Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chất lượng dạy học tiếng Anh chuyên ngành tại các trường cao đẳng khối kỹ thuật công nghệ Chương 2: Cơ sở thực tiễn về quản lý chất lượng dạy học tiếng Anh chuyên ngành tại các trường cao đẳng khối kỹ thuật công nghệ Chương 3: Các biện pháp quản lý chất lượng dạy học tiếng Anh chuyên ngành tại các trường cao đẳng khối kỹ thuật công nghệ 11 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH TẠI CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG KHỐI KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về quản lý chất lượng trong giáo dục và đào tạo Quản lý chất lượng (Quality Management) là một phương thức quản lý tiên tiến đã được vận dụng thành công trong nhiều lĩnh vực và đang từng bước được vận dụng trong GD và QLGD nói chung và trong GDĐH nói riêng. Đặc trưng của QLCL là nhằm xây dựng một hệ thống QL hướng tới chất lượng của tất cả sản phẩm, chứ không nhằm tới chất lượng của một sản phẩm đơn lẻ.
Quan điểm này mang tính chủ đạo trong việc tiến hành xây dựng, vận hành và đánh giá cải tiến hệ thống QL trong một cơ sở GD. Hiện nay trong hệ thống GD Việt Nam, từ bậc phổ thông cho tới bậc CĐ, ĐH đang bước đầu vận dụng phương thức QLCL. Tuy nhiên do cách tiếp cận chưa chính xác (chủ yếu dùng chuẩn để đánh giá chất lượng nhà trường, chứ không để xây dựng hệ thống QL hướng tới chất lượng và đánh giá cải tiến hệ thống đó) do vậy phương thức QL này chưa phát huy được hiệu quả của nó. Nghiên cứu về QLCL trong GD, có rất nhiều nhà khoa học ở trong nước và ở nước ngoài đã cho ra đời các tác phẩm nghiên cứu có giá trị để đời về các khái niệm về CL và QLCL trong GD, các thành tố để thiết lập nên một hệ thống QLCL.
Có thể kể tên một số công trình nghiên cứu cụ thể sau: Armand V. Feigenbaum (2004) với công trình nghiên cứu mang tên “Kiểm soát chất lượng toàn diện (Total Quality Control)” cho rằng: “QLCL là một hệ thống hoạt động thống nhất, có hiệu quả của những bộ phận khác nhau trong một tổ chức chịu trách nhiệm triển khai các tham số chất lượng, duy trì mức chất lượng đã đạt được và nâng cao nó để đảm bảo sản xuất và tiêu dùng sản phẩm một cách kinh tế nhất, thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng”. [76] 12 Kaoru Ishikawa (1985) trong tác phẩm “What is Total Quality Control – The Japanese way” tạm dịch là “Kiểm soát chất lượng tổng thể là gì – một định nghĩa theo cách riêng của người Nhật” thì cho rằng: “QLCL là nghiên cứu triển khai, thiết kế sản xuất, bảo dưỡng sản phẩm có chất lượng, kinh tế nhất, có ích nhất cho người tiêu dùng và bao giờ cũng thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng. Năm 2004, tác giả Trần Khánh Đức đã xuất bản cuốn sách viết về “Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực theo ISO&TQM”.
Nội dung cuốn sách phản ánh những kết quả nghiên cứu cơ bản về lý luận và thực tiễn việc vận dụng quan điểm, chuẩn mực, quy trình ISO&TQM trong quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nguồn nhân lực [36]. Năm 2014, tác giả lại cho ra đời tác phẩm “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI”. Với một góc độ tiếp cận cụ thể hơn, tác giả quan niệm chất lượng GDĐH được thể hiện ở đầu vào, quá trình đào tạo và đầu ra: “Chất lượng đào tạo không chỉ dừng ở kết quả của quá trình đào tạo trong nhà trường với những điều kiện đảm bảo nhất định như CSVC, đội ngũ GV. mà còn phải tính đến mức độ phù hợp và mức độ thích ứng của người tốt nghiệp đối với thị trường lao động, chẳng hạn như tỉ lệ SV có việc làm sau tốt nghiệp, năng lực hành nghề của SV tại các vị trí làm việc cụ thể ở các nhà máy, công ty, cơ quan, xí nghiệp, các tổ chức sản xuất dịch vụ, và khả năng phát triển nghề nghiệp” [35].
Cách tiếp cận này đã cho thấy khá toàn diện về chất lượng đào tạo của cơ sở đào tạo ĐH phụ thuộc vào nhiều thành tố, trong đó phải kể đến đầu vào, quá trình đào tạo và đầu ra; một vòng tròn khép kín từ khi người học vào học tập tại trường cho đến khi người học tốt nghiệp và được thị trường lao động chấp nhận. 13 Từ những cách tiếp cận của các tác giả trên đã cho thấy chất lượng GDĐH có rất nhiều quan niệm, cách hiểu khác nhau. Mỗi tác giả đều có một cách tiếp cận theo cách riêng của mình, nhưng tựu chung lại chất lượng GDĐH là đảm bảo chất lượng đầu vào, quá trình và đầu ra thích ứng trong mọi hoàn cảnh. Tác giả Nguyễn Đức Chính (2015) nghiên cứu về “Quản lý chất lượng trong giáo dục” cho rằng QLCL trong GD là một phương thức có công cụ chủ yếu là bộ chuẩn bao gồm các tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ báo và các quy trình thực hiện các tiêu chuẩn đó [24].
Đề tài nghiên cứu cấp Bộ năm 2004 của tác giả Phan Văn Kha với nhan đề: “Nghiên cứu đề xuất mô hình QLCL đào tạo sau đại học ở Việt Nam” tác giả đã đánh giá thực trạng QLCL đào tạo sau ĐH ở Việt Nam, xác định những quan điểm trong QLCL và thiết kế mô hình QLCL đào tạo theo ISO 9000: 2008 bao gồm 5 bước: Xây dựng hệ thống chất lượng; Giới thiệu hệ thống chất lượng và đào tạo đội ngũ; Vận hành hệ thống chất lượng; Đánh giá hệ thống chất lượng và Giám sát hệ thống chất lượng. [47] Trong thời gian qua cũng đã có nhiều luận án tiến sĩ nghiên cứu về QLCL trong GD&ĐT như: Tác giả Đỗ Trọng Tuấn (2014) với Luận án Tiến sĩ chuyên ngành QLGD về:“Quản lý chất lượng đào tạo tại các trường đại học tư thục khu vực miền trung Việt Nam” cũng đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về QLCL đào tạo tại các trường ĐH, ĐH tư thục trên thế giới và tại Việt Nam; xác định những bất cập của các trường ĐH tư thục hiện nay; đề xuất các giải pháp QLCL đào tạo ở các trường ĐH tư thục bằng việc hoạch định, hoàn thiện chung cấp cơ sở; nâng cao chất lượng đào tạo theo AUN; hoàn thiện QLCL theo mô hình ĐBCL của AUN. Với nội dung của luận án này, tác giả đã tiếp cận theo hướng đáp ứng yêu cầu và chuẩn đầu ra cho SV. [69] Tác giả Khổng Hữu Lực (2017) với Luận án Tiến sĩ chuyên ngành QLGD với đề tài: “Quản lý quá trình đào tạo nghề công nghệ thông tin trình độ cao đẳng tiếp cận đảm bảo chất lượng” đã đưa ra những đóng góp mới của luận án về hệ thống hóa lý luận về QLCL trong đào tạo, vận dụng vào việc QL quá trình đào tạo nghề công nghệ thông tin trình độ CĐ tiếp cận ĐBCL; xây dựng mô hình ĐBCL, 14 khung tham chiếu QL quá trình đào tạo, đặc biệt là khung lý thuyết về QL quá trình đào tạo nghề công nghệ thông tin tiếp cận ĐBCL.
[52] Luận án Tiến sĩ chuyên ngành QLGD của tác giả Trần Linh Quân (2015):“Nghiên cứu xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng ở các trường cao đẳng” đã xác định được nội dung, điều kiện để ĐBCL trong trường CĐ nghề nói chung và CĐ sư phạm nói riêng ở Việt Nam, qua đó đề xuất hệ thống ĐBCL với các điều kiện: Danh mục các hoạt động cần ĐBCL cho các yếu tố của Đầu vào - Quá trình - Đầu ra; các quy trình của các hoạt động (hướng dẫn xác lập quy trình); Bộ tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động. [61] Qua một số công trình nghiên cứu trên cho thấy, các tác giả đã nghiên cứu về QLCL trong GD&ĐT khá toàn diện về nhiều mặt từ các quan niệm căn bản về chất lượng, QLCL. đến các nội dung, quy trình, mô hình QLCL. Các luận án Tiến sĩ cũng đã nghiên cứu về QLCL, ĐBCL.
theo nhiều khía cạnh khác nhau về loại hình trường và lĩnh vực GD&ĐT theo tiếp cận ĐBCL. Các công trình đã giải quyết khá toàn diện về cơ sở lý luận của QLCL, đã phân tích và làm rõ các khái niệm về chất lượng, chất lượng GD. Bên cạnh đó, mỗi công trình đề xuất các biện pháp để triển khai các mô hình QL phù hợp với thực tiễn của từng trường. Những kết quả nghiên cứu trên sẽ được khai thác và kế thừa trong các nội dung nghiên cứu của luận án.
Các nghiên cứu về quản lý dạy học. Trong lĩnh vực QLGD, cũng có khá nhiều đề tài nghiên cứu về QL dạy học như: Tác giả Lê Hoàng Hà (2012) với luận án Tiến sĩ “Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa ở Trường THPT Việt Nam hiện nay”. Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về QL dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa ở trường trung học phổ thông, tác giả đề xuất các biện pháp QL dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học phổ thông Việt Nam hiện nay. [40] Luận án Tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Sơn (2017) với đề tài “Quản lý quá trình dạy học của trường trung học phổ thông tỉnh Tuyên Quang trong bối cảnh phân cấp QLGD”, trong đó tác giả nghiên cứu cơ sở lý luận làm tiền đề đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp QL quá trình dạy và học dựa trên các tiêu chuẩn và 15 quy trình QL quá trình dạy học của trường trung học phổ thông công lập trong bối cảnh phân cấp QLGD của tỉnh Tuyên Quang.
[63] Luận án Tiến sĩ của tác giả Dương Trần Bình (2016) với nhan đề “Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” đã dựa trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của hoạt động dạy học và QL dạy học ở các trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh để đề xuất các biện pháp QL hoạt động dạy học ở trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung chuyển từ QL hoạt động dạy học lấy kiến thức sang hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh thông qua tiếp cận sư phạm tương tác đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện GD tiểu học.