Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách đối với Việt Nam của Lào. Trong chương này, tác giả sẽ phân tích về cơ sở hình thành chính 15 sách của Lào với Việt Nam trong đó bao gồm nền tảng là Chủ nghĩa Mác – Lênin về đối ngoại, bối cảnh thế giới và khu vực, sự ảnh hưởng của nước lớn và tình hình trong nước của Lào; Phân tích lợi ích của Lào và Việt Nam rong mối quan hệ với Việt Nam; Khái quát về chính sách của Lào đối với Việt Nam trước năm 1986 (1975 - 1985) và chính sách của Việt Nam đối với Lào. Chương 2: Quá trình phát triển chính sách đối ngoại của Lào với Việt Nam từ năm 1986 đến nay. Đây là chương chính của luận án, trong chương này tác giả khái quát về chính sách đối ngoại chung của Lào; Phân tích nội dung, quá trình triển khai chính sách của Lào với Việt Nam trên các lĩnh vực: chính trị - ngoại giao, kinh tế, an ninh - quốc phòng, văn hoá - giáo dục.
Chương 3: Đánh giá về chính sách của Lào đối với Việt Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay và dự báo. Trên cơ sở những nội dung phân tích từ chương 1 và chương 2, chương 3 sẽ đánh giá lại về thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của các thành tựu, hạn chế trong chính sách của Lào với Việt nam từ năm 1986, để thấy được sự thay đổi, những nét mới so với giai đoạn 1975 - 1985. Qua đó đưa ra các dự báo về bối cảnh thế giới, khu vực cũng như triển vọng quan hệ Lào - Việt trong những năm tới. Từ đó đưa ra những kiến nghị, giải pháp cho việc thúc đẩy mối quan hệ Lào - Việt.
16 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH CỦA LÀO ĐỐI VỚI VIỆT NAM 1. Cơ sở lý luận của chính sách của Lào với Việt Nam 1. Chủ nghĩa Mác – Lênin về đối ngoại Đối ngoại là một vấn đề quan trọng bậc nhất trong quan hệ chính trị quốc tế. Chính sách đối ngoại được hình thành và thực thi qua quá trình phát triển lâu dài và qua quan hệ với các chủ thể bên ngoài trên mọi lĩnh vực kinh tế, quân sự, chính trị, văn hóa, xã hội… Các chính sách đối ngoại của từng quốc gia đưa ra là cơ sở phát triển các mặt xã hội của từng nước đó như: kinh tế, văn hóa, chính trị, ngoại giao….
Đường lối, chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia là sản phẩm của mỗi nước trước những biến đổi của tình hình chính trị thế giới. Đó là hệ thống những quan điểm lý luận với tính cách là những định hướng cơ bản về quan hệ đối ngoại của đất nước trong một giai đoạn nhất định và những chính sách được Nhà nước hoạch định với tư cách là chủ thể đại diện cho chủ quyền quốc gia tham gia vào đời sống chính trị quốc tế. Chính sách đối ngoại là một trong những nội dung đã được chủ nghĩa Mác - Lê nin đề cập đến, và trở thành kim chỉ nam cho nhiều quốc gia trong việc xây dựng, hoạch định chính sách đối ngoại. Có thể nói chủ nghĩa Mác- Lênin là sự thống nhất giữa tính khoa học, tính cách mạng và tính nhân văn - kết tinh và là đỉnh cao thành tựu của trí tuệ, tinh hoa văn hoá nhân loại.
Trong đó học thuyết về Nhà nước của Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống những kiến thức của chủ nghĩa Mác-Lênin về những quy luật phát sinh, phát triển đặc thù, những đặc tính chung và biểu hiện quan trọng nhất của nhà nước nói chung và nhà nước Xã hội chủ nghĩa nói riêng. Chủ nghĩa Mác-Lênin đã tập trung vào 17 phân tích nguồn gốc và bản chất của nhà nước, lý luận của những người Mác- xít đi sâu nghiên cứu về nhà nước một cách tổng thể những vấn đề chung nhất về bản chất, chức năng, vai trò của nhà nước, hình thức nhà nước, bộ máy nhà nước. Trong đó chức năng của nhà nước được thể hiện thông qua những phương diện, những mặt hoạt động cơ bản của nhà nước, phản ánh bản chất của nhà nước, được xác định tùy thuộc vào đặc điểm tình hình trong nước và quốc tế, nhằm thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước trong từng giai đoạn. Chức năng của nhà nước được chia thành chức năng đối nội và chức năng đối ngoại.
Đường lối, hay chính sách của một quốc gia bao giờ cũng gồm hai mặt: đối nội và đối ngoại nhằm phục vụ lợi ích tối cao của dân tộc. Đường lối đó trước hết được xác định bởi tính chất của chế độ chính trị, kinh tế, xã hội của quốc gia.I Lênin nói: “Những cội rễ sâu xa nhất của chính sách đối nội lẫn đối ngoại của nhà nước chúng ta đều do những lợi ích kinh tế, địa vị kinh tế của giai cấp thống trị ở nước ta quyết định. Những luận điểm đó vốn là cơ sở toàn bộ thế giới quan của người mác-xít…đã được kinh nghiệm chứng thực” [48, tr. Sự thống trị chính trị và sự thực hiện chức năng xã hội của nhà nước thể hiện trong lĩnh vực đối nội cũng như trong đối ngoại.
Chức năng đối nội của nhà nước nhằm duy trì trật tự kinh tế, xã hội, chính trị và những trật tự khác hiện có trong xã hội. Nhà nước sử dụng nhiều phương tiện khác như bộ máy thông tin, tuyên truyền, các cơ quan văn hóa, giáo dục. để xác lập, củng cố tư tưởng, ý chí của giai cấp thống trị, làm cho chúng trở thành chính thống trong xã hội. Chức năng đối ngoại của nhà nước nhằm bảo vệ biên giới lãnh thổ quốc gia và thực hiện các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội với các nhà nước khác vì lợi ích của giai cấp thống trị cũng như lợi ích quốc gia, khi lợi ích quốc gia không mâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị.
Chức năng đối ngoại là sự liên tục của chức năng đối nội. Hai mặt đó gắn 18 bó chặt chẽ với nhau, tạo thành một thể thống nhất vì chính trị là mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc trong lòng quốc gia và quan hệ giữa giai cấp, dân tộc trên trường quốc tế. Nói cách khác, mối liên hệ giữa chính sách đối nội và chính sách đối ngoại của một quốc gia là ở chỗ chúng đều nhằm giải quyết một nhiệm vụ bảo vệ, duy trì hệ thống quan hệ kinh tế - xã hội hiện hành của quốc gia đó.Lênin thường nhắc nhở: “Đem tách chính sách đối ngoại ra khỏi chính trị nói chung, hay hơn nữa, đem đối lập chính sách đối ngoại với chính sách đối nội, đó là tư tưởng hoàn toàn sai lầm, không Mácxít, không khoa học” [47, tr.Ngày nay, trong xu thế hội nhập khu vực và quốc tế (toàn cầu hóa, thế giới phẳng) thì việc mở rộng chức năng đối ngoại của nhà nước có tầm quan trọng đặc biệt. Nhưng cho dù như thế nào đi chăng nữa, theo quan điểm Mác-xít thì cả hai chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từ lợi ích của giai cấp thống trị.
Chúng là hai mặt của một thể thống nhất. Tính chất của chức năng đối nội quyết định tính chất chức năng đối ngoại của nhà nước ngược lại tính chất và những nhu cầu của chức năng đối ngoại có tác động mạnh mẽ trở lại chức năng đối nội. Đường lối chính sách đối ngoại luôn phục vụ cho mục tiêu của đường lối chính sách đối nội. Chính sách đối nội là tiền đề, là cơ sở của đường lối chính sách đối ngoại và đường lối, chính sách đối ngoại sẽ tạo điều kiện, tạo môi trường thuận lợi cho việc thực hiện đường lối, chính sách đối nội.
Trong Lời kêu gọi thứ nhất của Tổng hội đồng Hội liên hiệp công nhân quốc tế về cuộc chiến tranh Pháp - Phổ, C.Mác có nêu ra nguyên tắc của quan hệ đối ngoại cần phải có như sau: “Phấn đấu sao cho những đạo luật đơn giản về đạo đức và chính nghĩa mà các cá nhân phải tuân theo trong các quan hệ của họ, trở thành những đạo luật tối cao trong các quan hệ giữa các dân tộc” [21, tr. Nguyên tắc ấy đã được C.Ăngghen nhắc đi nhắc lại nhiều lần, coi đó là kim chỉ nam cho quan hệ đối ngoại của giai cấp công nhân, của Đảng Cộng sản. 19 Mặc dầu hiện nay có những luận điệu phê phán chủ nghĩa Mác - Lênin, song nếu nghiên cứu kỹ thì thấy rằng, trong các tác phẩm của mình, các ông hết sức đề cao nguyên tắc hòa bình, nhất là trong lĩnh vực đối ngoại. Các ông luôn mong muốn và dự báo: “Đối lập với xã hội cũ cùng với sự bần cùng về kinh tế và sự điên rồ về chính trị của nó đang xuất hiện một xã hội mới mà nguyên tắc quốc tế của nó sẽ là hòa bình, bởi vì tất cả các dân tộc sẽ đều có cùng một nguyên tắc giống nhau ngự trị - lao động!” [17, tr.
Nhất quán với quan điểm của Mác và Ăngghen, V.Lênin cũng lấy nguyên tắc đoàn kết quốc tế vô sản vì mục đích chính nghĩa làm nguyên tắc trong hoạt động đối ngoại của Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga. Phát triển tư tưởng của Mác và Ăngghen, Lênin đã bổ sung những nguyên tắc hoạt động đối ngoại qua thực tiễn của nước Cộng hòa XHCN Xô viết Nga. Một trong những nguyên tắc ấy là công khai và thông tin sự thật. Tại Hội nghị lần thứ IX toàn Nga của Đảng Cộng sản Nga, Lênin đã tuyên bố: “Những phương pháp của đường lối ngoại giao mới của chúng ta là tuyên bố công khai và thẳng thắn” [21].
Như vậy theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin thì chính sách đối ngoại là sự tiếp nối chính sách đối nội, là một bộ phận quan trọng trong đường lối chính trị và chính sách của mọi quốc gia, dân tộc. Điều đó có nghĩa là vấn đề nảy sinh từ trong nước cũng đòi hỏi phải có chính sách đối ngoại tham gia giải quyết. Theo cách hiểu này, trong mỗi một giai đoạn lịch sử nhất định, từng nước có những nhu cầu và ưu tiên cụ thể. Các chính sách đối nội và đối ngoại đều phải nhằm vào việc thực hiện thành công các mục tiêu đó [21].
Chủ nghĩa Mác-Lênin là một trong những cơ sở để Lào xây dựng chính sách đối ngoại của quốc gia. Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản là nhà chiến lược, chiến thuật tài ba nhất trong thời đại mới của dân tộc Lào, là vị anh hùng vĩ đại của dân tộc Lào.