Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về quan hệ Việt Nam — Lào Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam Viện Sử học (1985), Sức mạnh chiến thang của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nxb Khoa học xã hội, Ha Nội: Tác phẩm tập hợp các bài viết của nhiều tác giả, nhà nghiên cứu dé cập đến những khía cạnh khác nhau phản ánh một cách có hệ thống và toàn diện về sức mạnh của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trong đó có một số bài nghiên cứu liên quan đến nội dung của luận án: bài viết của tác giả Nguyễn Việt Phương với chủ đề Đường Hồ Chi Minh, một biếu tượng tình đoàn kết chiến đấu đặc biệt của ba dân tộc Đông Dương, đã phân tích làm rõ vai trò quan trọng của tuyến đường Trường Sơn trong việc chi viện trên khắp chiến trường Đông Dương. Từ đó, khang định tuyến đường Trường Sơn là biểu tượng của tình đoàn kết chiến đấu keo sơn Việt Nam - Lào.
Đường Hồ Chí Minh đã trở thành một kỳ công chiến lược góp phan tạo nên những chiến thắng của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước của các dân tộc Đông Dương. Tác giả Nguyễn Hữu Hợp với bài viết Đại thắng mùa xuân 1975, sức mạnh của liên mình đoàn kết chiến đấu Việt Nam — Lào: bài viết đã phân tích những chủ trương của Dang trong việc phối hợp chiến đấu trên cả ba chiến trường nhằm đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ: “chiến tranh đặc biệt”, “chiến tranh cục bộ”, “Việt Nam hóa chiến tranh” ở Việt Nam; “chiến tranh đặc biệt” và “chiến tranh đặc biệt tăng cường” ở Lào. Sự phối hợp chiến đấu đó đã làm nên sức mạnh to lớn trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc.Pulơ (1986), Nước Mỹ và Đông Duong từ Ru-do-ven đến Nich-xơn, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội. Cuốn sách viết về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam — một cuộc chiến tranh lâu dài, gây nhiều tốn kém của Mỹ.
Thông qua những sự kiện được phân tích trong tác phẩm, tác giả đã vạch trần những chính sách của các đời Tổng thống Mỹ nhằm tìm ra nguồn gốc của cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam và Đông Dương, cũng như nguyên nhân thất bại của cuộc chiến tranh đó. Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam (1987), Nxb Sự thật, Hà Nội. Cuốn sách bao gồm các nội dung chính: Phan 1: Nguyên nhân cuộc đụng đầu lịch sử giữa nhân dân Việt Nam và đế quốc Mỹ; Phần 2: Những chặng đường thắng lợi vẻ vang của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước; Phần 3: Ý nghĩa và những nhân tố quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta. Qua việc phân tích những thắng lợi của cách mạng Việt Nam, có sự phối hợp của cách mạng Lào, Đảng đã khăng định một trong những nhân tố quyết định thăng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam, đó là sức mạnh của khối đoàn kết, liên minh chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương Việt Nam, Lào, Campuchia.
Sự đoàn kết đó đã trở thành một nhân tố cơ bản để giành thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng mỗi nước. Vì vậy, nhiệm vụ tăng cường đoàn kết và giúp đỡ cách mạng Lào, Campuchia luôn được nhắn mạnh trong các Nghị quyết của Dang. Đảng Cộng sản Việt Nam xác định rằng: khối đoàn kết chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương đã trở thành một khối thống nhất, có một chiến lược chung, kiên trì và day mạnh cuộc kháng chiến cứu nước của nhân dân ba nước chống dé quốc Mỹ xâm lược. Đồng thời khăng định vai trò là hậu phương vững chắc của cách mạng Việt Nam đối với cách mạng Lào và Campuchia.
Ban chỉ đạo tông kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995), Tong kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước — thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách gồm hai phần: Phần thứ nhất: Những bước phát triển của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng thời cũng đánh giá những ưu điểm, khuyết điểm chính về sự lãnh đạo và chỉ đạo chiến tranh của Đảng; Phần thứ hai: Bài học kinh nghiệm. Trong phần hai, cuốn sách đã chỉ ra một trong những bài học kinh nghiệm giúp cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam giành thắng lợi đó là đoàn kết, liên minh với nhân dân Lào, nhân dân Campuchia. Bài học khang định: cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta có liên quan chặt chẽ đôi với cuộc chông Mỹ của nhân dân Lào và nhân dân Campuchia vì 10 dé quéc My tiễn hành chiến tranh dé xâm lược ba nước.
Bài hoc kinh nghiệm cũng chỉ ra nguyên tắc dé có thể đoàn kết, liên minh chiến đấu với Lào, Campuchia: tôn trọng độc lập chủ quyền, nguyện vọng chính đáng của mỗi dân tộc, đồng thời giữ vững tinh thần độc lập tự chủ. Trong đó, đối với Lào, vấn đề đoàn kết liên minh chiến đấu được thực hiện trên những vấn đề chiến lược chủ yếu: giúp nhau xây dựng thực lực cách mạng, phối hợp chiến trường, cùng nhau mở các chiến dịch, trao đổi học tập kinh nghiệm lẫn nhau. Đồng thời, Dang cũng khang định van đề xuyên suốt có ý nghĩa quyết định thành công của sự nghiệp đoàn kết liên minh mà Đảng luôn sớm chủ trương: giúp bạn là tự giúp mình, nêu cao chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản, đấu tranh phòng chống mọi tư tưởng nước lớn, tư tưởng dân tộc hẹp hòi, thực hiện bình đăng giữa các dân tộc, tôn trọng độc lập, chủ quyền và các lợi ích chính đáng của nhau. Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác — Lênin và tu tưởng Hồ Chí Minh (1995), Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Cuốn sách đề cập chủ yếu đến một số chủ trương lớn trong việc liên minh ba nước Đông Dương chống Mỹ, cứu nước, một số mốc lịch sử trong mối quan hệ Việt Nam — Lào. Từ đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã nêu lên một số bai học kinh nghiệm từ những thang lợi của cách mạng Việt Nam: 1. Xây dựng được ba tầng mặt trận thống nhất chống Mỹ ở ba nước Đông Dương; 2. Liên minh chiến đấu ba nước Đông Dương là quy luật khách quan xuất phát từ nhu cầu của nhân dân ba nước.
Trong suốt cuộc kháng chiến, ba nước đều có sự thống nhất về chiến lược, đường lối đoàn kết cùng đánh Mỹ; lực lượng vũ trang ba nước có sự hợp đồng chiến đấu trên cả ba chiến trường; đoàn kết và hợp tác quốc tế giữa Đảng Lao động Việt Nam, Đảng Nhân dân cách mạng Lào, những người cách mạng của Campuchia trên cơ sở chủ nghĩa Mác — Lênin, chủ nghĩa quốc tế vô sản và chủ nghĩa yêu nước chân chính trên quan điểm “giúp bạn là mình tự giúp mình”. Lịch sử Đoàn 559 bộ đội Trường Sơn đường Hồ Chi Minh (1999), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội. Cuốn sách gồm 5 phần: Phần 1: Thành lập Đoàn 559. Bước đầu tổ chức và phát triển tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn — đường Hồ Chí 11 Minh, góp phần đánh bại chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ - chính quyền Sai Gòn (5/1959-1964); Phần 2: Phát triển vận tai cơ giới, tổ chức và chiến đấu hiệp đồng binh chủng chống chiến tranh ngăn chặn của dé quốc Mỹ, thực hiện chi viện miền Nam đánh bại chiến lược “chiến tranh cục bộ” (1965-1968); Phần 3: Đánh thắng chiến tranh ngăn chặn quy mô lớn nhất, thực hiện chỉ viện thắng lợi, góp phần đánh bại một bước quan trọng chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của dé quốc Mỹ (1968-1973); Phần 4: Đổi mới tổ chức, thé trận, phương thức hoạt động: phục vụ, tham gia cuộc Tổng tiến công và nồi dậy mùa xuân 1975, đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh (1973-1975); Phần 5: Bộ đội Trường Son sau chiến tranh.
Trong đó, chương VIII của phần 3 đề cập đến vai trò của Đoàn 559 trong việc tham gia chiến dịch phản công Đường 9 — Nam Lào, đánh bại chiến lược chiến tranh ngăn chặn tổng lực của Mỹ và quân đội Sài Gòn. Phát triển tuyến chi viện chiến lược mùa khô 1970-1971. Trong thời gian này, Bộ Tư lệnh 559 cũng đổi tên thành Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Đoàn 559 đã tích cực sửa chữa, xây dựng, phát triển hệ thống đường Trường Sơn trên đất Lào, các kho chiến lược trên tuyến đường.
Ngoài ra, Đoàn 559 còn chủ động phối hợp với Lao dé đánh địch, đảm bảo an toàn tuyến vận chuyển chiến lược, không cho Mỹ hợp điểm với các cuộc hành quân của chúng. Thắng lợi cua Đường 9 — Nam Lao, thang loi cua van chuyén chiến lược khẳng định bộ đội Trường Sơn là một đội quân vận tải chiến lược, chiến dịch giỏi, một đội quân chiến đấu và làm nhiệm vụ quốc tế giỏi, đủ khả năng hoàn thành mọi nhiệm vụ Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng giao cho trong bat cứ hoàn cảnh nào. Bộ Quốc phòng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2011), Chiến thắng Đường 9~— Nam Lào 1971 — Tam vóc, y nghĩa va bài hoc lịch sử, Nxb Quân đội Nhân dan, Hà Nội: cuốn sách gồm tập hợp các bai tham luận của các nhà nghiên cứu, các vi lão thành cách mạng, các đồng chí là lãnh đạo Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính tri, Tổng cục Hậu cần, Tổng cục Kỹ thuật,. và các bài tham luận của các đồng chí là lãnh đạo Bộ Quốc phòng và Cục Khoa học lịch sử Bộ Quốc phòng nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
Cuốn sách tập trung vào bốn nội dung chính: Phan 1: Những vấn đề chung; Phan 2: Quá trình tổ chức và thực hiện chiến dịch, nét đặc sắc 12 của nghệ thuật quân sự Việt Nam; Phần 3: Sự phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả của liên quân Việt — Lào; Phần 4: Tầm vóc, ý nghĩa và bài học lịch sử vận dụng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.