phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu ba chương, cụ thể là: Chƣơng 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 Trong chương này trình bày, phân tích các cấp độ trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ - Cuba về những vấn đề chính trị, kinh tế - xã hội. Sau đó, chương này sẽ nêu các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa hai nước từ năm 1992 đến năm 2016. Chƣơng 2: QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 Trong chương này hình thành hai giai đoạn quan hệ giữa hai nước. Giai đoạn thứ nhất, áp đặt chính sách cấm vận của Hoa Kỳ đối với Cuba, đây cũng chính là thời điểm quan hệ giữa hai nước trở nên đối đầu, căng thẳng về kinh tế, chính tri – xã hội.
Giai đoạn thứ hai, hai nước nước bắt tay nhau, bình thường hóa quan hệ sau hơn 50 năm cấm vận. Chƣơng 3: TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA Chương này cũng trình bày những tiền đề, thuận lợi,khó khăn trong quan hệ Hoa Kỳ - Cuba,triển vọng quan hệ hai nước trong thời gian tới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - CUBA TỪ NĂM 1992 ĐẾN NĂM 2016 1. Khái quát quan hệ Hoa Kỳ - Cuba từ năm 1959 - 1992 Sau chiến tranh thế giới thứ II, để chống lại phong trào giải phóng dân tộc đang ngày càng dâng cao ở Cuba, tháng 3 - 1952, Hoa Kỳ điều khiển tướng Batista làm cuộc đảo chính thiết lập một chế độ độc tài quân sự.
Sau khi lên cầm quyền, Batista giải tán Quốc hội, xoá bỏ bản Hiến pháp tiến bộ được ban hành năm 1940, cấm các đảng phái chính trị hoạt động và tàn sát hàng chục nghìn chiến sĩ yêu nước Cuba, cầm tù hàng chục vạn người (trong những năm 1952 - 1958). Dưới ách thống trị độc tài khủng bố của Batista, phong trào đấu tranh của nhân dân Cuba vẫn không ngừng phát triển. Bước sang những năm 1957 - 1958, phong trào đấu tranh vũ trang đã lan rộng khắp mọi miền đất nước Cuba, nhiều căn cứ địa mới được thành lập và lực lượng vũ trang cách mạng đã có những đơn vị lớn mạnh. Ngay khi cách mạng thắng lợi, Cuba phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng, một trong những vấn đề đó là sự chống đối của Hoa Kỳ.
Quan hệ của hai nước này xấu đi khi chính quyền cách mạng Cuba cho tiến hành nhiều biện pháp như tịch thu bất động sản tư nhân, quốc hữu hóa các vận dụng công cộng, các xí nghiệp của tư bản nước ngoài trong đó có các công ty của Hoa Kỳ, đồng thời trục xuất nhiều người Hoa Kỳ ra khỏi Cuba. Tháng 10/1959, chính quyền Fidel Castro tuyên bố xây dựng Cuba theo đường lối xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh chiến tranh Lạnh đang căng thẳng, thực tế này cho thấy quan hệ Hoa Kỳ - Cuba trở nên bất đồng sâu sắc. Trong hoàn cảnh đó, Cuba ngày càng tiến gần đến hơn với Liên Xô và đây cũng là yếu tố có lợi cho Liên Xô.
Quan hệ giữa hai nước này càng thân thiết thì quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba ngày càng căng thẳng. Khi thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô sau năm 1959, Cuba trở nên phụ thuộc vào thị trường và các viện trợ quân sự của Liên Xô và trở thành đồng minh của Liên Xô trong suốt thời kỳ Chiến tranh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Việc cấm vận kinh tế của Hoa Kỳ buộc Cuba phải khẩn trương tìm kiếm thị trường mới nhằm đẩy lùi khủng hoảng kinh tế. Cuba đã kêu gọi từ phía Liên Xô và được chính phủ nước này giúp đỡ và chính điều này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nền kinh tế Cuba nhiều năm sau đó.
Hoa Kỳ đã chống phá Cuba thông qua rất nhiều biện pháp, trên nhiều phương như: chống phá Nhà nước Cuba, tiến hành các cuộc xâm lược và can thiệp lãnh thổ của Cuba, lúc này chính sách mới của Hoa Kỳ là lật đổ Chính phủ Fidel Castro bằng mọi cách. Vụ nổ tàu ở cảng Havana tháng 3/1960 được coi là một trong những âm mưu chống phá Cuba của Hoa Kỳ, vụ nổ tàu làm chết và bị thương nhiều thủy thủ và công nhân bốc dỡ, binh lính, quân nhân và đội cứu hỏa Cuba, tổng cộng có 81 người tử vong. Mối quan hệ của hai nước này ngày càng xấu đi, đối với nhân dân Cuba, vụ nổ tàu này được chứng minh quyết tâm dẹp bỏ cách mạng Cuba của Hoa Kỳ. Sự kiện Vịnh con Lợn (1961) cũng được coi là một trong những cột mốc quan trọng trong mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba.
Đây là cuộc tấn công của một nhóm người Cuba lưu vong được đưa vào Cơ quan tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) tài trợ và huấn luyện vào Cuba với mục địch lật đổ chính phủ cộng sản của Fidel Castro, dựng lên một chính quyền lâm thời đã được Hoa Kỳ dựng sẵn ở Miami. Tuy nhiên, đến ngày 19/4/1961, cứ điểm cuối cùng của quân đánh thuê đã bị tiêu diệt, cuộc tấn công xâm lược đã thất bại hoàn toàn. Sự kiện Vịnh con Lợn tuy thất bại nhưng Hoa Kỳ vẫn chưa từ bỏ ý định trong việc lật đổ chính quyền của Chủ tịch Fidel Castro và vẫn tiếp tục coi Cuba như một thách thức đối với sự bá quyền của họ ở Mỹ Latinh và cần được loại bỏ. Trước thái độ này của Hoa Kỳ, để bảo vệ thành quả của Cách mạng, Chính phủ Cuba một mặt đẩy nhanh quá trình đào tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội trong nước, mặt khác dựa vào các nước xã hội chủ nghĩa đặc biệt là Liên Xô để đấu tranh chống lại sự đe dọa xâm lược của Hoa Kỳ.
Năm 1962, hai Bộ trưởng Quốc phòng và Kinh tế của Cuba là Raul Castro và Che Guevara đã đi Moscow, đề nghị Liên Xô có biện pháp bảo vệ Cuba chống Hoa Kỳ xâm lược. Ban lãnh đạo Liên Xô do Khrushchev đứng đầu, tuy Liên Xô muốn thúc hòa bình với Hoa Kỳ nhưng vẫn muốn thương lượng trên thế mạnh 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và đẩy lùi ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Tình hình phát triển ở Cuba là cơ hội tốt để Liên Xô gây sức ép đối với Hoa Kỳ ngay tại Mỹ Latinh. Sau khi thống nhất với Chính phủ Cuba, Liên Xô đã triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung trên lãnh thổ Cuba để giúp Cuba bảo vệ nền độc lập của mình.
Hành động này của Liên Xô đã dẫn tới cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, khiến cho mối quan hệ Hoa Kỳ - Cuba càng trở nên căng thẳng. Năm 1962, Liên Xô đã bí mật chuyển nhiều thiết bị quân sự theo đường biển qua Đại Tây Dương đến Cuba và bị máy bay thám thính U2 của Hoa Kỳ phát hiện ra sự có mặt của quân đội Liên Xô cùng nhiều trang thiết bị quân sự ở Cuba. Tổng thống John.F Kennedy đã bất ngờ vì tên lửa của Liên Xô được triển khai chỉ cách lãnh thổ Hoa Kỳ vài chục kilimet. Đồng thời ông cũng thông báo về những quyết định của Chính phủ Hoa Kỳ như: tổ chức phong tỏa bằng hải quân quanh Cuba, khám xét những tàu vận tải vũ khí đến Cuba nhằm ngăn chặn việc đưa vũ khí nguyên tử của Liên Xô đến nước này và gửi tối hậu thư đòi Liên Xô dỡ bỏ và rút lui về nước.
Các nước trên thế giới hồi hộp, lo sợ nguy cơ về cuộc chiến tranh thế giới mới. Trước tình hình trên, Hoa Kỳ đã cách ly Cuba và đặt quân đội trong tình trạng báo dộng. Ngày 28/10/1962, theo thỏa thuận đạt được giữa hai bên, Liên Xô đồng ý tháo gỡ toàn bộ số tên lửa của mình ở Cuba, Hoa Kỳ cam kết không tấn công Cuba trong tương lại, đống thời tháo dỡ một số căn cứ hạt nhân ở châu Âu, cuộc khủng hoảng tên lửa kết thúc. Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962 được coi là đỉnh diểm của sự thù địch căng thẳng ngày càng tăng giữa Hoa Kỳ và Cuba sau cuộc Cách mạng Cuba năm 1959.
Cuộc khủng hoảng này thực chất là sự đối đầu và chạy đua vũ trang giữa Hoa Kỳ và Liên Xô trong hoàn cảnh Chiến tranh Lạnh đang ở giai đoạn cao trào, khiến tình hình thế giới ngày càng căng thẳng. Bối cảnh quốc tế và khu vực Quan hệ giữa Hoa Kỳ - Cuba là mối quan hệ có diễn biến căng thẳng, phức tạp nhất trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại. Hai quốc gia, mặc dù là láng giềng của nhau nhưng do chịu tác động của tình hình quốc tế và tư duy của thời kỳ Chiến tranh lạnh nên vẫn chưa xây dựng được mối quan hệ mang tính chất 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hữu nghị, tin cậy giữa các quốc gia khác trong cộng đồng Mỹ Latinh nói riêng và thế giới nói chung. Sau khi cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Cuba thành công (01/01/1959) đã lật đổ được chế độ độc tài Batista thân Hoa Kỳ, quan hệ giữa hai nước này từ đồng minh trở thành thù địch.
Cuộc cách mạng này đã tác động đến phạm vi trong nước và quốc tế.Tháng 2/1961, Tổng thống Hoa Kỳ John Kenedy đã thi hành chính sách cấm vận toàn diện với Cuba nhằm mục tiêu cô lập và tiêu diệt nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên ở khu vực Tây Bán cầu này[54]. Từ đó đến trước năm 2014, mặc dù tại Hoa Kỳ và Cuba đã diễn ra những thay đổi quan trọng về chính trị và kinh tế, nhưng lệnh cấm vận này vẫn được duy trì, nó như là một “lời nguyền” của lịch sử mà bất cứ vị Tổng thống Hoa Kỳ nào cũng không dám xóa bỏ và bát chấp sự phản đối của cộng đồng quốc tế và dư luận Hoa Kỳ.Chính sách cấm vận khắc nghiệt này của Hoa Kỳ đã bị nhiều nước trên thế giới phản đối và yêu cầu dỡ bỏ. Kể từ năm 1992, hàng năm Đại hội đồng Liên hợp quốc đều thông qua nghị quyết yêu cầu Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận chống Cuba vì coi đây là hành động vi phạm Hiến chương LHQ cũng như luật pháp quốc tế. Trong phiên họp toàn thể ngày 29/10/2014, với 188 trên 193 nước ủng hộ, Đại hội đồng LHQ khóa 69 cũng đã bỏ phiếu thông qua Nghị quyết “Sự cần thiết chấm dứt cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính của Hoa Kỳ chống Cuba”.