Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên trường THCS. Chương 2: Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường THCS huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Chương 3: Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường THCS huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay, việc BD và phát triển năng lực dạy học cho GV trung học là rất quan trọng và cấp thiết. Công tác BDGV nhằm mục đích nâng cao trình độ kiến thức về chuyên môn, nâng cao NL sư phạm cho người GV được đặc biệt coi trọng và nằm trong chiến lược phát triển của ngành GD bởi người GV là lực lượng chính trực tiếp tham gia vào quá trình thực thi và đổi mới giáo dục. Hàng năm Bộ Giáo dục và Đào tạo thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn cho giáo viên về phương pháp và hình thức dạy học, kiểm tra đánh giá học sinh ngoài mục đích giúp giáo viên bổ sung và cập nhật những kiến thức mới còn nhằm nâng cao năng lực dạy học và đổi mới sáng tạo trong dạy học đảm bảo cho giáo viên đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp.
Tuy vậy, NLDH của giáo viên vẫn còn khá hạn chế và chưa bắt kịp với xu thế thời đại và sự phát triển của nền giáo dục hiện đại ở các quốc gia có nền giáo dục hiện đại như Mỹ, Anh, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapo… Trên thế giới, trong khoảng hơn một thập kỉ trở lại đây đã và đang có khá nhiều các nhà khoa học giáo dục trên thế giới quan tâm nghiên cứu về giáo dục STEM. Theo thống kê của Josh Brown – Trường đại học Illinois giai đoạn 2007 - 2010 tại Mỹ có 60 bài báo khoa học liên quan trực tiếp đến giáo dục STEM được xuất bản từ 8 tạp chí nổi tiếng trong lĩnh vực giáo dục của Mỹ, điều này cho thấy cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu về giáo dục STEM. Tác giả Yuan-Chung Yu và cộng sự đã tập hợp và phân tích các tài liệu về giáo dục STEM giai đoạn từ 1992 - 2013 cho thấy từ năm 2008 cho tới nay xu hướng nghiên cứu về giáo dục STEM phát triển rất mạnh, cụ thể năm 2008 có khoảng 15 bài báo thì đến năm 2013 số lượng đã tăng lên gần 100 bài báo. Cũng trong giai đoạn này Mỹ là quốc gia có nhiều nghiên cứu về giáo dục STEM nhất với 200 công trình (52 ), tiếp theo đó là Anh với 36 công trình (9,35 ); Hà Lan, c mi quốc gia có 16 nghiên cứu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (4,16%); các quốc gia Tây Ban Nha, Ixaren, Thổ Nhĩ K , Canada, Đức, Đài Loan tổng cộng có 67 công trình; các quốc gia còn lại trên thế giới có 50 công trình.
Ở Việt Nam, giáo dục STEM mới chỉ được du nhập từ năm 2010, tuy nhiên trong những năm gần đây giáo dục STEM đã gây ra sự chú ý không nhỏ từ dư luận trong và ngoài ngành giáo dục. Bằng sự hấp dẫn nhờ một phương thức giáo dục mới, giáo dục STEM đang thu hút được sự quan tâm rất lớn không chỉ đối với các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục mà còn được sự quan tâm mạnh mẽ từ đội ngũ giáo viên phổ thông, học sinh cũng như phụ huynh và toàn xã hội. Điều này không quá bất ngờ đối với những người quan tâm đến sự phát triển của giáo dục nói chung, giáo dục Việt Nam nói riêng, bởi lẽ giáo dục STEM là xu hướng giáo dục mới mang tính tất yếu trên thế giới trong thế kỉ 21. Được khởi xướng từ một trong những tổ chức hàng đầu về giáo dục trên thế giới – Hiệp hội các giáo viên dạy khoa học Mỹ-NSTA, giáo dục STEM được coi là phương pháp dạy học tiến bộ bậc nhất hiện nay và được áp dụng phổ biến ở Mỹ cũng như ở các quốc gia phát triển trên thế giới.
Ngày 14 tháng năm 2017 Thủ tướng Chính phủ ra chỉ thị số 16/CP-TTg về việc tăng cường tiếp cận Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trong đó nhấn mạnh: “Thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung, phương pháp giáo dục và dạy nghề nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới, trong đó cần tập trung vào thúc đẩy đào tạo về STEM bên cạnh ngoại ngữ, tin học trong chương trình giáo dục phổ thông…” [25]. Ngoài ra Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; giao nhiệm vụ cho Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Thúc đẩy triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông; tổ chức thí điểm tại một số trường phổ thông ngay từ năm học 2017-2018…” [25]. Để thực hiện chỉ thị của Thủ tướng cũng như xu hướng phát triển chung của giáo dục toàn cầu, đòi hỏi các nhà quản lý giáo dục nước ta phải từng bước xây dựng chiến lược đưa Giáo dục STEM trở thành phương thức giáo chủ yếu trong tương lai gần. Giai đoạn đầu sẽ là giáo dục theo định hướng STEM.
Từ năm 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo hàng năm đã tổ chức cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho HS trung học”; Cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho GV trung học” và cuộc thi “Khoa học Kĩ thuật dành cho học sinh trung học”. Các cuộc thi là 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cơ hội khuyến khích HS vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu của HS; thúc đẩy việc gắn kiến thức lí thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương trâm "học đi đôi với hành"; góp phần đổi mới hình thức, PPDH và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; thúc đẩy sự tham gia của gia đình, cộng đồng vào công tác giáo dục. Đối với GV, đây cũng là cơ hội khuyến khích GV sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn; tăng cường hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học; tạo cơ hội giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa các GV trung học trên toàn quốc và thế giới. Đặc biệt, cuộc thi “Khoa học Kĩ thuật dành cho học sinh trung học” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức dành cho HS phổ thông từ lớp 8 đến lớp 12 đã trở thành điểm sáng tích cực trong giáo dục định hướng năng lực.
Cuộc thi thu hút được sự quan tâm rất lớn, tích cực cả về nhận thức và hành động từ các cấp lãnh đạo quản lí, các GV, HS và cả các phụ huynh. Các đề tài được triển khai thực hiện thuộc các lĩnh vực 22 lĩnh vực như Cơ khí; Khoa học trái đất, môi trường; Hệ thống nhúng; Khoa học hành vi; Y sinh… Về cơ bản, đây là một hình thức của giáo dục STEM. Các cuộc thi này là ví dụ cho mục tiêu giáo dục nhằm phát triển năng lực cho HS hình thành những kĩ năng học tập và lao động trong thế kỉ 21 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đó cũng là mục tiêu mà giáo dục STEM hướng tới. Nhận thấy vai trò của giáo dục STEM như là một giải pháp quan trọng và hiệu quả trong việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam sau này.
Cùng với sự quan tâm của Chính phủ và ngành Giáo dục và Đào tạo, hiện nay cũng có nhiều nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục cũng rất quan tâm, nghiên cứu về giáo dục STEM tiêu biểu: Lê Xuân Quang (2015), “Giáo dục STEM - Một giải pháp trong xây dựng, phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015”, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, 6/2015, tr. 37-39; Lê Xuân Quang (2017), Dạy học môn Công nghệ phổ thông theo định hướng giáo dục STEM, Luận án Tiến sĩ Khoa học, Trường ĐHSP Hà Nội; Nguyễn Thanh Nga (chủ biên), Phùng Việt Hải, Nguyễn Quang Linh, Hoàng Phước Muội (2017), Thiết kế và tổ chức chủ đề giáo dục STEM cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, NXB Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Thanh Nga (chủ biên), Phùng Việt Hải, Nguyễn Quang Linh, Hoàng Phước Muội, Nguyễn Anh Dũng, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngô Trọng Tuệ (2018), Dạy học chủ đề STEM cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, NXB Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Thanh Nga (chủ biên), Hoàng Phước Muội (2018), Tổ chức hoạt động trải nghiệm theo định hướng giáo dục STEM thông qua hoạt động Câu lạc bộ và sử dụng cơ sở vật chất phòng thí nghiệm ở trường trung học, Tạp chí khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP.
Hồ Chí Minh, Số 15 (4) (Khoa học giáo dục), tr. 5-16; Phạm Bằng Việt, Quản lý hoạt động dạy học theo quan điểm“Giáo dục STEM”, Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, trường Đại học giáo dục - ĐHQG Hà Nội. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng Giáo dục STEM cho giáo viên THCS một cách có hệ thống và phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Vì vậy, tôi cho rằng việc nghiên cứu thực trạng, xác lập các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hứng Giáo dục STEM cho giáo viên ở các trường THCS huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam là cần thiết, nó góp phần nâng cao chất lượng dạy - học trong nhà trường, đáp ứng được yêu cầu giáo dục cấp THCS của tỉnh Hà Nam nói chung và mục tiêu giáo dục THCS huyện Thanh Liêm nói riêng.