Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học. - Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông. - Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ Ý UẬN VỀ QU N Ý HOẠT ĐỘNG TR I NGHIỆM Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. ghiên cứu ngoài nước Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử 551-479 TCN) đã nói: Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên; những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ; những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu. Tư tưởng này thể hiện tinh thần chú trọng học tập từ trải nghiệm và việc làm. Cùng thời gian đó, ở phương Tây, nhà triết học Hy Lạp Xôcrát (470-399 TCN) cũng nêu lên quan điểm: Người ta phải học bằng cách làm một việc gì đó; với những điều bạn nghĩ là mình biết, bạn sẽ thấy không chắc chắn cho đến khi làm nó.
Đây được coi là những nguồn gốc tư tưởng đầu tiên của “giáo dục trải nghiệm”. Giáo dục trải nghiệm cho người học là trách nhiệm của mỗi quốc gia trong quá trình giáo dục con người Theo tinh thần của chương trình hành động Dakar năm 2000). Giáo dục trải nghiệm cho người học cần được triển khai theo hai hướng: Một mặt, trang bị cho người học những HĐTN cốt lõi để có thể ứng phó với các tình huống trong cuộc sống và hoạt động, mặt khác, cần triển khai các nội dung giáo dục tiếp cận HĐTN nhằm không chỉ nhận thức, thái độ mà quan trọng là thay đổi hành vi theo hướng t ch cực. Tại Diễn đàn Giáo dục Thế giới Dakar tổ chức vào tháng 5/2000 trường học thân thiện với người học được phản ánh trong quan điểm toàn diện về chất lượng được nêu trong khuôn khổ Hành động Dakar.
UNESCO và UNICEF đã nhận thấy mô hình “Trường học thân thiện” với các yếu tố của nó là một giải pháp nâng cao chất lượng và đảm bảo công bằng giáo dục. Vì vậy mô hình này đã được phổ biến, áp dụng ở 40 quốc gia trên thế giới. Trong mô hình trường học thân thiện, tiêu ch giáo dục trải nghiệm vừa như là một biểu hiện của chất lượng giáo dục, vừa để giúp HS sống an toàn. Kế hoạch hành động Dakar về giáo dục cho mọi người mỗi quốc gia cũng nhấn mạnh: cần đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục trải nghiệm phù 7 hợp và HĐTN của người học là một tiêu ch của chất lượng giáo dục.
Cho nên, trong mục tiêu 6 của chương trình đã coi HĐTN là một kh a cạnh của chất lượng giáo dục. Đánh giá chất lượng giáo dục cần t nh đến những tiêu ch đánh giá HĐTN của người học. Tiến hành giáo dục trải nghiệm là để nâng cao chất lượng giáo dục. Với tầm quan trọng và ý nghĩa của nó, giáo dục trải nghiệm cho HS đã và đang là một vấn đề được nhiều nước trên thế giới quan tâm.
Ở một số quốc gia, giáo dục trải nghiệm đã được lồng ghép vào các môn học, chủ đề, nội dung có liên quan trực tiếp đến những vấn đề bức xúc trên thực tế. Ở các nước phương Tây, HĐTN từ lâu đã được quan tâm. Mô hình giáo dục của Pháp thế kỉ XXI theo đề xuất của Edgard Mong là phải giảng dạy về hoàn cảnh con người, hiểu rõ con người là gì? con người sống và hoạt động như thế nào? trong những điều kiện nào? con người xử lý bằng cách nào? và học cách sống. Triết lý giáo dục Mỹ đầu thế kỉ XXI cũng cho rằng: Cần nâng cao kỹ năng giao lưu qua đọc, viết, nói và nghe, cần phát triển khả năng suy ngẫm.
Trong khu vực châu Á, Singapore được biết đến là một quốc đảo phát triển lớn mạnh. Mục tiêu giáo dục bậc mầm non và tiểu học của nước này nhằm giúp trẻ phát triển, trở thành những cá nhân độc lập, với khả năng tư duy phản biện và sáng tạo tốt. Nền giáo dục Singapore đưa lại nhiều sự lựa chọn cho HS tùy theo khả năng và sở th ch, giúp cho khả năng của các em được phát triển hoàn toàn. Việc giảng dạy chú trọng vào trải nghiệm theo năng lực, vào cách tư duy tự do, sáng tạo và rèn luyện nhân cách của HS; môi trường học tập t có sự cạnh tranh, không có xếp hạng ganh đua trong học tập.
Nhờ những ưu điểm mang yếu tố quyết định này đã khiến cho nền giáo dục Singapore đứng đầu châu Á. Ở Thái Lan, năm 1996, giáo dục trải nghiệm được nghiên cứu và triển khai cùng chương trình ngăn chặn AIDS. Chương trình được thực hiện ở cả ba bậc học phổ thông, chủ yếu thông qua các hoạt động ngoại khoá. Hiện nay, Thái Lan đang trong giai đoạn duy trì và mở rộng phát triển giáo dục trải 8 nghiệm trên nhiều lĩnh vực khác nhau và coi đó như là nội dung bắt buộc phải đưa vào giảng dạy trong chương trình của nhà trường ở tất cả các cấp học.
Với Indonesia, năm 1997, giáo dục trải nghiệm đã được đưa ra qua chương trình giáo dục trải nghiệm cho cuộc sống khoẻ mạnh, thực hiện trong cấp tiểu học. Từ năm 2001, ch nh phủ Indonesia đã nỗ lực đưa HĐTN vào trong chương trình giảng dạy của giáo dục cơ bản. Nội dung giáo dục trải nghiệm bao gồm: giáo dục trải nghiệm cho sống khoẻ mạnh dinh dưỡng, giáo dục vệ sinh, trẻ em/ nhân quyền); giáo dục trải nghiệm cho phòng chống HIV/AIDS. Người Nhật đi vào thế kỉ XXI với mô hình không đánh giá HS, sinh viên qua năng lực hiểu các môn học mà đánh giá khả năng giải quyết các vấn đề của đời sống thực tiễn.
Nội dung giáo dục trải nghiệm đã được t ch hợp trong một số môn học và các hoạt động giáo dục trong trường phổ thông. Giáo dục trải nghiệm cho HS còn được thực hiện thông qua nhiều chương trình, dự án như: giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng tránh HIV/AIDS, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòng tránh thương t ch. Đây ch nh là giáo dục trải nghiệm gắn với những nội dung, vấn đề cụ thể. Ở Nhật giáo dục về HĐTN không chỉ từ nhà trường mà còn bởi xã hội.
Ở Nhật, giáo dục trải nghiệm được chú ý từ bậc mầm non và tiểu học. HS từ khi học mẫu giáo đã được rèn luyện thực hành HĐTN ngay trong các hoạt động hàng ngày như cách nói cảm ơn cha mẹ, tự nguyện giúp đỡ và phục vụ các bạn xung quanh, vệ sinh trường lớp… Họ không gọi đó là “kĩ năng” mà gọi là giáo dục đời sống với hàm nghĩa rất rộng. Có thể nói việc rèn luyện các “hoạt động trải nghiệm” cho trẻ tại Nhật Bản rất đời thường, rất thiết thực, diễn ra ngay trong các hoạt động hàng ngày chứ không chỉ nằm trong sách vở. Theo tác giả Nguyễn Quốc Vương Nghiên cứu sinh ở Nhật Bản) cho biết: Tất cả các trường từ thành thị đến nông thôn từ cấp tiểu học đến cấp trung học phổ thông) đều bắt buộc HS phải làm vệ sinh lớp học và những nơi công cộng trong trường.
Việc làm này không những tạo ra một môi trường và bầu không kh học tập tốt mà còn giáo dục nhiều mặt như giá trị lao động, kỹ năng lao động, tinh thần hợp tác, đoàn kết trong lao động, tinh thần trách nhiệm, t nh kỷ luật… 9 Như vậy, trên thế giới quan niệm về HĐTN đã được nhắc đến từ lâu và được thể hiện trong nhiều công trình nghiên cứu. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau nhưng đều đã đề cập đến cách học thông qua HĐTN sẽ giúp HS ghi nhớ lâu và kết hợp giữa l thuyết và thực hành trong thực tế. HS sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để phát triển nhân cách của mình. ghiên cứu trong nước Việc thực hiện chương trình giáo dục thông qua hoạt động trong các nhà trường được các nước phát triển thực hiện một cách linh hoạt, có nước do nhà trường tổ chức, có nước do tổ chức xã hội kết hợp với nhà trường để tổ chức chương trình này giúp HS vừa trải nghiệm thực tiễn vừa học tốt các môn học ch nh khóa.
Đối với nước ta, giáo dục trải nghiệm là một vấn đề cũng rất được quan tâm và có nhiều công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, mới chỉ có sự tiếp cận trên một vài phương diện chủ yếu là giáo dục sức khoẻ và giáo dục vệ sinh môi trường ở một số dự án như: "Trường học nâng cao sức khoẻ" của Bộ GD&ĐT, Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới; dự án "Giáo dục trải nghiệm cho HS trung học cơ sở" của Bộ GD&ĐT. Trong nhà trường, chủ yếu HS chỉ được dạy kỹ năng học tập, tiếp thu kiến thức. còn việc giáo dục trải nghiệm chưa thật sự được chú ý.
Thuật ngữ HĐTN được người Việt Nam biết đến bắt đầu từ chương trình của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc 1996) "giáo dục trải nghiệm để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS” cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường. Quan niệm về HĐTN được giới thiệu trong chương trình này chỉ bao gồm những kỹ năng cốt lõi như: kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị. nhằm vào các chủ đề giáo dục sức khỏe do các chuyên gia Úc tập huấn. Tham gia chương trình này đầu tiên gồm có ngành giáo dục và Hội Chữ thập đỏ.
Sang giai đoạn 2, chương trình này mang tên “Giáo dục sống khỏe mạnh, HĐTN cho trẻ và vị thành niên”. Ngoài ngành giáo dục, đối tác tham gia còn có 2 tổ chức xã hội ch nh trị là Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản 10 Hồ Ch Minh và Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục trải nghiệm cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển cũng đã có rất nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề này.
