MỞ ĐẦU Hiện nay, Lào là một nƣớc đang phát triển chủ yếu là các nghành nông nghiệp, công nghiệp nhƣ trồng trọt, chăn nuôi, nhà máy, trƣờng học, bệnh viện v.v… Việc phát triển giúp hiện đại hóa đất nƣớc và nâng cao đời sống nhân dân Lào. Tuy nhiên, quá trình phát triển này cũng làm tăng lƣợng chất thải ra môi trƣờng. Nếu không đƣợc quản lý chặt chẽ sẽ gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng. Sự phát triển cũng làm gia tăng các nhu cầu về chăm sóc sức khỏe và phát triển y tế.
Tuy nhiên, hoạt động này rất dễ làm gia tăng lƣợng chất thải và là nguy cơ gây ô nhiễm môi trƣờng nếu không đƣợc quản lý một cách hợp lý. Chất thải bệnh viện khi thải ra môi trƣờng nếu không đƣợc xử lý đúng cách thì hậu quả để lại sẽ không thể lƣợng hết đƣợc, nó có thể gây ra các đại dịch lớn có cộng đồng, gây ô nhiễm môi trƣờng không khí, môi trƣờng nƣớc, môi trƣờng đất từ đó quay trở lại ảnh hƣởng đến cuộc sống của con ngƣời. Hầu hết các bệnh viện ở Lào đều xây dựng từ lâu, trong quy hoạch không có hệ thống xử lý chất thải hoặc nếu có cũng không phù hợp và hoạt động kém hiệu quả. Các điểm tập trung chất thải đều nằm trong khuôn viên bệnh viện, không đảm bảo vệ sinh.
Bên cạnh đó nhận thức về thực hành xử lý chất thải trong các Bộ Y tế Lào, nhân viên làm công tác xử lý chất thải và bệnh nhân còn chƣa cao. Công tác quản lý và xử lý chất thải y tế của các bệnh viện còn kém hiệu quả, chƣa có biện pháp quản lý chất thải y tế hữu hiệu và an toàn. Bệnh viện Sết Tha là một bệnh viện nằm tại khu vực trung tâm thủ đô Viên Chăn, Lào. Đây là một trong những bệnh viện lớn nhất của Lào.
Do đó, lƣợng chất thải từ bệnh viện là rất lớn và cần đƣợc xử lý triệt để. Biện pháp xử lý chất thải của các bệnh viện chủ yếu là chôn lấp, số còn lại vận chuyển rác thải tới bãi rác công cộng để xử lý. Hầu hết các chất thải rắn ở các bệnh viện đều không xử lý trƣớc khi chôn hoặc đốt.Bệnh viện có lò đốt rác y tế song quá cũ và sử dụng củi và dầu để đốt gây ô nhiễm môi trƣờng. Xuất phát từ thực tế đó tôi đã chọn đề tài “Quản lý chất thải rắn bệnh viện Sết Tha, thủ đô Viên Chăn, Lào” Mục tiêu nghiên cứu 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đánh giá hiện trạng CTR của bệnh viện Sết Tha, thủ đô Viên Chăn.
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chất thải rắn của bệnh viện Sết Tha - Đề xuất các biện pháp nâng cao hệ thống quản lý CTR tại bệnh viện. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp điều tra , khảo sát thực địa - Phƣơng pháp phân tích thống kê - Phƣơng pháp phân tích dựa trên những số liệu, thông tin có sẵn hoặc đã có nghiên cứu trƣớc đó - Phƣơng pháp đánh giá tổng hợp CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về chất thải rắn y tế 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm chất thải rắn y tế Chất thải y tế (CTYT) là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, sét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo.Chất thải y tế có thể ở dạng rắn, lỏng và khí.
Chất thải y tế nguy hại là những chất có chứa các thành phần nhƣ: máu, dịch cơ thể, các chất bài tiết, các bộ phận cơ thể, bơm kim tiêm và các vật sắc nhọn, dƣợc phẩm, hóa chất, và các chất phóng xạ dùng trong y tế. Nếu những chất thải này không đƣợc tiêu hủy sẽ nguy hại cho môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời. Quản lý chất thải y tế là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành y tế và các ngành khác có liên quan nhằm bảo vệ môi trƣờng sống, bảo vệ sức khỏe cho bản thân thầy thuốc, nhân viên y tế, ngƣời bệnh và cộng đồng. Một số chất thải y tế nằm trong danh mục A của danh mục các chất thải nguy hại.
Vì vậy việc quản lý chất thải y tế cần tuân thủ các quy định có liên quan đến quản lý chất thải nguy hại. Do giới hạn đề tài chỉ tập trung vào CTRYT nên trong phần tiếp theo tôi chỉ trình bày các nội dung liên quan đến loại CTYT này [8]. Một số nét quản lý chất thải rắn tại thủ đô Viên Chăn Tính cho đến năm 2014, số lƣợng rác thải trung bình tại thủ đô Viên Chăn đƣợc ƣớc tính khoảng 350 - 400 tấn/ngày. Tuy nhiên, lƣợng rác thải này chƣa đƣợc xử lý triệt để.
Số lƣợng rác đƣợc đƣa đến nơi xử lý là 200-250 tấn do không đủ số lƣợng xe vận chuyển. Trung bình mỗi ngày vận chuyển đƣợc 100 chuyến. Số lƣợng xe chở rác hiện có là 100 xe. Tất cả rác của thủ đô đƣợc vận chuyển bởi Công ty Môi trƣờng Đô thị.
Trong cuối năm 2014, chính phủ Lào sẽ đƣợc hỗ trợ thêm 40 xe chở rác từ tổ chức Jaica, Nhật Bản. Thời gian vận chuyển rác là từ 3h đến 5h sáng đối với khu vực đô thị thuộc thủ đô Viên Chăn bao gồm 3 huyện lớn là Sết Tha, Chăn Tha Buli, Si Khọt. Các huyện ngoại thành đƣợc phép vận chuyển trong khoảng thời gian từ 3h sang đến 10h sáng. Một tuần chất thải đƣợc vận chuyển 2 lần [7].
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Rác thải hiện tại đƣợc vận chuyển từ nơi thu gom đến bãi rác. Rác tại đây sẽ đƣợc chon hoặc đốt ngay tại chỗ.Việc làm này rất dễ gây ô nhiễm môi trƣờng nƣớc và môi trƣờng không khí.Để khắc phục điều này, chính phủ Lào đã thuê ba công ty xử lý môi trƣờng từ Thái Lan xây dựng các nhà máy xử lý rác thải tại các bãi rác.Theo dự kiến, các nhà máy này sẽ xử lý đƣợc lƣợng rác thải là 500 tấn mỗi ngày. Nguồn thải của chất thải rắn y tế Hiện tại phần lớn chất thải chƣa đƣợc xử lý triệt đề.Một phần nhỏ các bệnh viện lớn tuyến trung ƣơng và một số bệnh viện tuyến tỉnh là có các hệ thống xử lý nhƣ lò đốt nhỏ. Phần lớn rác thải y tế tại các bệnh viện nhỏ đều đƣợc thải ra môi trƣờng hoặc đƣợc thu gom và đem đi chôn lấp mà không có một quy trình xử lý đơn giản nào.
Do đó về lâu dài sẽ ảnh hƣởng nghiêm trọng đến môi trƣờng và sức khỏe của con ngƣời và sinh vật. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các chất thải tại nơi dịnh vụ khám chữa bệnh nhƣ bệnh viện, sở y tế, phòng y tế, trạm y tế, nơi khám chữa bệnh tƣ nhân.v… các cơ sở dịch vụ khám chữa bệnh gây ra những chất thải nguy hại diễn ra trên sơ đồ 1.1 sau: Trạm y tế Phòng Bệnh khám viện tƣ nhân Phòng Tiệm phân thuốc tích y học Khu Phòng tiêm huyết thuốc học Các nguồn thải chất thải phòng Phòng nguy hại khám khám tâm thần trung Khu tâm hỏa phục táng hồi tàn phế Khám Phòng bệnh phân Phòng Phòng nhân tích thí nghiên tại Nhà nghiệm cứu y động học vật Hình 1. Các cơ sở dịch vụ gây ra chất thải nguy hại y tế Nguồn thải ra chất thải y tế có thể từ phòng khám chữa bệnh, phòng sinh đẻ, phòng mổ, phòng phân tích, phòng X-quang, phòng truyền nhiễm, nhà ăn và các ngành dịch vụ khác tại bệnh viện [1][3]. Thành phần của CTRYT 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một số loại của chất thải y tế là loại chất thải nguy hại, vì vậy việc quản lý chất thải y tế cần tuân thủ các quy định có liên quan đến quản lý chất thải nguy hại.
Thành phần hóa học + Thành phần hóa học gồm 2 loại sau: + Vô cơ: Hóa chất, thuốc thử… + Hữu cơ: Đồ vải sợi, phần cơ thể, thuốc…. Thành phần sinh học: Máu, bệnh phẩm, bộ phận cơ thể bị cắt bỏ. Hầu hết các CTR y tế là các ch ất thải sinh học độc hại và mang tính đặc thù so với các loại CTR khác. Các loại chất thải này nếu không đƣợc phân loại cẩn thận trƣớc khi xả chung với các loại chất thải sinh hoạt sẽ gây ra những nguy hại đáng kể [1].
Phân loại CTRYT Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hóa học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thải trong các bệnh viện đƣợc Bộ Y tế Lào phân thành 3 nhóm theo quy chế quản lý chất thải y tế chung trên toàn quốc gia Lào: (1) Chất thải lây nhiễm: đƣợc thu gom vào vật dụng chứa chất thải lây nhiễm. Còn chất thải từ thuốc chữa bệnh, hóa chất có số lƣợng nhỏ có thể thu gom vào vật dụng riêng, một số loại chất thải nhƣ kim tiêm và các loại dùng để khám chứa bệnh phải thu gom vào vật dụng chứa chất thải lây lan. Còn loại chất thải từ các khoa phải phân loại và gom lại riêng biệt vào vật dụng chứa vững chắc, chống rỏ rỉ và đảm bảo an toàn. Thùng đựng rác thải phải có màu sắc đặc trƣng, nhãn hiệu và ký hiệu theo quy định của loại chất thải đó.
Hóa chất nguy hại có thành phần khác nhau, chất thải có kim loại nặng và chất thải từ thuốc có số lƣợng lớn phải phân loại và thu gom riêng với chất thải y tế loại khác. + Chất thải lây nhiễm 1: là chất thải chứa các bệnh có thể lây nhiễm (vi khuẩn, vi trùng) có độ đục hoặc trữ lƣợng cao có thể gây bệnh. Các loại chất thải đó gồm có: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chất thải từ việc khám chữa bệnh nhân có thể nhiễm bệnh. Thiết bị có thể chứa vi rút gây bệnh Máu và mẫu từ bệnh nhân có thể là bạch huyết Băng dính, đồ mặc bệnh nhân, găng tay, thiết bị làm sạch trong việc khám chữa bệnh và rửa vết thƣơng hoặc chất thải từ phòng phân tích.
+ Chất thải lây nhiễm 2: là chất thải từ các sản phẩm sinh học hoặc hết hạn nhƣ: máu, vi sinh vật.v… thiết bị sử dụng một lần nhƣ: kim tiêm, lọ thuốc tiêm, chai nƣớc, ống và các chất lỏng thải ra từ bệnh nhân. (2) Chất thải đồ sắc nhọn : đồ sắc nhọn loại lây chung hoặc không lây có thể thu gom chung và vật dụng chứa chất thải đó. (3) Chất thải thông thƣờng : việc phân loại chất thải thông thƣờng tƣơng tự nhƣ việc loại chất thải khác. Chất thải sinh hoạt, chất thải từ dịch vụ buôn bán, chợ.