phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, nghiên cứu bao gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi NSNN cho phát triển nông thôn mới của tỉnh Vĩnh Phúc Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi NSNN cho phát triển nông thôn mới của tỉnh Vĩnh Phúc Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi NSNN cho phát triển nông thôn mới tỉnh Vĩnh Phúc. 15 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI 1. Phát triển nông thôn mới 1. Khái niệm và mục tiêu của phát triển nông thôn mới 1.
Các khái niệm của phát triển nông thôn mới Trong quá trình xây dựng đất nƣớc, thì vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp – nông thôn đóng vai trò quan trọng. Quá trình này đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó có vấn đề xây dựng nông thôn mới. Các quan điểm về nông thôn mới đƣợc tổng kết nhƣ sau: Là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; đời sống vật chất, tinh thần đƣợc nâng cao; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững (Thủ tƣớng Chính phủ, 2010). Theo PGS-TS Nguyễn Sinh Cúc (2013) thì xây dựng nông thôn mới là cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, phát triển sản xuất mọi mặt; có nếp sống văn hoá, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao.
Theo quan điểm này thì xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Bên cạnh đó, xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Cụ thể hơn thì Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2010) cho rằng: Xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới: Theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM thì đơn vị NTM đƣợc phân thành 03 cấp là: Xã NTM, huyện NTM và tỉnh NTM. Bộ tiêu chí này ban hành theo Quyết định 1980/2017/QĐ-TTg và bổ sung bởi quyết định 441/2018/QĐ-BTTTT, gồm nhóm Quy hoạch có 1 tiêu chí (1- 16 Quy hoạch); nhóm Hạ tầng kinh tế - xã hội có 8 tiêu chí (2- Giao thông; 3- Thủy lợi; 4- Điện; 5- Trƣờng học; 6- Cơ sở vật chất văn hóa; 7- Cơ sở hạ tầng thƣơng mại nông thôn; 8- Thông tin và truyền thông; 9- Nhà ở dân cƣ); nhóm Kinh tế và tổ chức sản xuất có 4 tiêu chí (10- Thu nhập; 11-Hộ nghèo; 12- Lao động có việc làm; 13- Tổ chức sản xuất); nhóm Văn hóa – Xã hội - Môi trƣờng có 6 tiêu chí (14- Giáo dục và Đào tạo; 15- Y tế; 16- Văn hóa; 17- Môi trƣờng và an toàn thực phẩm; 18- Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật; 19- Quốc phòng và an ninh). Các mục tiêu của xây dựng nông thôn mới: - Phát triển kinh tế, đời sống vật chất và tinh thần của cƣ dân nông thôn đƣợc nâng cao. - Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ.
- Dân trí đƣợc nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc đƣợc giữ gìn và phát huy. - An ninh tốt, quản lý dân chủ. - Chất lƣợng hệ thống chính trị đƣợc nâng cao. Nƣớc ta đang phấn đấu trở thành nƣớc công nghiệp, một nƣớc công nghiệp không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó.
Vì vậy, phải tiến hành xây dựng xã nông thôn mới, nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ một cách toàn diện; có nếp sống văn hoá, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. Vai trò của xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện Thứ nhất, vai trò về kinh tế: Nông thôn có nền sản xuất hàng hóa mở, hƣớng đến thị trƣờng và giao lƣu, hội nhập. Để đạt đƣợc điều đó, kết cấu hạ tầng của nông thôn phải hiện đại, tạo điều kiện cho mở rộng sản xuất giao lƣu buôn bán. Thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển nhanh, khuyến khích mọi ngƣời tham gia vào thị trƣờng, hạn chế rủi cho nông dân, điều chỉnh, giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo, chênh lệch về mức sống giữa các vùng, giữa nông thôn và thành thị.
Hình thức Phòng hữu đa dạng, trong đó chú ý xây dựng mới các hợp tác xã theo mô hình kinh 17 doanh đa ngành. Hỗ trợ các hợp tác xã ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ phù hợp với các phƣơng án sản xuất kinh doanh, phát triển ngành nghề ở nông thôn. Thứ hai, vai trò về chính trị: Phát huy dân chủ với tinh thần thƣợng tôn pháp luật, gắn lệ làng, hƣơng ƣớc với pháp luật để điều chỉnh hành vi con ngƣời, đảm bảo tính pháp lý, tôn trọng kỷ cƣơng phép nƣớc, phát huy tính tự chủ của làng xã. Phát huy tối đa quy chế dân chủ ở cơ sở, tôn trọng hoạt động của các đoàn thể, các tổ chức hiệp hội vì lợi ích cộng đồng, nhằm huy động tổng lực vào xây dựng NTM.
Thứ ba, vai trò về văn hóa xã hội: xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cƣ, giúp nhau xóa đói giảm nghèo, vƣơn lên làm giàu chính đáng. Thứ tư, vai trò về con ngƣời: xây dựng hình mẫu ngƣời nông dân sản xuất hàng hóa khá giả, giàu có, kết tinh các tƣ cách: Công dân, thể nhân, dân của làng, ngƣời con của các dòng họ, gia đình. Thứ năm, vai trò về môi trƣờng: xây dựng, củng cố, bảo vệ môi trƣờng, sinh thái. Bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nƣớc, môi trƣờng không khí và chất thải từ các khu công nghiệp để NTM phát triển bền vững.
Các nội dung trên trong cấu trúc mô hình NTM có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Nhà nƣớc đóng vai trò chỉ đạo, tổ chức điều hành quá trình hoạch định và thực thi chính sách, xây dựng đề án, cơ chế, tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ vốn, kỹ thuật, nguồn lực, tạo điều kiện, động viên tinh thần. Nhân dân tự nguyện tham gia, chủ động thực thi chính sách. Trên tinh thần đó, các chính sách KT-XH sẽ tạo hiệu ứng tổng thể nhằm xây dựng mô hình NTM.
Nội dung phát triển nông thôn mới 1. Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc xác định là con đƣờng tất yếu để Việt Nam nhanh thoát khỏi tình trạng lạc hậu, chậm phát triển, trở thành một quốc gia văn minh, hiện đại. Nội dung và yêu cầu cơ bản của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nƣớc ta theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là tăng nhanh tỷ trọng giá trị trọng GDP 18 của các ngành công nghiệp, xây dựng và thƣơng mại - dịch vụ, đồng thời giảm dần tƣơng đối tỷ trọng giá trị trong GDP của các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và ngƣ nghiệp. Để chuyển dịch cơ cấu cần tập trung thực hiện một số vấn đề nhƣ: tăng mạnh hơn nữa tỷ trọng của công nghiệp và dịch vụ trong GDP; phát triển mạnh các ngành nghề phi nông nghiệp; chuyện mạnh sang sản xuất các loại sản phẩm có thị trƣờng và hiệu quản kinh tế cao; phát triển mạnh chăn nuôi với tốc độ và chất lƣợng cao hơn; xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với việc chuyển gia công nghệ sản xuất, bảo quản và chế biến; Tiếp tục rà soát, bổ sung, điều chỉnh lại quy hoạch sản xuất nông nghiệp theo hƣớng: phát huy lợi thế tự nhiên của từng vùng, lợi thế kinh tế của từng loại cây trồng, con gia súc, tăng tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ; Đƣa nhanh khoa học công nghệ vào sản xuất; ứng dụng mạnh công nghệ sinh học và xây dựng các khu nôn nghiệp công nghệ cao; Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp và hợp tác xã đàu tƣ phát triển công nghiệp bảo quản, chế biến nông, lâm thủy sản… Để đƣợc công nhận NTM, nội dung chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phụ hợp phải đạt các chỉ tiêu sau đây: Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; Quy hoạch phát triển hạ tầng KT-XH – môi trƣờng theo chuẩn mới; Quy hoạch phát triển các khu dân cƣ mới và chỉnh trang các khu dân cƣ hiện có theo hƣớng văn minh, bảo tồn đƣợc bản sắc văn hóa tốt đẹp.
Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn Về cơ bản, xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đó cũng là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trƣởng kinh tế nhanh, mạnh và bền vững. Xuất phát từ thực tiễn tiến hành công nghiệp hóa trƣớc đây và căn cứ vào thực trạng kinh tế của nƣớc ta cũng nhƣ yêu cầu đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc trong thời kỳ mới, đòi hỏi phải không ngừng phát triển kế câu hạ tầng, 19 nhất là kết cấu hạ tầng nông thôn làm yếu tổ cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Kết cấu hạng tầng nông thôn gồm giao đông, thủy lợi, điện lƣới.
Trong đó, tiêu chí chung công nhận NTM về giao thông: Tỷ lệ km đƣờng trục thôn, xóm đƣợc cứng hóa đạt chuẩn theo cấp kxy thuật của bộ GTVT phát đạt 70%. Tỷ lệ km đƣờng ngõ, xóm sạch và không lầy lội vào mùa mƣa phải đạt 100%. Tỷ lệ km đƣờng trục chính nội đồng đƣợc cứng hóa, xê cơ giới đi lại thuận tiện 100%.