Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường quản lý chi ngân sách Nhà nước tại huyện Vĩnh Lộc. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về chi ngân sách nhà nƣớc và quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1.
Ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1.Ngân sách nhà nước NSNN phản ánh hoạt động của Nhà nước về phương diện tài chính. Lúc đầu, NSNN đơn thuần chỉ phản ánh các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nước. Càng về sau NSNN càng có vai trò quan trọng trong thực hiện các hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của Nhà nước. Thực tế cho thấy, vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của Nhà nước theo từng giai đoạn lịch sử nhất định.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, NSNN còn là công cụ để Nhà nước quản lý vĩ mô và tham gia tích cực vào các quá trình quốc tế. Ngày nay, khái niệm NSNN đã được hiểu tương đối thống nhất ở nhiều quốc gia. Theo Điều 1 Luật Ngân sách nhà nước Việt Nam (số 01/2002/QH11 do Quốc hội thông qua ngày 16/12/2002), “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước”.[18] Về hình thức biểu hiện, NSNN là kế hoạch thu, chi của Chính phủ được Quốc hội phê chuẩn cho từng năm tài chính. Về nội dung kinh tế, NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong nền kinh tế thông qua quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định.
Như vậy, nói đến NSNN là đề cập đến hai loại hình hoạt động tài chính cơ bản của Nhà nước, đó là hoạt động thu ngân sách và hoạt động chi ngân sách. Quan hệ giữa các cấp ngân sách được thực hiện theo những nguyên tắc cơ bản sau: - Ngân sách trung ương và ngân sách mỗi cấp chính quyền được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể. - Ngân sách trung ương đóng vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm 7 vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ các địa phương chưa cân đối được ngân sách. - Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu để chủ động thực hiện những nhiệm vụ được giao.
- Nhiệm vụ chi thuộc cấp ngân sách nào do cấp ngân sách đó cân đối. Trường hợp cơ quan QLNN cấp trên ủy quyền cho cơ quan QLNN cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó. NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch, có sự phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm, nguyên tắc cân đối. Các nguyên tắc này xuất phát từ các lý do sau: tổ chức bộ máy hành chính của Nhà nước Việt Nam là thống nhất từ Trung ương, ngân sách cấp dưới là một bộ phận không thể tách rời của ngân sách cấp trên; NSTW và NSĐP hợp thành một chỉnh thể NSNN thống nhất.
Nguồn tài chính quốc gia được tạo ra từ một cơ cấu kinh tế thống nhất, được phân bổ trên các vùng lãnh thổ của quốc gia cho nên NSNN là một thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các khoản thu, các khoản chi của Nhà nước trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước. Hệ thống tổ chức và quản lý NSNN được thống nhất từ Trung ương đến địa phương dưới sự lãnh đạo và điều hành của Quốc hội và Chính phủ. Các cơ chế, chính sách thu chi và phương thức quản lý NSNN phải được thực hiện thống nhất do Quốc hội, Chính phủ quy định. Ngân sách nhà nước cấp huyện: Huyện là một cấp chính quyền địa phương, được phân cấp về ngân sách.
Ngân sách nhà nước cấp huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện được hình thành bằng các nguồn thu, đảm bảo các nhiệm vụ chi trong phạm vi của huyện [8]. Chi ngân sách nhà nước cấp huyện Chi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định [10]. Chi ngân sách nhà nước cấp huyện là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách huyện và đưa chúng đến mục đích sử dụng. Chi ngân sách huyện không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho 8 từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc cụ thể thuộc chức năng của Nhà nước cấp huyện [8].
Quá trình chi NSNN cấp huyện: Quá trình phân phối: là quá trình cấp phát kinh phí từ ngân sách huyện để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Quá trình sử dụng: là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách huyện mà không phải trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1.Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Quản lý chi NSNN là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để tác động đến quá trình chi NSNN nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN được thực hiện theo đúng chế độ chính sách đã được Nhà nước quy định, phục vụ tốt nhất việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện - Chi ngân sách huyện gắn với bộ máy nhà nước cấp huyện và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước cấp huyện đảm đương trong từng thời kỳ.
- Chi ngân sách huyện gắn với quyền lực nhà nước cấp huyện, mang tích chất pháp lý. - Quản lý chi NSNN được quản lý bằng pháp luật và theo dự toán, đây là đặc điểm quan trọng nhất, nhìn nhận và đánh giá đúng đặc điểm này giúp Nhà nước đưa ra các cơ chế quản lý, điều hành chi ngân sách đúng luật, đảm bảo hiệu quả, công khai, minh bạch. - Quản lý chi NSNN sử dụng tổng hợp các biện pháp, quan trọng nhất là biện pháp tổ chức hành chính; biện pháp này tác động vào đối tượng quản lý theo 2 hướng: + Chủ thể quản lý ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và đưa ra các quyết định quản lý bắt buộc cấp dưới thực hiện. + Đặc trưng của phương pháp hành chính là cưỡng chế đơn phương của chủ thể quản lý.
9 - Quản lý chi ngân sách huyện gắn với bộ máy nhà nước cấp huyện nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước cấp huyện đảm đương trong từng thời kỳ. - Quản lý chi ngân sách huyện gắn với quyền lực nhà nước cấp huyện, mang tích chất pháp lý.Mục tiêu quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện - Mục tiêu tổng quát trong việc điều hành NSNN nói chung hay quản lý chi NSNN cấp huyện nói riêng, đó chính là thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng bền vững, sử dụng nguồn lực hiệu quả, tiết kiệm, thực hiện công bằng xã hội và đảm bảo các mục tiêu chính trị xã hội, AN-QP, đối ngoại. Mục tiêu này được thiết lập phù hợp với chiến lược, nhiệm vụ phát triển KT-XH của đất nước trong từng thời kỳ. - Mục tiêu của quản lý chi NSNN cấp huyện là phải mang lại một kết quả tốt cho phát triển KT-XH, đồng thời giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong xã hội, đáp ứng được các nhiệm vụ phát triển KT-XH của huyện.
Mục tiêu cụ thể của quản lý chi ngân sách cấp huyện: + Phân bổ nguồn lực theo hướng ưu tiên chiến lược, chính sách phát triển của huyện. + Bảo đảm sử dụng ngân sách đúng mục đích. + Sử dụng NSNN có hiệu quả + Kiểm soát chi tiêu công trên địa bàn huyện. Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện - Nguyên tắc đầy đủ trong quản lý chi NSNN: là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của quản lý NSNN; nguyên tắc này yêu cầu: mọi khoản thu, chi phải được ghi đầy đủ vào kế hoạch NSNN, phải được ghi vào sổ và quyết toán rành mạch.
Chỉ có kế hoạch ngân sách đầy đủ, trọn vẹn mới phản ánh đúng mục đích chính sách và đảm bảo tính minh bạch của các tài khoản thu, chi. - Nguyên tắc thống nhất trong quản lý NSNN: nguyên tắc thống nhất trong quản lý NSNN bắt nguồn từ yêu cầu tăng cường sức mạnh vật chất của Nhà nước thông qua hoạt động thu - chi của NSNN. Nguyên tắc thống nhất trong quản lý NSNN được thể hiện: + Mọi khoản thu - chi của NSNN phải tuân thủ theo những quy định của Luật Ngân sách Nhà nước được dự toán hàng năm và phải được cơ quan có thẩm 10 quyền phê duyệt. + Hoạt động NSNN đòi hỏi phải có sự thống nhất với hoạt động kinh tế, xã hội của quốc gia.
Hoạt động NSNN phục vụ cho hoạt động kinh tế, xã hội, đồng thời là hoạt động mang tính chất kiểm chứng đối với hoạt động kinh tế, xã hội. - Nguyên tắc cân đối ngân sách NSNN được lập và thu, chi phải được cân đối. Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉ được phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp. U ND và HĐND luôn cố gắng để đảm bảo cân đối nguồn NSNN bằng cách đưa ra các quyết định liên quan tới các khoản chi để thảo luận và cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết, đồng thời nỗ lực khai thác mọi nguồn thu hợp lý mà nền kinh tế có khả năng đáp ứng.
- Nguyên tắc công khai hoá NSNN: thu chi NSNN là một chương trình hoạt động của Chính phủ được cụ thể hoá bằng số liệu. NSNN phải được quản lý rành mạch, công khai để mọi người dân có thể biết nếu họ quan tâm.
