Luận văn thạc sĩ về quan hệ Hoa Kỳ - Cuba từ 1992 đến 2016

Khám phá luận văn thạc sĩ về quan hệ Hoa Kỳ - Cuba giai đoạn 1992 - 2016, phân tích những biến động chính trị và kinh tế quan trọng.

• Tác giả: Phạm Quỳnh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Thành
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Quan hệ Hoa Kỳ - Cuba (1992 – 2016)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016
• 1.1. Khái quát quan hệ Hoa Kỳ - Cuba từ năm 1959 - 1992. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 1.2. Tình tình Hoa Kỳ,Cuba
• 2. CHƯƠNG 2: DIỄN BIẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN 2016
• 2.1. Quan hệ Hoa Kỳ - Cuba trong giai đoạn cấm vận
• 2.2. Quan hệ an ninh – chính trị
• 2.3. Quan hệ kinh tế
• 2.4. Quan hệ Hoa Kỳ - Cuba trong giai đoạn bình thường hóa
• 2.5. Động lực thúc đẩy bình thường hóa quan hệ Hoa Kỳ - Cuba
• 2.6. Những thỏa thuận được nêu ra trong các cuộc đàm phán bình thường hóa quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA
• 3.1. Tiền đề, thuận lợi, khó khăn trong thúc đẩy quan hệ hai nước
• 3.2. Xu hướng mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba
• 3.3. Kinh nghiệm cho Việt Nam trong mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Hoa Kỳ Cuba giai đoạn 1992 2016

Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba đã trải qua nhiều biến động từ năm 1992 đến 2016. Giai đoạn này chứng kiến sự thay đổi lớn trong chính sách đối ngoại của cả hai quốc gia. Sau khi Liên Xô tan rã, Cuba phải đối mặt với nhiều thách thức kinh tế và chính trị. Hoa Kỳ, với chính sách cấm vận kéo dài, đã tạo ra một bối cảnh phức tạp cho quan hệ hai nước. Tuy nhiên, từ năm 2015, những nỗ lực bình thường hóa quan hệ đã bắt đầu, mở ra một chương mới trong lịch sử quan hệ quốc tế.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Từ năm 1959, sau cuộc cách mạng Cuba, quan hệ giữa hai nước đã trở nên căng thẳng. Hoa Kỳ áp dụng chính sách cấm vận nhằm cô lập Cuba, trong khi Cuba tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đồng minh như Liên Xô. Sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế đã tạo ra những cơ hội mới cho việc bình thường hóa quan hệ.

1.2. Những nhân tố tác động đến quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Nhiều yếu tố đã ảnh hưởng đến quan hệ giữa hai nước, bao gồm sự bành trướng của các cường quốc như Nga và Trung Quốc, cũng như các vấn đề nội bộ của Cuba. Những yếu tố này đã buộc Hoa Kỳ phải xem xét lại chính sách đối ngoại của mình đối với Cuba.

II. Vấn đề và thách thức trong quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Mặc dù có những nỗ lực bình thường hóa, nhưng quan hệ Hoa Kỳ - Cuba vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như chính sách cấm vận, tình hình chính trị nội bộ của Cuba, và sự phản đối từ các nhóm lợi ích tại Hoa Kỳ đã tạo ra rào cản lớn cho việc cải thiện quan hệ.

2.1. Chính sách cấm vận và tác động của nó

Chính sách cấm vận của Hoa Kỳ đã gây ra nhiều thiệt hại cho nền kinh tế Cuba, làm gia tăng tình trạng nghèo đói và thiếu thốn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người dân Cuba mà còn tạo ra những căng thẳng trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

2.2. Tình hình chính trị nội bộ của Cuba

Cuba đã trải qua nhiều biến động chính trị trong giai đoạn này, từ sự lãnh đạo của Fidel Castro đến sự chuyển giao quyền lực cho Raul Castro. Những thay đổi này đã ảnh hưởng đến cách mà Hoa Kỳ nhìn nhận và tương tác với Cuba.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Để cải thiện quan hệ, cả Hoa Kỳ và Cuba đã thực hiện nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Các cuộc đàm phán bí mật, sự tham gia của các bên thứ ba, và các thỏa thuận song phương đã được thực hiện nhằm hướng tới bình thường hóa quan hệ.

3.1. Các cuộc đàm phán bí mật giữa Hoa Kỳ và Cuba

Các cuộc đàm phán bí mật đã diễn ra trong nhiều năm, với sự tham gia của nhiều bên liên quan. Những cuộc đàm phán này đã giúp hai nước tìm ra tiếng nói chung và mở ra cơ hội cho việc bình thường hóa quan hệ.

3.2. Thỏa thuận và cam kết giữa hai nước

Nhiều thỏa thuận đã được ký kết nhằm thúc đẩy hợp tác giữa Hoa Kỳ và Cuba, bao gồm các lĩnh vực như thương mại, du lịch và y tế. Những cam kết này đã tạo ra nền tảng cho sự phát triển quan hệ trong tương lai.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Nghiên cứu về quan hệ Hoa Kỳ - Cuba không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và chính trị của hai nước mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các quốc gia khác trong việc xây dựng quan hệ quốc tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự hợp tác và đối thoại là chìa khóa để giải quyết các vấn đề phức tạp trong quan hệ quốc tế.

4.1. Bài học từ quan hệ Hoa Kỳ Cuba cho các quốc gia khác

Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba cung cấp nhiều bài học về cách thức giải quyết xung đột và xây dựng quan hệ hòa bình. Các quốc gia khác có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện quan hệ của mình với các nước khác.

4.2. Kết quả của các thỏa thuận giữa Hoa Kỳ và Cuba

Các thỏa thuận đã ký kết giữa hai nước đã mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên, từ việc tăng cường thương mại đến cải thiện điều kiện sống cho người dân. Những kết quả này cho thấy rằng hợp tác có thể mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng hiện tại đang có những dấu hiệu tích cực cho việc bình thường hóa. Triển vọng tương lai của quan hệ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách của các nhà lãnh đạo hai nước và tình hình quốc tế.

5.1. Triển vọng phát triển quan hệ Hoa Kỳ Cuba

Với những nỗ lực hiện tại, có khả năng quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba sẽ tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên ngoài và nội bộ của cả hai quốc gia.

5.2. Những thách thức cần vượt qua trong tương lai

Mặc dù có những dấu hiệu tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được một mối quan hệ bền vững. Các vấn đề như chính sách cấm vận và sự phản đối từ các nhóm lợi ích vẫn là những rào cản lớn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền kinh tế Cuba phải hứng chịu thiệt hại ước tính vượt mốc 100 tỷ USD sau hơn nửa thế kỷ chịu sự bao vây cấm vận toàn diện từ phía Hoa Kỳ. Dù vậy, tại khóa họp thứ 69 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào tháng 10 năm 2014, có tới 188 trên 193 quốc gia thành viên đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết yêu cầu chấm dứt phong tỏa chống Cuba, đánh dấu năm thứ 25 liên tiếp nghị quyết này nhận được sự đồng thuận áp đảo từ cộng đồng quốc tế. Thực tế này phản ánh sự phân hóa sâu sắc trong trật tự chính trị quốc tế và tính cấp thiết của việc tái định hình mối quan hệ ngoại giao song phương. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quốc tế học của tác giả Phạm Quỳnh Hương dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Quốc Thành đã tập trung giải mã toàn diện tiến trình quan hệ Hoa Kỳ - Cuba giai đoạn 1992 - 2016.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch từ trạng thái cấm vận thù địch, đối đầu căng thẳng thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh sang bước ngoặt bình thường hóa quan hệ ngoại giao mang tính lịch sử được công bố cuối năm 2014. Mục tiêu của công trình là phân tích sâu sắc các động lực địa chính trị, bối cảnh khu vực châu Mỹ, sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn và biến chuyển nội tình của hai quốc gia đã thúc đẩy chính quyền Tổng thống Barack Obama và Chủ tịch Raúl Castro đạt được Tuyên bố chung ngày 17 tháng 12 năm 2014. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian địa bàn chiến lược vùng Caribe và bức tranh toàn cảnh chính trị Tây bán cầu trong khung thời gian 24 năm từ năm 1992 đến năm 2016. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình được khẳng định qua việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc, góp phần dự báo triển vọng quan hệ quốc tế đương đại và đúc kết những bài học ngoại giao then chốt phục vụ công cuộc hội nhập của Việt Nam sau hơn 20 năm bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng kết hợp hai trụ cột lý thuyết lớn của quan hệ quốc tế là Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do để lý giải hành vi đối ngoại của hai quốc gia. Dưới lăng kính của Chủ nghĩa hiện thực, các vấn đề an ninh quốc gia, cân bằng quyền lực và giá trị địa chiến lược tại vùng biển Caribe được đặt lên hàng đầu. Vị trí địa lý của Cuba án ngữ tuyến đường hàng hải huyết mạch từ cửa sông Mississippi ra Đại Tây Dương, chi phối hoạt động thương mại của cảng New Orleans và an ninh phòng thủ của Hoa Kỳ. Ngược lại, Chủ nghĩa tự do cung cấp cơ sở luận giải về sự tương thuộc kinh tế, lợi ích của việc thúc đẩy thương mại, du lịch, và vai trò của các tổ chức quốc tế cũng như các kênh ngoại giao nhân dân trong việc phá vỡ thế bao vây cô lập.

Bên cạnh đó, luận văn triển khai khung phân tích đa cấp độ bao gồm: cấp độ hệ thống quốc tế với sự chuyển dịch sang cấu trúc đa cực và cạnh tranh chiến lược Mỹ - Nga - Trung Quốc; cấp độ quốc gia với tác động của các đạo luật trừng phạt và biến động kinh tế - xã hội nội bộ; và cấp độ cá nhân thông qua vai trò quyết sách mang tính đột phá của các nhà lãnh đạo cao nhất cùng sự tham gia trung gian của Tòa thánh Vatican. Các khái niệm trung tâm như bao vây cấm vận, bình thường hóa quan hệ, diễn biến hòa bình và kiều hối được định nghĩa và chuẩn hóa xuyên suốt công trình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp phong phú, khảo sát tập tư liệu quy chuẩn gồm 78 văn bản chính sách, nghị quyết của Quốc hội Hoa Kỳ, báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ và các tuyên bố ngoại giao chính thức giữa Havana và Washington. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các mốc sự kiện pháp lý và ngoại giao trọng điểm trong 24 năm, kết hợp phân tích các bộ dữ liệu điều tra xã hội học quy mô lớn như mẫu khảo sát 1.000 cử tri toàn quốc của Viện Gallup và dữ liệu điều tra cộng đồng người Mỹ gốc Cuba của Đại học Quốc tế Florida giai đoạn 1991 - 2014.

Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng chặt chẽ để trích xuất các giai đoạn bước ngoặt: năm 1992 với Đạo luật Torricelli, năm 1996 với Đạo luật Helms-Burton, năm 2008 khi Raúl Castro lên nắm quyền, năm 2011 với Đại hội Đảng VI của Cuba, và năm 2014 - 2016 trong tiến trình đàm phán bình thường hóa. Phương pháp phân tích lịch sử kết hợp logic và phương pháp so sánh chính sách đối ngoại được lựa chọn làm công cụ chủ đạo. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, tái hiện chân thực tiến trình lịch sử theo trục thời gian, đồng thời bóc tách sâu sắc mối quan hệ nhân quả giữa các biến số kinh tế vĩ mô, áp lực địa chính trị và sự thay đổi trong tư duy chiến lược của giới cầm quyền hai nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra rằng chính sách phong tỏa đơn phương của Hoa Kỳ không đạt được mục tiêu thay đổi chế độ chính trị tại Cuba sau hơn 5 thập kỷ áp dụng, ngược lại còn đẩy đảo quốc này vào thế tự lực cánh sinh và tìm kiếm liên minh mới. Các đạo luật như Torricelli năm 1992 cấm tàu buôn cập cảng Mỹ trong 180 ngày sau khi rời Cuba và Đạo luật Helms-Burton năm 1996 trừng phạt các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Cuba đã gây tổn thất trực tiếp cho các nhà sản xuất Hoa Kỳ khoảng 1,2 tỷ USD mỗi năm, đồng thời đẩy kinh tế Cuba rơi vào tình trạng suy thoái kéo dài với mức tăng trưởng GDP năm 2014 chỉ đạt 1,3%.

Thứ hai, sự chuyển dịch trong nhận thức và cấu trúc nhân khẩu học của cộng đồng người Mỹ gốc Cuba đóng vai trò là đòn bẩy xã hội then chốt. Năm 1991, có tới 87% người Mỹ gốc Cuba ủng hộ duy trì cấm vận, nhưng đến mùa hè năm 2014, tỷ lệ ủng hộ khôi phục quan hệ ngoại giao đã tăng lên 68%, riêng nhóm thế hệ trẻ đạt mức 90%. Khảo sát của Gallup vào tháng 2 năm 2015 cũng ghi nhận 59% người dân Mỹ ủng hộ việc bình thường hóa bang giao song phương.

Thứ ba, áp lực địa chiến lược trước sự gia tăng ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc tại Tây bán cầu là động lực cấp bách thúc đẩy chính quyền Obama hành động. Nga đã tiến hành xóa 90% trong tổng số 35 tỷ USD nợ công thời Liên Xô cho Cuba và mở rộng hợp tác quân sự với việc tuần tra máy bay ném bom chiến lược Tu-160 tại Vịnh Mexico. Trung Quốc cam kết rót 40 tỷ USD đầu tư dự án kênh đào Nicaragua dài 280 km và viện trợ trực tiếp 1,4 tỷ USD cho Cuba, thách thức trực tiếp vai trò truyền thống của kênh đào Panama và vị thế an ninh của Hoa Kỳ.

Thứ tư, Tuyên bố chung ngày 17 tháng 12 năm 2014 là kết quả của 18 tháng đàm phán bí mật tại Canada dưới sự trung gian của Giáo hoàng Francis, dẫn tới việc Hoa Kỳ đưa Cuba ra khỏi danh sách các nước tài trợ khủng bố sau 33 năm (từ năm 1982) và chính thức mở lại đại sứ quán tại hai thủ đô vào năm 2015.

Thảo luận kết quả

Các kết quả phân tích phản ánh rõ nét sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu kinh tế nội tại của Cuba trước thềm bình thường hóa. Số liệu chính thức năm 2013 cho thấy nguồn lực đầu tư tập trung 15,5% vào khách sạn và nhà hàng, 14,9% cho ngành điện nước và khí đốt, trong khi ngành công nghiệp chế tạo chỉ chiếm 4% và công nghiệp mía đường chiếm 3,3%. Sản lượng khai thác nikel - ngành xuất khẩu chủ lực chiếm 13,5% giá trị xuất khẩu - đã sụt giảm từ đỉnh cao 90.000 tấn mỗi năm xuống còn 70.000 tấn vào năm 2013, trong bối cảnh giá nikel thế giới giảm mạnh từ 50.000 USD/tấn xuống 18.000 USD/tấn vào năm 2014. Tình trạng này khiến Cuba cấp thiết phải thu hút từ 2 đến 2,5 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hàng năm để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 7%.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ đường thể hiện biến thiên dòng kiều hối từ mức 160 triệu USD năm 1993 tăng vọt lên 800 triệu USD trong thập niên 2000 sau khi Cuba hợp pháp hóa ngoại tệ, kết hợp biểu đồ cột so sánh tỷ trọng đầu tư các ngành kinh tế. Một bảng tổng hợp ma trận chính sách đối ngoại qua 3 nhiệm kỳ Tổng thống Bill Clinton, George W. Bush và Barack Obama sẽ làm nổi bật sự chuyển dịch từ trừng phạt cứng rắn sang can dự mềm mang tính chiến lược. Phát hiện của luận văn củng cố luận điểm rằng bình thường hóa quan hệ không chỉ là một thỏa hiệp ngoại giao mà là một biến thể của chiến lược diễn biến hòa bình, trong đó Washington chuyển sang tận dụng đòn bẩy thương mại, viện trợ nhân đạo và công nghệ thông tin để tác động lâu dài đến mô hình chính trị - xã hội của Cuba.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đối ngoại Việt Nam cần chủ động hoàn thiện cơ chế tham vấn chính sách song phương với Cuba, thiết lập lịch rà soát định kỳ 6 tháng một lần trong giai đoạn 2026 - 2030, hỗ trợ chia sẻ thực tiễn Đổi mới nhằm giúp Cuba hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều đạt mốc 500 triệu USD trước năm 2030.

Thứ hai, Bộ Công Thương cùng các hiệp hội doanh nghiệp cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng, hàng tiêu dùng, lúa gạo và năng lượng tái tạo tại Đặc khu Phát triển Mariel của Cuba, phấn đấu nâng tổng vốn đầu tư đăng ký của các doanh nghiệp Việt Nam lên mức 150 triệu USD vào năm 2028.

Thứ ba, các cơ quan hoạch định chiến lược an ninh quốc gia cần vận dụng linh hoạt nguyên tắc ngoại giao cây tre, duy trì thế cân bằng động trong quan hệ với các nước lớn, nâng cao hiệu quả tham gia các cơ chế đa phương với tỷ lệ đồng thuận cao tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trên 85%, kiên định bảo vệ luật pháp quốc tế và các quyền dân tộc cơ bản.

Thứ tư, các viện nghiên cứu chiến lược và cơ sở giáo dục đại học cần triển khai xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu định lượng chuyên sâu về địa chính trị khu vực Mỹ Latinh và quan hệ Mỹ - Cuba, cam kết xuất bản ít nhất 02 báo cáo khuyến nghị chính sách thường niên phục vụ kịp thời công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong tình hình mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ ngoại giao, chuyên viên hoạch định chính sách đối ngoại tại các cơ quan bộ, ban, ngành: Luận văn cung cấp cái nhìn thực tế về quy trình đàm phán bí mật, kỹ trị ngoại giao và phương thức xử lý quan hệ giữa một nước đang phát triển với một siêu cường kinh tế - quân sự.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Quốc tế học, Quan hệ quốc tế, Lịch sử ngoại giao: Tài liệu đóng vai trò là công trình tham khảo chuyên khảo chuẩn mực với hệ thống dữ liệu phong phú, phương pháp luận chặt chẽ và góc nhìn phân tích đa tầng nấc.

Thứ ba, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến thị trường Mỹ Latinh: Luận văn phân tích chi tiết môi trường pháp lý của Cuba như Luật Đầu tư Nước ngoài năm 2014, cơ chế đặc khu kinh tế cảng Mariel và những rủi ro cấm vận cần phòng tránh khi mở rộng kinh doanh.

Thứ tư, phóng viên, biên tập viên, nhà bình luận thời sự quốc tế: Công trình là nguồn dữ liệu tin cậy để khai thác các số liệu lịch sử, phân tích sâu sắc các tuyến bài chuyên đề về chuyển dịch cục diện địa chính trị Tây bán cầu và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Hoa Kỳ lại duy trì lệnh bao vây cấm vận đối với Cuba trong suốt hơn 5 thập kỷ? Hoa Kỳ duy trì cấm vận nhằm cô lập chế độ xã hội chủ nghĩa duy nhất tại Tây bán cầu và trừng phạt quốc gia dám thách thức trật tự do Washington thiết lập. Các đạo luật như Torricelli năm 1992 và Helms-Burton năm 1996 đã luật hóa chính sách trừng phạt, ràng buộc thẩm quyền của các đời tổng thống và gây thiệt hại kinh tế cho Cuba hơn 100 tỷ USD.

2. Yếu tố cốt lõi nào đã thúc đẩy chính quyền Barack Obama quyết định bình thường hóa quan hệ vào năm 2014? Quyết định này xuất phát từ sự tổng hòa của ba nhân tố: áp lực phản đối từ các chính phủ cánh tả Mỹ Latinh khiến Mỹ có nguy cơ bị cô lập, sự thay đổi lập trường của cử tri với 68% người Mỹ gốc Cuba ủng hộ tái lập quan hệ, cùng áp lực an ninh khi Trung Quốc đầu tư dự án kênh đào Nicaragua 40 tỷ USD và Nga xóa 30 tỷ USD nợ cho Cuba.

3. Vai trò trung gian của bên thứ ba trong tiến trình bình thường hóa quan hệ Hoa Kỳ - Cuba diễn ra như thế nào? Tòa thánh Vatican và chính phủ Canada đóng vai trò cầu nối mang tính bước ngoặt. Canada đã đăng cai chuỗi đàm phán bí mật kéo dài 18 tháng giữa đại diện hai nước, trong khi Giáo hoàng Francis trực tiếp gửi thư riêng thúc giục Tổng thống Obama và Chủ tịch Raúl Castro vượt qua rào cản lịch sử để ký Tuyên bố chung ngày 17 tháng 12 năm 2014.

4. Nền kinh tế Cuba chịu ảnh hưởng cụ thể ra sao từ chính sách cấm vận và sự sụp đổ của Liên Xô? Sau năm 1991, Cuba mất đi nguồn cung 80% hàng hóa nhập khẩu, bao gồm 95% xăng dầu và 57% lương thực từ khối Xôviết. Nền kinh tế rơi vào Thời kỳ Đặc biệt, sản lượng nikel tụt giảm xuống 70.000 tấn và GDP năm 2014 chỉ tăng 1,3%, buộc Havana phải ban hành 313 chính sách đổi mới kinh tế tại Đại hội Đảng lần thứ VI năm 2011.

5. Việt Nam có thể rút ra những kinh nghiệm thực tiễn nào từ tiến trình bang giao giữa Hoa Kỳ và Cuba? Việt Nam rút ra bài học sâu sắc về việc kiên định độc lập tự chủ song song với cải cách kinh tế, linh hoạt đa dạng hóa đối tác thương mại, hóa giải bất đồng bằng đối thoại tôn trọng lẫn nhau, và tận dụng tối đa dòng kiều hối cùng vốn đầu tư nước ngoài để xây dựng nền tảng kinh tế nội tại vững mạnh.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện diễn biến quan hệ Hoa Kỳ - Cuba giai đoạn 1992 - 2016, làm rõ tính chất phức tạp của thời kỳ cấm vận và dấu mốc bình thường hóa lịch sử.
• Công trình phân tích sâu sắc các động lực đa tầng nấc từ cạnh tranh chiến lược toàn cầu, trào lưu cánh tả tại Mỹ Latinh cho đến chuyển dịch nhân khẩu học cử tri tại Hoa Kỳ.
• Đánh giá bản chất việc Hoa Kỳ điều chỉnh chính sách là sự chuyển đổi phương thức sang can dự mềm và diễn biến hòa bình nhằm duy trì ảnh hưởng tại vùng Caribe.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học xác thực và gợi mở định hướng nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ quốc tế khu vực Tây bán cầu trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2026 đến năm 2030.
• Khuyến nghị các nhà nghiên cứu, nhà ngoại giao và giới doanh nghiệp chủ động nghiên cứu, vận dụng sáng tạo các bài học lịch sử để nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu ba chương, cụ thể là: Chƣơng 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 Trong chương này trình bày, phân tích các cấp độ trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ - Cuba về những vấn đề chính trị, kinh tế - xã hội. Sau đó, chương này sẽ nêu các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa hai nước từ năm 1992 đến năm 2016. Chƣơng 2: QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 Trong chương này hình thành hai giai đoạn quan hệ giữa hai nước. Giai đoạn thứ nhất, áp đặt chính sách cấm vận của Hoa Kỳ đối với Cuba, đây cũng chính là thời điểm quan hệ giữa hai nước trở nên đối đầu, căng thẳng về kinh tế, chính tri – xã hội.

Giai đoạn thứ hai, hai nước nước bắt tay nhau, bình thường hóa quan hệ sau hơn 50 năm cấm vận. Chƣơng 3: TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA Chương này cũng trình bày những tiền đề, thuận lợi,khó khăn trong quan hệ Hoa Kỳ - Cuba,triển vọng quan hệ hai nước trong thời gian tới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 1. Khái quát quan hệ Hoa Kỳ - Cuba từ năm 1959 - 1992 Sau chiến tranh thế giới thứ II, để chống lại phong trào giải phóng dân tộc đang ngày càng dâng cao ở Cuba, tháng 3 - 1952, Hoa Kỳ điều khiển tướng Batista làm cuộc đảo chính thiết lập một chế độ độc tài quân sự.

Sau khi lên cầm quyền, Batista giải tán Quốc hội, xoá bỏ bản Hiến pháp tiến bộ được ban hành năm 1940, cấm các đảng phái chính trị hoạt động và tàn sát hàng chục nghìn chiến sĩ yêu nước Cuba, cầm tù hàng chục vạn người (trong những năm 1952 - 1958). Dưới ách thống trị độc tài khủng bố của Batista, phong trào đấu tranh của nhân dân Cuba vẫn không ngừng phát triển. Bước sang những năm 1957 - 1958, phong trào đấu tranh vũ trang đã lan rộng khắp mọi miền đất nước Cuba, nhiều căn cứ địa mới được thành lập và lực lượng vũ trang cách mạng đã có những đơn vị lớn mạnh. Ngay khi cách mạng thắng lợi, Cuba phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng, một trong những vấn đề đó là sự chống đối của Hoa Kỳ.

Quan hệ của hai nước này xấu đi khi chính quyền cách mạng Cuba cho tiến hành nhiều biện pháp như tịch thu bất động sản tư nhân, quốc hữu hóa các vận dụng công cộng, các xí nghiệp của tư bản nước ngoài trong đó có các công ty của Hoa Kỳ, đồng thời trục xuất nhiều người Hoa Kỳ ra khỏi Cuba. Tháng 10/1959, chính quyền Fidel Castro tuyên bố xây dựng Cuba theo đường lối xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh chiến tranh Lạnh đang căng thẳng, thực tế này cho thấy quan hệ Hoa Kỳ - Cuba trở nên bất đồng sâu sắc. Trong hoàn cảnh đó, Cuba ngày càng tiến gần đến hơn với Liên Xô và đây cũng là yếu tố có lợi cho Liên Xô.

Quan hệ giữa hai nước này càng thân thiết thì quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba ngày càng căng thẳng. Khi thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô sau năm 1959, Cuba trở nên phụ thuộc vào thị trường và các viện trợ quân sự của Liên Xô và trở thành đồng minh của Liên Xô trong suốt thời kỳ Chiến tranh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Việc cấm vận kinh tế của Hoa Kỳ buộc Cuba phải khẩn trương tìm kiếm thị trường mới nhằm đẩy lùi khủng hoảng kinh tế. Cuba đã kêu gọi từ phía Liên Xô và được chính phủ nước này giúp đỡ và chính điều này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nền kinh tế Cuba nhiều năm sau đó.

Hoa Kỳ đã chống phá Cuba thông qua rất nhiều biện pháp, trên nhiều phương như: chống phá Nhà nước Cuba, tiến hành các cuộc xâm lược và can thiệp lãnh thổ của Cuba, lúc này chính sách mới của Hoa Kỳ là lật đổ Chính phủ Fidel Castro bằng mọi cách. Vụ nổ tàu ở cảng Havana tháng 3/1960 được coi là một trong những âm mưu chống phá Cuba của Hoa Kỳ, vụ nổ tàu làm chết và bị thương nhiều thủy thủ và công nhân bốc dỡ, binh lính, quân nhân và đội cứu hỏa Cuba, tổng cộng có 81 người tử vong. Mối quan hệ của hai nước này ngày càng xấu đi, đối với nhân dân Cuba, vụ nổ tàu này được chứng minh quyết tâm dẹp bỏ cách mạng Cuba của Hoa Kỳ. Sự kiện Vịnh con Lợn (1961) cũng được coi là một trong những cột mốc quan trọng trong mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba.

Đây là cuộc tấn công của một nhóm người Cuba lưu vong được đưa vào Cơ quan tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) tài trợ và huấn luyện vào Cuba với mục địch lật đổ chính phủ cộng sản của Fidel Castro, dựng lên một chính quyền lâm thời đã được Hoa Kỳ dựng sẵn ở Miami. Tuy nhiên, đến ngày 19/4/1961, cứ điểm cuối cùng của quân đánh thuê đã bị tiêu diệt, cuộc tấn công xâm lược đã thất bại hoàn toàn. Sự kiện Vịnh con Lợn tuy thất bại nhưng Hoa Kỳ vẫn chưa từ bỏ ý định trong việc lật đổ chính quyền của Chủ tịch Fidel Castro và vẫn tiếp tục coi Cuba như một thách thức đối với sự bá quyền của họ ở Mỹ Latinh và cần được loại bỏ. Trước thái độ này của Hoa Kỳ, để bảo vệ thành quả của Cách mạng, Chính phủ Cuba một mặt đẩy nhanh quá trình đào tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội trong nước, mặt khác dựa vào các nước xã hội chủ nghĩa đặc biệt là Liên Xô để đấu tranh chống lại sự đe dọa xâm lược của Hoa Kỳ.

Năm 1962, hai Bộ trưởng Quốc phòng và Kinh tế của Cuba là Raul Castro và Che Guevara đã đi Moscow, đề nghị Liên Xô có biện pháp bảo vệ Cuba chống Hoa Kỳ xâm lược. Ban lãnh đạo Liên Xô do Khrushchev đứng đầu, tuy Liên Xô muốn thúc hòa bình với Hoa Kỳ nhưng vẫn muốn thương lượng trên thế mạnh 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và đẩy lùi ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Tình hình phát triển ở Cuba là cơ hội tốt để Liên Xô gây sức ép đối với Hoa Kỳ ngay tại Mỹ Latinh. Sau khi thống nhất với Chính phủ Cuba, Liên Xô đã triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung trên lãnh thổ Cuba để giúp Cuba bảo vệ nền độc lập của mình.

Hành động này của Liên Xô đã dẫn tới cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, khiến cho mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba càng trở nên căng thẳng. Năm 1962, Liên Xô đã bí mật chuyển nhiều thiết bị quân sự theo đường biển qua Đại Tây Dương đến Cuba và bị máy bay thám thính U2 của Hoa Kỳ phát hiện ra sự có mặt của quân đội Liên Xô cùng nhiều trang thiết bị quân sự ở Cuba. Tổng thống John.F Kennedy đã bất ngờ vì tên lửa của Liên Xô được triển khai chỉ cách lãnh thổ Hoa Kỳ vài chục kilimet. Đồng thời ông cũng thông báo về những quyết định của Chính phủ Hoa Kỳ như: tổ chức phong tỏa bằng hải quân quanh Cuba, khám xét những tàu vận tải vũ khí đến Cuba nhằm ngăn chặn việc đưa vũ khí nguyên tử của Liên Xô đến nước này và gửi tối hậu thư đòi Liên Xô dỡ bỏ và rút lui về nước.

Các nước trên thế giới hồi hộp, lo sợ nguy cơ về cuộc chiến tranh thế giới mới. Trước tình hình trên, Hoa Kỳ đã cách ly Cuba và đặt quân đội trong tình trạng báo dộng. Ngày 28/10/1962, theo thỏa thuận đạt được giữa hai bên, Liên Xô đồng ý tháo gỡ toàn bộ số tên lửa của mình ở Cuba, Hoa Kỳ cam kết không tấn công Cuba trong tương lại, đống thời tháo dỡ một số căn cứ hạt nhân ở châu Âu, cuộc khủng hoảng tên lửa kết thúc. Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962 được coi là đỉnh diểm của sự thù địch căng thẳng ngày càng tăng giữa Hoa Kỳ và Cuba sau cuộc Cách mạng Cuba năm 1959.

Cuộc khủng hoảng này thực chất là sự đối đầu và chạy đua vũ trang giữa Hoa Kỳ và Liên Xô trong hoàn cảnh Chiến tranh Lạnh đang ở giai đoạn cao trào, khiến tình hình thế giới ngày càng căng thẳng. Bối cảnh quốc tế và khu vực Quan hệ giữa Hoa Kỳ - Cuba là mối quan hệ có diễn biến căng thẳng, phức tạp nhất trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại. Hai quốc gia, mặc dù là láng giềng của nhau nhưng do chịu tác động của tình hình quốc tế và tư duy của thời kỳ Chiến tranh lạnh nên vẫn chưa xây dựng được mối quan hệ mang tính chất 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hữu nghị, tin cậy giữa các quốc gia khác trong cộng đồng Mỹ Latinh nói riêng và thế giới nói chung. Sau khi cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Cuba thành công (01/01/1959) đã lật đổ được chế độ độc tài Batista thân Hoa Kỳ, quan hệ giữa hai nước này từ đồng minh trở thành thù địch.

Cuộc cách mạng này đã tác động đến phạm vi trong nước và quốc tế.Tháng 2/1961, Tổng thống Hoa Kỳ John Kenedy đã thi hành chính sách cấm vận toàn diện với Cuba nhằm mục tiêu cô lập và tiêu diệt nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên ở khu vực Tây Bán cầu này[54]. Từ đó đến trước năm 2014, mặc dù tại Hoa Kỳ và Cuba đã diễn ra những thay đổi quan trọng về chính trị và kinh tế, nhưng lệnh cấm vận này vẫn được duy trì, nó như là một “lời nguyền” của lịch sử mà bất cứ vị Tổng thống Hoa Kỳ nào cũng không dám xóa bỏ và bát chấp sự phản đối của cộng đồng quốc tế và dư luận Hoa Kỳ.Chính sách cấm vận khắc nghiệt này của Hoa Kỳ đã bị nhiều nước trên thế giới phản đối và yêu cầu dỡ bỏ. Kể từ năm 1992, hàng năm Đại hội đồng Liên hợp quốc đều thông qua nghị quyết yêu cầu Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận chống Cuba vì coi đây là hành động vi phạm Hiến chương LHQ cũng như luật pháp quốc tế. Trong phiên họp toàn thể ngày 29/10/2014, với 188 trên 193 nước ủng hộ, Đại hội đồng LHQ khóa 69 cũng đã bỏ phiếu thông qua Nghị quyết “Sự cần thiết chấm dứt cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính của Hoa Kỳ chống Cuba”.