CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG CHO XÂY DỰNG KẾT CẤU HẠ TẦNG 1. ĐẶC ĐIỂM SẢN PHẨM XÂY DỰNG Đặc điểm sản phẩm của việc xây dựng là sản phẩm có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, thời gian sử dụng lâu dài, có giá trị lớn đòi hỏi các nhà xây dựng phải dự đoán trước xu hướng tiến bộ xã hội để tránh bị lạc hậu, kiến trúc và kiểu dáng phải phù hợp với văn hoá dân tộc, chất lượng của các công trình xây dựng cũng phải được đặc biệt chú ý, chất lượng công trình không chỉ ảnh hưởng tới tuổi thọ của công trình và còn ảnh hưởng tới sự an toàn cho người sử dụng. Sản phẩm này mang tính tổng hợp phát huy tác dụng về mặt kinh tế, chính trị, kế toán, nghệ thuật. Nó rất đa dạng nhưng lại mang tính độc lập, mỗi một công trình được xây dựng theo một thiết kế, kỹ thuật riêng, có giá trị dự toán riêng và tại một địa điểm nhất định, nơi sản xuất ra sản phẩm cũng đồng thời là nơi sau này khi sản phẩm hoàn thành được đưa vào sử dụng và phát huy tác dụng.
Yêu cầu đặt ra công tác quản lý vốn đầu tư và xây dựng phải bám sát đặc điểm của sản phẩm để thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đúng theo từng giai đoạn, từng thời kỳ phù hợp tiến trình phát triển kinh tế xã hội. Chuẩn bị nguồn thu, quản lý chi phù hợp bảo đảm tạm ứng vốn và giải ngân theo tiến độ thi công dự án theo đúng quy định, thanh toán kịp thời, tránh nợ đọng, sớm đưa sản phẩm xây dựng vào sử dụng và phát huy tác dụng. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Một số khái niệm - Ngân sách Nhà nước: Theo Luật Ngân sách Nhà nước số 01/2012/QH11 ngày 16/12/2012 quy định “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
[9] Vì vậy, khi phân tích đến Ngân sách Nhà nước là phân tích cả vấn đề thu và chi ngân sách nhà nước. Nhà nước đã dùng thu ngân sách trang trải các nhiệm vụ chi tiêu khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. - Thu Ngân sách Nhà nước Theo Luật NSNN “Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật”. [9] - Chi Ngân sách Nhà nước Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.
- Quỹ ngân sách nhà nước Là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền vay, có trên tài khoản của ngân sách nhà nước các cấp. Quỹ ngân sách nhà nước được quản lý tại Kho bạc Nhà nước. - Bội chi ngân sách và nguyên tắc cân đối Ngân sách nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phần tích lũy ngày Luan van 9 càng cao vào chi đầu tư phát triển; trường hợp còn bội chi, thì số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách. Bội chi ngân sách nhà nước được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và ngoài nước.
Vay bù đắp bội chi ngân sách nhà nước phải bảo đảm nguyên tắc không sử dụng cho tiêu dùng, chỉ được sử dụng cho mục đích phát triển và bảo đảm bố trí ngân sách để chủ động trả hết nợ khi đến hạn. Về nguyên tắc, ngân sách địa phương được cân đối với tổng số chi không vượt quá tổng số thu; trường hợp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có nhu cầu đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngân sách cấp tỉnh bảo đảm, thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm đã được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, nhưng vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp tỉnh năm dự toán, thì được phép huy động vốn trong nước và phải cân đối ngân sách cấp tỉnh hàng năm để chủ động trả hết nợ khi đến hạn. Mức dư nợ từ nguồn vốn huy động không vượt quá 30% vốn đầu tư xây dựng cơ bản trong nước hàng năm của ngân sách cấp tỉnh Việc chi ngân sách để chi trả lương cho cán bộ công chức nhà nước, lực lượng quân nhân, chuyên gia nghiên cứu; chi mua sắm phương tiện, dụng cụ làm việc, trang bị khí tài cho an ninh, quốc phòng, ngoại giao; chi cho xây dựng hạ tầng cơ sở phục vụ an sinh xã hội như hạ tầng về điện, đường, trường, trạm; chi cho đầu tư phát triển các lĩnh vực cần có sự hỗ trợ về vốn về ngân sách nhà nước, chi trả nợ vay.Tất cả các khoản chi này phải được phân cấp cho từng cấp ngân sách địa phương; từng bộ, ngành; lĩnh vực cụ thể để quản lý chi đúng mục đích, tiết kiệm. Việc chi tiêu dựa trên các qũy ngân sách từ các nguồn thu được phân cấp cho bộ, ngành, địa phương nhằm đảm bảo có qũy để chi tiêu, để thực hiện các nhiệm vụ được giao.
- Chi ngân sách địa phương xây dựng kết cấu hạ tầng Chi xây dựng kết cấu hạ tầng là một trong những hình thức chi đầu tư Luan van 10 phát triển được quản lý và thanh toán vốn đầu tư thuộc nguồn vốn NSNN. Trường hợp dùng ngân sách địa phương phục vụ xây dựng kết cấu hạ tầng được khái niệm như sau: Là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN thuộc cấp NSĐP (gồm ngân sách tỉnh, ngân sách huyện, thành phố, thị xã và ngân sách xã, phường thị trấn) để đầu tư xây dựng các công trình KCHT kinh tế- xã hội, từng bước tăng cường và hoàn thiện KCHT cho nền kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế và phát triển xã hội. Đặc điểm * Chi NSNN gắn với nhiệm vụ chi cụ thể, trong đó chi xây dựng các công trình KCHT kinh tế - xã hội là khoản chi lớn của ngân sách địa phương nhưng không ổn định Nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn do địa phương quản lý là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngân sách địa phương. Việc phân cấp chi đầu tư xây dựng cơ bản các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cho cấp huyện, xã, thị trấn căn cứ trình độ, năng lực quản lý và khối lượng vốn đầu tư, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân quyết định phân cấp chi đầu tư xây dựng cơ bản cho cấp dưới.
Đối với thị xã, thành phố thuộc tỉnh phải được phân cấp nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các trường phổ thông quốc lập các cấp và các công trình phúc lợi công cộng, điện chiếu sáng, cấp thoát nước, giao thông nội thị, an toàn giao thông, vệ sinh đô thị; trên cơ sở phân cấp, xác định nhiệm vụ chi xây dựng cơ bản cụ thể cho cấp dưới. Việc chi tiêu ngân sách phải dựa vào khả năng huy động các khoản thu vào NSNN. Khi nguồn thu ngân sách địa phương không đảm bảo, địa phương có thể tiên hành huy động vốn để thực hiện đầu tư công trình kết cấu hạ tầng Vì vậy, để đảm bảo chi các cấp chính quyền địa phương dùng cả nguồn thu trong ngân sách và nguồn vốn vay theo quy định để thực hiện chức năng Luan van 11 nhiệm vụ chi ngân sách việc đầu tư. Xét theo mục đích kinh tế - xã hội và thời điểm tác động thì khoản chi này mang tính chất chi cho tích lũy.
Đối với ngân sách tỉnh chi đầu tư về: xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn do tỉnh quản lý; chi đầu tư phát triển trong các chương trình mục tiêu quốc gia do các cơ quan địa phương thực hiện; chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật. Đối với ngân sách huyện: theo nguồn vốn ngân sách được tỉnh phân cấp; riêng đối với thành phố được phân cấp nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các trường phổ thông quốc lập các cấp theo phân cấp, điện chiếu sáng, giao thông đô thị, công trình phúc lợi khác và chi đầu tư kết cấu hạ tầng từ nguồn vốn đóng góp tự nguyện của tổ chức và cá nhân. Đối với ngân sách xã: từ nguồn ngân sách và nguồn huy động đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân. Phạm vi và mức độ chi luôn gắn với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương từng thời kỳ.
Hội đồng nhân dân tỉnh quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách giữa các cấp chính quyền địa phương từng giai đoạn ổn định từ 3 đến 5 năm. Trong quá trình thực hiện, nếu có điều chỉnh, bổ sung, UBND tỉnh trình thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh để quyết định thực hiện điều chỉnh, bổ sung và báo cáo Hội đồng nhân dân tỉnh tại kỳ họp gần nhất. Vai trò của công tác quản lý chi Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng vốn đầu tư, đặc biệt từ NSĐP đáp ứng yêu cầu đầu tư đề ra thông qua việc điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư trong năm; cấp phát, thanh toán vốn đầu tư; quyết toán vốn đầu tư. Trong đó, phải tính đến thứ tự ưu tiên đảm bảo nguyên tắc chi tiêu.
Cơ cấu chi thỏa đáng cho xây dựng KCHT và các công trình trọng điểm, đây là nguyên tắc trong bố trí vốn và Luan van 12 danh mục đầu tư, tránh phân tán, dàn trãi và đảm bảo phát triển cân đối giữa các ngành và vùng kinh tế, thanh toán vốn đầu tư và xây dựng, đảm bảo đúng mục đích, đúng kế hoạch, mức độ thực tế hoàn thành theo dự toán được duyệt. Quản lý tốt nguồn chi NSĐP cho xây dựng KCHT sẽ thúc đẩy tăng tích lũy tài sản, tăng tổng cung, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội.