Luận văn thạc sĩ về quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ từ phía Trung Quốc

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh quan hệ nước lớn kiểu mới trung mỹ nhìn từ phía trung quốc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Cường
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ: Nhìn từ phía Trung Quốc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Vấn đề nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của đề tài
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH QUAN HỆ NƯỚC LỚN KIỂU MỚI TRUNG - MỸ
• 1.1. Cơ sở lý luận chủ yếu
• 1.2. Cơ sở lý luận bổ trợ
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Tình hình thế giới và khu vực. Tình hình Mỹ và Trung Quốc
• 1.5. Thực trạng quan hệ Trung - Mỹ
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG QUAN HỆ NƯỚC LỚN KIỂU MỚI TRUNG - MỸ
• 2.1. Quá trình hình thành và nội dung cơ bản
• 2.2. Quá trình hình thành
• 2.3. Nội dung cơ bản
• 2.4. Thực tiễn triển khai của Trung Quốc
• 2.5. Phương hướng cơ bản
• 2.6. Thực tiễn triển khai
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN ĐỊNH, DỰ BÁO VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Nhận định mục tiêu của Trung Quốc và phản ứng của Mỹ đối với mô hình quan hệ nước lớn kiểu mới
• 3.2. Mục tiêu của Trung Quốc
• 3.3. Phản ứng của Mỹ. Nhân tố tác động tới việc xây dựng quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ
• 3.4. Nhân tố tích cực
• 3.5. Nhân tố tiêu cực
• 3.6. Dự báo xu hướng quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Trung Mỹ Từ góc nhìn Trung Quốc

Quan hệ Trung - Mỹ đã trở thành một trong những vấn đề quan trọng nhất trong chính trị quốc tế hiện đại. Từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1979, hai nước đã trải qua nhiều thăng trầm. Tuy nhiên, sự phát triển của Trung Quốc và vai trò của Mỹ trong khu vực đã tạo ra những thay đổi lớn trong mối quan hệ này. Việc hiểu rõ về tình hình chính trị Trung Quốc và chính sách đối ngoại của Mỹ là rất cần thiết để phân tích sâu sắc hơn về quan hệ này.

1.1. Lịch sử hình thành quan hệ Trung Mỹ

Quan hệ Trung - Mỹ bắt đầu từ những năm 1970 với các cuộc đàm phán giữa hai bên. Sự kiện nổi bật nhất là chuyến thăm của Tổng thống Nixon đến Trung Quốc vào năm 1972, mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ quốc tế. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho hai nước mà còn ảnh hưởng đến cục diện thế giới.

1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ Trung Mỹ

Có nhiều yếu tố tác động đến quan hệ Trung - Mỹ, bao gồm tình hình kinh tế, các vấn đề an ninh, và các cuộc khủng hoảng toàn cầu như COVID-19. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của hai nước mà còn tác động đến các quốc gia khác trong khu vực.

II. Vấn đề và thách thức trong quan hệ Trung Mỹ hiện nay

Mối quan hệ Trung - Mỹ hiện đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự cạnh tranh về công nghệ, thương mại, và quân sự đang gia tăng, tạo ra những căng thẳng không nhỏ giữa hai cường quốc. Việc hiểu rõ về những thách thức này là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp hợp lý.

2.1. Tác động của chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ đã gây ra nhiều hệ lụy cho cả hai nền kinh tế. Các biện pháp thuế quan và hạn chế thương mại đã làm giảm sự hợp tác kinh tế, ảnh hưởng đến các chuỗi cung ứng toàn cầu và tình hình kinh tế trong khu vực.

2.2. Căng thẳng quân sự ở Biển Đông

Biển Đông trở thành điểm nóng trong quan hệ Trung - Mỹ, với sự gia tăng hiện diện quân sự của cả hai bên. Việc căng thẳng quân sự không chỉ ảnh hưởng đến an ninh khu vực mà còn tác động đến các quốc gia láng giềng như Việt Nam.

III. Phương pháp giải quyết xung đột trong quan hệ Trung Mỹ

Để giải quyết các xung đột trong quan hệ Trung - Mỹ, cần có những phương pháp hợp tác hiệu quả. Việc xây dựng đối thoại chiến lược và hợp tác đa phương là rất cần thiết để giảm thiểu căng thẳng và tìm kiếm lợi ích chung.

3.1. Đối thoại chiến lược giữa hai nước

Đối thoại chiến lược là một trong những phương pháp quan trọng để giải quyết các vấn đề giữa Trung Quốc và Mỹ. Việc duy trì các cuộc đối thoại thường xuyên giúp hai bên hiểu rõ hơn về lợi ích và quan điểm của nhau.

3.2. Hợp tác trong các vấn đề toàn cầu

Hợp tác trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, và đại dịch là rất cần thiết. Cả hai nước cần nhận thức rằng nhiều vấn đề hiện nay không thể giải quyết đơn lẻ mà cần có sự hợp tác chặt chẽ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ Trung Mỹ

Nghiên cứu về quan hệ Trung - Mỹ không chỉ mang lại những hiểu biết lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra những quyết định đúng đắn hơn trong việc xây dựng quan hệ với hai cường quốc này.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu gần đây

Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ về tình hình chính trị và kinh tế của Trung Quốc và Mỹ là rất quan trọng. Những kết quả này có thể giúp các nhà nghiên cứu và chính trị gia đưa ra các chính sách phù hợp.

4.2. Ứng dụng vào chính sách đối ngoại của Việt Nam

Việt Nam cần học hỏi từ các nghiên cứu này để xây dựng chính sách đối ngoại hiệu quả hơn. Việc duy trì cân bằng lợi ích giữa Trung Quốc và Mỹ là rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

V. Kết luận và tương lai của quan hệ Trung Mỹ

Tương lai của quan hệ Trung - Mỹ sẽ phụ thuộc vào khả năng của cả hai bên trong việc giải quyết các vấn đề hiện tại. Việc xây dựng một mối quan hệ ổn định và hợp tác sẽ mang lại lợi ích cho cả hai nước và cho toàn thế giới.

5.1. Dự báo xu hướng quan hệ trong tương lai

Dự báo cho thấy rằng quan hệ Trung - Mỹ sẽ tiếp tục có những biến động. Tuy nhiên, nếu cả hai bên có thể duy trì đối thoại và hợp tác, mối quan hệ này có thể trở nên tích cực hơn.

5.2. Vai trò của các nước thứ ba trong quan hệ Trung Mỹ

Các nước thứ ba, đặc biệt là các nước trong khu vực Đông Nam Á, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa quan hệ Trung - Mỹ. Việc xây dựng một môi trường hòa bình và ổn định sẽ là lợi ích chung của tất cả các bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ Trung - Mỹ trải qua hơn 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 1979 đến năm 2014 với những bước chuyển biến mang tính lịch sử, trực tiếp định hình cấu trúc địa chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của châu Á năm 2012 vượt mốc 21.000 tỷ USD và kim ngạch thương mại đạt trên 7.000 tỷ USD, sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc đã thúc đẩy nước này đề xuất sáng kiến xây dựng "Quan hệ nước lớn kiểu mới". Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là lý giải động cơ, nền tảng tư tưởng và toan tính chiến lược thực chất của Bắc Kinh đằng sau mô hình này, đồng thời phân tích phản ứng chiến lược từ phía Washington.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung làm rõ ba nội dung: giải mã nguồn gốc lý luận và thực tiễn của khái niệm ngoại giao mới; đánh giá quá trình triển khai chính sách thực tế của Trung Quốc trong giai đoạn chuyển giao quyền lực; và dự báo các kịch bản tương tác nước lớn nhằm đưa ra các hàm ý chính sách đối ngoại chuẩn xác cho các quốc gia tầm trung và nhỏ. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trọng tâm vào giai đoạn 2012–2017 tại không gian địa chiến lược châu Á - Thái Bình Dương, kết hợp khảo cứu đối chiếu lịch sử tương tác song phương từ sau Chiến tranh Lạnh. Công trình mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc thông qua việc khảo cứu hơn 150 tài liệu chính thống, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và khung phân tích khách quan phục vụ trực tiếp công tác nghiên cứu quốc tế và hoạch định chính sách đối ngoại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn kết hợp các trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế phương Tây hiện đại với hệ thống tư tưởng triết học chính trị truyền thống phương Đông. Về lý thuyết hiện đại, công trình vận dụng:

• Chủ nghĩa Hiện thực mới để giải thích động lực cạnh tranh quyền lực, cơ chế cân bằng quyền lực và nguy cơ rơi vào "Cái bẫy Thucydides".
• Chủ nghĩa Tự do thể chế và Thuyết phụ thuộc lẫn nhau phức tạp nhằm phân tích các mạng lưới liên kết kinh tế, chuỗi cung ứng toàn cầu và nỗ lực thiết lập các cơ chế đối thoại song phương như Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Trung - Mỹ.
• Chủ nghĩa Hiện thực đạo đức từ trường phái Thanh Hoa do Diêm Học Thông khởi xướng, nhấn mạnh vai trò lãnh đạo và uy tín chiến lược của các cường quốc.

Về hệ thống tư tưởng truyền thống Trung Hoa, nghiên cứu phân tích sự kế thừa từ:

• Nho gia với tư tưởng "Hòa vi quý", "Kiêm tế thiên hạ" và "Dĩ dân vi bản".
• Pháp gia của Hàn Phi với nguyên tắc "Danh thực tương phù" và quản trị quyền lực thực tế.
• Binh pháp Chiến quốc với nghệ thuật "Hợp tung - Liên hoành" trong việc thiết lập mạng lưới đối tác toàn cầu.

Hệ thống khái niệm chính bao gồm 5 thuật ngữ hạt nhân: "Quan hệ nước lớn kiểu mới", "Giấc mơ Trung Hoa", "Lợi ích cốt lõi quốc gia", "Cộng đồng chung vận mệnh" và "Chiến lược tái cân bằng".

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, các báo cáo Sách xanh ngoại giao của Viện Nghiên cứu Vấn đề Quốc tế Trung Quốc (CIIS), Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS), cùng các tuyên bố chiến lược của Bộ Ngoại giao và Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 120 văn bản pháp quy, bài diễn văn cấp cao then chốt và hồ sơ dữ liệu của 35 vòng đàm phán, đối thoại cấp nhà nước từ năm 2012 đến năm 2017. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các văn bản có tính pháp lý cao nhất và các phát ngôn mang tính định hướng đường lối của nguyên thủ hai quốc gia.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích truy nguyên tiến trình (Process Tracing) kết hợp phân tích diễn ngôn chính trị là nhằm truy tìm mối liên hệ nhân quả sâu xa giữa động cơ bên trong và hành vi đối ngoại thực tế, vượt qua các lớp vỏ bọc ngôn từ ngoại giao. Đồng thời, luận văn sử dụng khung phân tích 4 cấp độ (quốc tế, khu vực, quốc gia và cá nhân lãnh đạo) để đảm bảo tính bao quát, đa chiều và loại bỏ các góc nhìn thiên lệch. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ khi bình thường hóa quan hệ năm 1979 đến năm 2017, tập trung cao độ vào giai đoạn cầm quyền đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu lịch sử và thực tiễn ngoại giao chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

• Tính nhị nguyên trong mục tiêu chiến lược của Bắc Kinh: Trung Quốc thúc đẩy mô hình "quan hệ nước lớn kiểu mới" với 3 trụ cột (không xung đột - không đối đầu, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng thắng) nhằm tránh va chạm quân sự trực tiếp với Mỹ, tạo môi trường hòa bình giả định để phục vụ mục tiêu tăng trưởng nội tại. Tuy nhiên, đằng sau đó là tham vọng buộc Mỹ phải thừa nhận 100% các "lợi ích cốt lõi" đơn phương của Trung Quốc tại Tây Thái Bình Dương và Biển Đông.
• Sự chuyển dịch nhanh chóng của cán cân kinh tế khu vực: Năm 2010, GDP của châu Á đạt 19.660 tỷ USD, chính thức vượt qua mức 19.040 tỷ USD của châu Âu và 17.490 tỷ USD của Bắc Mỹ. Tỷ trọng đóng góp của châu Á vào tăng trưởng kinh tế thế giới vượt ngưỡng 50% vào năm 2012, trở thành bệ phóng kinh tế vững chắc giúp Trung Quốc tự tin yêu cầu một vị thế bình đẳng ngang hàng trong quan hệ song phương.
• Bất đồng cấu trúc trong cách tiếp cận của hai siêu cường: Phía Mỹ chỉ chấp nhận khía cạnh hợp tác cùng có lợi và tránh xung đột, nhưng kiên quyết bác bỏ vế "tôn trọng lẫn nhau" theo cách giải thích của Bắc Kinh vì lo ngại việc ngầm công nhận các yêu sách chủ quyền phi lý và phạm vi ảnh hưởng độc quyền của Trung Quốc tại châu Á.
• Áp lực lan tỏa đối với các quốc gia trung gian: Không gian cạnh tranh địa chiến lược giữa hai nước lớn tập trung trực tiếp vào Đông Nam Á, nơi có hơn 50% các tuyến hàng hải thương mại huyết mạch của thế giới đi qua, đặt các nước trong khu vực trước thách thức phân cực gay gắt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt bắt nguồn từ quy luật dịch chuyển quyền lực giữa cường quốc đang lên (rising power) và cường quốc thống trị (ruling power). Kết quả nghiên cứu tương thích với khảo sát lịch sử của Đại học Harvard, chỉ ra rằng trong 500 năm qua có 10 trên 15 trường hợp cạnh tranh quyền lực nước lớn đã kết thúc bằng chiến tranh vũ trang (chiếm tỷ lệ 66,7%). Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn của quan hệ Trung - Mỹ thế kỷ 21 là sự tồn tại của tính phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế sâu sắc, khiến cái giá của một cuộc xung đột quân sự trực tiếp là quá đắt đối với cả hai bên.

Dữ liệu phân tích trong luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả qua hai công cụ trình bày:

• Bảng ma trận so sánh 3 trục lợi ích chiến lược (chính trị - an ninh biển - thương mại), làm nổi bật sự phân kỳ 180 độ giữa kỳ vọng chiến lược của Bắc Kinh và Washington.
• Biểu đồ tương quan đa trục thể hiện tốc độ tăng trưởng GDP châu Á (dự báo vượt tổng quy mô Mỹ và châu Âu cộng lại trước năm 2030) đặt cạnh đồ thị gia tăng ngân sách hiện đại hóa hải quân của hai siêu cường, minh chứng cho sự dịch chuyển trọng tâm sức mạnh vật chất về khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích khoa học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm ứng phó với sự tương tác phức tạp của quan hệ nước lớn:

• Đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại: Chủ động nâng cấp và làm sâu sắc quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với các trung tâm quyền lực khác; tái cơ cấu thương mại quốc tế nhằm kiểm soát mức độ thâm hụt thương mại song phương xuống dưới 15% tổng kim ngạch, triển khai trong giai đoạn 2018–2025 do Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương chủ trì.
• Tăng cường năng lực quốc phòng và phòng thủ răn đe trên biển: Nâng mức phân bổ ngân sách quốc phòng duy trì ổn định ở mức 2,2% đến 2,5% GDP; hiện đại hóa trang thiết bị cho các lực lượng chấp pháp trên biển nhằm đảm bảo khả năng tuần tra giám sát 24/7 tại các vùng biển thuộc chủ quyền, thực hiện trong lộ trình 2018–2030 do Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển phụ trách.
• Phát huy vai trò trung tâm và lập trường chung của ASEAN: Tích cực vận động và thúc đẩy tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có hiệu lực thực chất và ràng buộc pháp lý; duy trì sự đồng thuận 100% của khối về tự do hàng hải và thượng tôn luật pháp quốc tế, tập trung hoàn thiện trong giai đoạn 2020–2025 do hệ thống cơ quan đối ngoại đa phương điều phối.
• Nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo sớm địa chính trị: Xây dựng mạng lưới kết nối nghiên cứu chiến lược gồm 50 chuyên gia quốc tế hàng đầu; ban hành các báo cáo phân tích rủi ro biến động chính sách nước lớn định kỳ 4 quý mỗi năm, vận hành thường niên do các Viện nghiên cứu chiến lược và Học viện Ngoại giao đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cán bộ hoạch định chính sách và ngoại giao thực tiễn: Tiếp cận bức tranh toàn cảnh về tư duy chiến lược của giới lãnh đạo Trung Quốc, từ đó xây dựng các kịch bản đàm phán và ứng phó linh hoạt trong các hoạt động ngoại giao song phương và đa phương.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quan hệ quốc tế: Khai thác khung lý thuyết kết hợp liên ngành giữa phương Tây và phương Đông, làm tư liệu nghiên cứu chuyên sâu về chính sách đối ngoại của các nước lớn và cấu trúc an ninh khu vực.
• Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị và tư vấn đầu tư vĩ mô: Sử dụng các dữ liệu phân tích kinh tế - chiến lược để đánh giá tác động của cạnh tranh thương mại Trung - Mỹ đến chuỗi cung ứng, từ đó đưa ra các dự báo thị trường chính xác cho doanh nghiệp.
• Nhà báo, phóng viên và biên tập viên thời sự quốc tế: Nắm bắt nguồn ngữ cảnh học thuật chuẩn xác và các thuật ngữ chuyên ngành để nâng cao chất lượng bài viết bình luận, phân tích các sự kiện chính trị đối ngoại phức tạp.

Câu hỏi thường gặp

• Khái niệm "quan hệ nước lớn kiểu mới" của Trung Quốc gồm những nội hàm cốt lõi nào?
  Nội hàm cốt lõi gồm 3 trụ cột: không xung đột - không đối đầu (giải quyết bất đồng qua đối thoại); tôn trọng lẫn nhau (không xâm phạm chế độ chính trị và lợi ích cốt lõi); và hợp tác cùng thắng (chia sẻ lợi ích phát triển). Trung Quốc sử dụng mô hình này để thiết lập nguyên tắc bình đẳng chiến lược với Mỹ.

• Vì sao Mỹ không hoàn toàn thừa nhận mô hình này do Trung Quốc đề xuất?
  Mỹ chấp nhận hợp tác thực chất nhưng né tránh thừa nhận khái niệm "tôn trọng lẫn nhau". Giới chức Washington lo ngại việc chấp thuận toàn bộ nội hàm sẽ đồng nghĩa với việc Mỹ mặc nhiên công nhận các yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc tại Biển Đông và chấp nhận chia đôi quyền lực tại Tây Thái Bình Dương.

• Nghiên cứu đánh giá thế nào về nguy cơ bùng nổ "Cái bẫy Thucydides"?
  Khảo sát lịch sử cho thấy tỷ lệ xung đột giữa các cường quốc chuyển dịch quyền lực lên tới 66,7% (10 trên 15 trường hợp). Tuy nhiên, tính phụ thuộc kinh tế đan xen sâu sắc giữa hai siêu cường và sự hiện diện của vũ khí răn đe hạt nhân khiến xung đột trực tiếp ít khả năng xảy ra, thay vào đó là hình thái cạnh tranh ngầm và đối kháng lạnh cục bộ.

• Điểm đột phá về phương pháp luận của luận văn là gì?
  Luận văn đã kết hợp thành công phương pháp truy nguyên tiến trình với việc giải mã 135 điển cố văn hóa truyền thống thời Chiến quốc, Nho gia và Pháp gia. Cách tiếp cận này giúp nhìn nhận chính sách đối ngoại của Trung Quốc từ chính lăng kính bản sắc và mục tiêu sâu xa của giới hoạch định Bắc Kinh.

• Mô hình tương tác Trung - Mỹ tác động như thế nào đến khu vực Biển Đông?
  Biển Đông là điểm cọ xát chiến lược trực tiếp giữa hai bên. Khi Trung Quốc tìm cách hiện thực hóa yêu sách kiểm soát không gian biển, Mỹ tăng cường các hoạt động tuần tra tự do hàng hải (FONOP), tạo ra sức ép cân bằng địa chính trị rất lớn đối với hơn 10 quốc gia ven biển thuộc khu vực Đông Nam Á.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ bản chất của khái niệm "quan hệ nước lớn kiểu mới" là công cụ chiến lược giúp Trung Quốc tối đa hóa lợi ích trong quá trình chuyển dịch quyền lực toàn cầu.
• Đề tài chứng minh sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư tưởng triết học truyền thống phương Đông với các trường phái quan hệ quốc tế hiện đại trong tư duy hoạch định chính sách của Bắc Kinh.
• Nghiên cứu chỉ ra sự bất đồng cấu trúc sâu sắc giữa Mỹ và Trung Quốc, biến khu vực châu Á - Thái Bình Dương thành tâm điểm cạnh tranh chiến lược dài hạn.
• Hệ thống khuyến nghị đưa ra các định hướng giải pháp cụ thể giúp các nước vừa và nhỏ củng cố tự chủ chiến lược và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN.
• Dự báo tiến trình quan hệ hai nước theo 3 mốc thời gian (2017, 2025, 2030) đòi hỏi công tác nghiên cứu chiến lược phải liên tục cập nhật dữ liệu và nâng cao năng lực cảnh báo sớm.

Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp góc nhìn sâu sắc và toàn diện cho bất kỳ ai đang nghiên cứu về sự vận động của trật tự thế giới đương đại. Hãy khai thác và áp dụng ngay các khung phân tích của luận văn để nâng cao năng lực đánh giá chính sách và nghiên cứu chiến lược quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả khẳng định ―Trung Quốc là nước văn minh phương Đông lớn nhất, Mỹ là nước văn minh phương Tây lớn nhất‖; ―Trung Quốc đại diện cho mặt trời văn minh phương Đông, Mỹ đại diện cho mặt trời văn min phương Tây‖. Và kết luận, quan hệ Trung - Mỹ cố nhiên là mối quan hệ nước lớn hiện thực, và là một mối quan hệ lịch sử vĩ đại giữa văn minh phương Đông và văn minh phương Tây. Tác giả kêu gọi Trung Quốc trở thành một ―nước lớn văn minh‖ và phát triển một mối ―quan hệ văn minh‖ Trung - Mỹ, tiến tới cùng sáng tạo ra một ―thế giới văn minh‖. Lập luận này thể hiện đậm nét quan điểm phổ biến trong giới nghiên cứu, hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại của Trung Quốc hiện nay.

(2) Tại Mỹ: Nghiên cứu của Mỹ thời gian qua về quan hệ Trung - Mỹ có đặc điểm: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Ảnh hưởng tới việc nghiên cứu và hoạch định chính sách đối ngoại của Trung Quốc, trong đó có sáng kiến quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ, đặc biệt là Henry Kissinger - cựu Ngoại trưởng Mỹ, Zbigniew Brzezinski - cựu Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ và Hillary Clinton - cựu Ngoại trưởng Mỹ. - Nhấn mạnh mâu thuẫn và lợi ích quốc gia của Trung Quốc và Mỹ; hoặc nỗ lực tìm ra điểm đồng, hoặc có xu hướng khai thác điểm bất đồng Trung - Mỹ. - Hướng tới xây dựng trật tự thế giới mới, trong đó Mỹ và Trung Quốc giữ vai trò trung tâm. - Dự báo tương lai của Trung Quốc, Mỹ và quan hệ Trung - Mỹ theo nhiều chiều hướng khác nhau.

Henry Kissinger - cựu Cố vấn An ninh quốc gia, cựu Ngoại trưởng Mỹ, là người trực tiếp tham gia hoạch định và thực thi chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc trong suốt nửa thế kỷ qua, từng hơn 80 lần đến Trung Quốc. Về học thuật, ông được giới nghiên cứu quốc tế của Trung Quốc tôn làm bậc thầy về chiến lược (chiến lược đại sư). Về thực tiễn chính sách, ảnh hưởng của Henry Kissinger không chỉ dừng ở Mỹ, mà còn bao trùm tới cả Trung Quốc, nhất là trong việc hình thành “quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ”. Các công trình nghiên cứu, bài viết, phát biểu… của Kissinger luôn là nguồn tham khảo có giá trị cao về lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu về quan hệ Mỹ - Trung… Luận văn xin điểm tương đối kỹ một số công trình nghiên cứu quan trọng nhất của Kissinger liên quan tới quan hệ Trung - Mỹ, coi đó như là một trong những quan điểm điển hình, có ảnh hưởng sâu rộng nhất tới quan hệ Trung - Mỹ trong nửa thế kỷ qua cũng như trong thế kỷ 21.

Tiêu biểu, khái quát và sâu sắc nhất trong các thành quả nghiên cứu của Kissinger về Trung Quốc và quan hệ Trung - Mỹ đã được công bố là cuốn “Bàn về Trung Quốc” (On China, NXB Công an nhân dân, 2015). Theo giới nghiên cứu Trung Quốc, “Bàn về Trung Quốc” của Kissinger được công 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhận là trước tác quan trọng nhất về quan hệ Trung - Mỹ. Về xu hướng quan hệ Mỹ - Trung trong thế kỷ 21, Kissinger đề xuất ý tưởng Trung - Mỹ cùng hướng tới Cộng đồng Thái Bình Dương; cảnh báo nếu Chiến tranh lạnh diễn ra giữa các quốc gia thì nó ―sẽ trói buộc tiến bộ của cả một thế hệ ở hai bờ TBD‖ và ―lan truyền các cuộc xung đột về chính trị nội bộ tại mỗi vùng vào thời điểm các vấn đề toàn cầu như giải trừ vũ khí hạt nhân, môi trường, an ninh năng lượng và biến đổi khí hậu đòi hỏi phải có hợp tác toàn cầu‖. Kissinger cho rằng, quan hệ Trung - Mỹ ―không nhất thiết phải và không nên trở thành một trò chơi triệt hạ lẫn nhau‖.

Sẽ là thiếu sót nếu không nghiên cứu cuốn “World Order” (Trật tự thế giới) của Henry Kissinger (Penguin Press - Mỹ, 9/2014). Về quan hệ Trung - Mỹ, “World Order” đề cập nguy cơ chiến tranh Trung - Mỹ như một quy luật thường lặp lại giữa các cường quốc cũ và mới khi trật tự của quan hệ quốc tế đang vận động. Ông trích lại nghiên cứu của Đại học Harvard chỉ ra rằng trong lịch sử, 10/15 lần có sự cạnh tranh giữa một cường quốc mới và một cường quốc cũ có kết cục là chiến tranh. Ông thừa nhận dù hai ông Obama và Tập Cận Bình đều tuyên bố muốn xóa bỏ căng thẳng giữa hai siêu cường cũ - mới nhưng thực tế không thể hiện được điều này.

Về căng thẳng ở Biển Đông trong bối cảnh tương tác Trung - Mỹ, Kissinger cho rằng ―sớm hay muộn một trong những căng thẳng này sẽ dẫn tới đối đầu. Tôi không muốn Trung Quốc và Mỹ giống như Đức và Anh hồi năm 1914, nhưng tôi không nghĩ chúng ta có thể cưỡng lại điều này chỉ bằng cách đưa quân tới dọc biên giới Trung Quốc. Câu hỏi thật sự là: liệu chúng ta có thể tạo được khoảng trống giữa chúng ta và Trung Quốc. với sự hiện diện của quân đội từ xa mà chúng ta có thể cạnh tranh bằng một số luật chơi được xác định rõ‖.

Không nên bỏ qua những nghiên cứu, nhận định của Zbigniew Brzezinski - cựu Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ, chiến lược gia có ảnh hưởng hàng đầu của Mỹ trong 50 năm qua. Trong cuốn sách nổi tiếng “Bàn cờ lớn” 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò siêu cường và tính ưu việt của Mỹ trong thế kỷ 21, ưu tiên và trọng tâm chiến lược toàn cầu của Mỹ, quan hệ của Mỹ với các quốc gia, khu vực, trong đó có Trung Quốc mà Brzezinski đặt ra hơn 20 năm trước đến nay vẫn còn giá trị. Với Trung Quốc, Brzezinski đặt câu hỏi: Tại sao xem Trung Quốc như một mối đe dọa có thể tự trở thành hiện thực (self-fulfilling prophecy12)? Brzezinski cũng là người cổ vũ cho khái niệm về nhóm G2 gồm Mỹ và Trung Quốc.

Có thông tin, ông đã mang ý tưởng này sang đề xuất với Trung Quốc trong tư cách phái viên không chính thức của ông Obama chỉ vài ngày trước khi Obama nhậm chức Tổng thống Mỹ. Trong cuốn “Tầm nhìn chiến lược: Mỹ và cuộc khủng hoảng quyền lực toàn cầu” (Strategic Vision: America and the Crisis of Global Power, Basic Books, 9/2013), Brzezinski cho rằng tranh giành quyền lực tối cao ở châu Á sẽ không diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc, mà là giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Do cường quốc biển có những hạn chế trong tranh đua trên đất liền, Brzezinski khuyên Mỹ thực hiện chiến lược ―cân bằng ngoài khơi‖, không liên minh chiến lược với Ấn Độ để tránh bị lôi kéo vào một cam kết quan trọng trên đất liền, giúp Mỹ trở thành tác nhân cân bằng ngoài khơi, có thể tuỳ cơ ủng hộ nước này chống nước kia, hoặc ―toạ sơn quan hổ đấu‖.Clinton - cựu Ngoại trưởng Mỹ, ứng cử viên Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ tới, người phụ nữ có ảnh hưởng hàng đầu trên chính trường Mỹ hiện nay cũng có nhiều phát biểu, bài viết, sách… đề cập quan hệ Mỹ - Trung. Đây là những tài liệu tham khảo quý cho việc nghiên cứu đề tài này cũng như cho giới nghiên cứu quan hệ quốc tế.

Tiêu biểu là cuốn hồi ký “Hard Choices” (Lựa chọn khó khăn, NXB Simon & Schuster, 6/2014), thể hiện 11 Xem: http://www.com/gp/reader/0465027261 12 Xem: http://www.org/stable/4609267?seq=1#page_scan_tab_contents 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan điểm cứng rắn đối với Trung Quốc. “Hard Choices” đang bị cấm phát hành ở Trung Quốc. “Hồi ký Hillary Clinton và chính trường nước Mỹ” (Living History, NXB Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 9/2014) không bàn chuyên về quan hệ Trung - Mỹ, song những gì nó đề cập về quan hệ Trung - Mỹ rất có ích cho các công trình nghiên cứu về quan hệ Trung - Mỹ cũng như các vấn đề quốc tế, là căn cứ góp phần củng cố các lập luận và dự báo. Hillary Clinton viết13: ―Đường lối tương lai của Trung Quốc sẽ có tác động trực tiếp đến lợi ích của nước Mỹ.

Bill ủng hộ việc hợp tác với Trung Quốc nhưng theo những gì tôi học được vào năm 1995, nói thì dễ hơn làm rất nhiều‖, ―Trung Quốc đang thay đổi, đó là điều chắc chắn; những tiến đến sự tự do rộng lớn hơn thì không‖, ―Tôi đã chứng kiến sự hé nở của chế độ dân chủ đang bắt đầu bám rễ ở Trung Quốc…‖. Bà cũng cho thấy vấn đề Đài Loan, Tây Tạng, dân chủ, nhân quyền… luôn là mối quan tâm của chính quyền Mỹ trong quan hệ với Trung Quốc.Shirk, chuyên gia uy tín của Mỹ về các vấn đề Trung Quốc, cựu Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ thời Bill Clinton, thành viên ban lãnh đạo Ủy ban Quốc gia về quan hệ Mỹ - Trung của Mỹ trong cuốn “Gã khổng lồ mất ngủ” (China: The Fragile Superpower, NXB Văn học, 2015) cho rằng 14: ―Ngăn chặn chiến tranh với một nước Trung Quốc đang lên là một trong các thách thức đối ngoại khó khăn nhất của Hoa Kỳ‖, ―Việc xem xét Trung Quốc một cách khách quan thông qua nhận thức được những yếu kém nội tại của siêu cường đang nổi lên này sẽ giúp chúng ta tránh khỏi các sai lầm dẫn tới đối đấu‖, ―Hy vọng lớn nhất của chúng ta là khi lãnh đạo Trung Quốc giải quyết được các vấn đề nội bộ, họ sẽ có thể ứng xử theo cách ngày càng có trách nhiệm đối với thế giới‖, ―viễn cảnh về một quan hệ đối tác theo đó Hoa Kỳ và 13 Hillary Rodham Clinton (2014), Hồi ký Hillary Clinton và chính trường nước Mỹ (Living History), NXB Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh, tr.Shirk, tlđd, tr. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trung Quốc chia sẻ trách nhiệm lãnh đạo khu vực và thế giới có thể trở thành hiện thực nếu Hoa Kỳ đủ thông minh để đánh giá đúng những điểm yếu của Trung Quốc và đủ trưởng thành để không đơn phương hành động‖. Không thể khái quát đầy đủ thành quả nghiên cứu về quan hệ Trung - Mỹ và quan hệ nước lớn kiểu mới Trung - Mỹ của Mỹ.

Chỉ xin điểm thêm một số học giả hàng đầu khác của Mỹ như Josehp Nye - ―cha đẻ‖ thuyết sức mạnh mềm, Noam Chomsky - Viện Công nghệ Massachusetts, David M.Lampton - Đại học Johns Hopkins, Brantly Womack - Đại học Virginia, Kenneth Lieberthal - Viện Brookings, Bonnie Glaser - Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), Gordon G.Chang - học giả Mỹ gốc Hoa, Robert Ross - Trường Boston v.