cƣ, quan lại, thƣơng nhân, thợ thuyền và các nƣớc chƣ hầu (nếu có). Quyền 9 quyết định các khoản thu – chi của ngân sách chủ yếu là do ngƣời đứng đầu một nƣớc (nhà vua) quyết định.
Trong thời kỳ hiện nay (Nhà nƣớc TBCN hoặc Nhà nƣớc XHCN), ngân sách đƣợc dự toán, đƣợc thảo luận và phê chuẩn bởi cơ quan pháp quyền, quyền quyết định là của toàn dân đƣợc thực hiện thông qua Quốc hội. NSNN đƣợc giới hạn thời gian sử dụng, đƣợc quy định nội dung thu - chi, đƣợc kiểm soát bởi hệ thống thể chế, báo chí và nhân dân. Chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm, đặc điểm chi ngân sách nhà nước a.
Khái niệm chi ngân sách nhà nƣớc Theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Chi ngân sách nhà nƣớc bao gồm: - Chi đầu tƣ phát triểnlà những khoản chi mang tính chất tích lũy phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng gắn với việc xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm tạo ra môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho việc bỏ vốn đầu tƣ của các doanh nghiệp vào các lĩnh vực cần thiết, phù hợp với mục tiêu của nền kinh tế. Nói khác đi, việc chi cho đầu tƣ phát triển của ngân sách nhà nƣớc nhằm mục đích tạo ra một sự khởi động ban đầu, kích thích qúa trình vận đông các nguồn vốn trong xã hội để hƣớng tới sự tăng trƣởng. Chi đầu tƣ phát triển đƣợc cấp phát chủ yếu từ ngân sách trung ƣơng và một bộ phận đáng kể của ngân sách địa phƣơng và bao gồm: Chi đầu tƣ xây dựng cơ bản; Chi đầu tƣ và hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhà nƣớc; Chi góp vốn cổ phần, vốn liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực cần thiết; Chi cho các quỹ hỗ trợ đầu tƣ quốc gia và các quỹ hỗ trợ phát triển; Chi dự trữ nhà nƣớc. - Chi thƣờng xuyên là các khoản chi cho tiêu dùng xã hội gắn liền với chức năng quản lý xã hội của nhà nƣớc, khoản chi này đƣợc phân thành hai bộ phận: một bộ phận vốn đƣợc sử dụng để đáp ứng nhu cầu của dân cƣ về phát triển văn hóa xã hội, nó có mối quan hệ trực tiếp đến thu nhập và nâng cao mức sống của dân cƣ và một bộ phận phục vụ cho nhu cầu quản lý kinh tế 10 xã hội chung của nhà nƣớc.Bằng vào các khoản chi tiêu dùng thƣờng xuyên nhà nƣớc thể hiện sự quan tâm của mình đến nhân tố con ngƣời trong quá trình phát triển kinh tế, đồng thời với các khoản chi này nhà nƣớc thực hiện chức năng văn hóa, giáo dục, quản lý, an ninh quốc phòng.Chi tiêu dùng thƣờng xuyên bao gồm: Chi quản lý nhà nƣớc; Chi an ninh quốc phòng; Chi sự nghiệp; Chi trả nợ lãi;.
- Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Phạm vi chi NSNN rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống và liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tƣợng. Từ khái niệm chi NSNN có thể thấy: - Quyền quyết định chi NSNN do Nhà nƣớc (Quốc hội, Chính phủ hay cơ quan công quyền đƣợc ủy quyền) quyết định. - Chi NSNN không mang tính lợi nhuận, chú trọng đến lợi ích cộng đồng, lợi ích kinh tế - xã hội.
- Sự quản lý chi NSNN phải tôn trọng nguyên tắc công khai, minh bạch và có sự tham gia của công chúng b. Đặc điểm của chi ngân sách nhà nƣớc - Thứ nhất, gắn với bộ máy Nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước đảm đương trong từng thời kỳ. Chi ngân sách nhà nƣớc phải đảm bảo các hoạt động của Nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực, nhƣng nguồn thu ngân sách nhà nƣớc có đƣợc trong từng năm, từng thời kỳ lại có hạn, điều này làm hạn chế phạm vi hoạt động của Nhà nƣớc, buộc Nhà nƣớc phải lựa chọn để xác định rõ phạm vi chi ngân sách nhà nƣớc. Nói cách khác, Nhà nƣớc không thể bao cấp tràn lan qua ngân sách nhà nƣớc, mà phải tập trung nguồn tài chính vào phạm vi đã hoạch định để giải quyết các vấn đề lớn của đất nƣớc.
- Thứ hai, gắn với quyền lực của Nhà nước.