Luận văn thạc sĩ ussh quan điểm của chủ nghĩa mác lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

• Tác giả: Trần Ngọc Liêu
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thanh Quất
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS
• Đề tài: Quan Điểm Của Chủ Nghĩa Mác-Lênin Về Nhà Nước Với Việc Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM THEO QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ NHÀ NƯỚC
• 3.1. Tiếp tục đổi mới tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền
• 3.3. Thành tựu và những vấn đề đặt ra đối với việc tiếp tục đổi mới tư duy lý luận của Đảng về nhà nước pháp quyền
• 3.4. Tiếp tục thể chế hóa quyền lực của nhân dân thành pháp luật
• 3.4.1. Nội hàm khái niệm “nhân dân”
• 3.4.2. Xác định và thể chế hóa quyền lực của nhân dân thành pháp luật
• 3.5. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và các thiết chế chính trị - xã hội khác nhằm đảm bảo thực thi quyền lực của nhân dân
• 3.6. Những hạn chế của hệ thống chính trị
• 3.7. Phương hướng tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống các thiết chế chính trị - xã hội nhằm đảm bảo thực thi quyền lực của nhân dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về nhà nước

Chủ nghĩa Mác-Lênin đã đưa ra những quan điểm sâu sắc về bản chất và vai trò của nhà nước trong xã hội. Theo đó, nhà nước không chỉ là công cụ của giai cấp thống trị mà còn là phương tiện để thực hiện quyền lực của nhân dân. Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cần phải dựa trên những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, nhằm đảm bảo quyền lợi và sự công bằng cho mọi tầng lớp trong xã hội.

1.1. Bản chất của nhà nước theo quan điểm Mác Lênin

Theo C. Ăngghen, nhà nước là sản phẩm của sự phân chia giai cấp trong xã hội. Nhà nước có bản chất giai cấp, phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị. Tuy nhiên, trong bối cảnh xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhà nước cần phải trở thành công cụ của nhân dân, bảo vệ quyền lợi của mọi công dân.

1.2. Vai trò của nhà nước trong xã hội xã hội chủ nghĩa

Nhà nước xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụ quản lý xã hội bằng pháp luật, đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân. Điều này thể hiện rõ trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, khi ông nhấn mạnh rằng nhà nước phải là của dân, do dân và vì dân.

II. Thách thức trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam gặp nhiều thách thức, từ việc nhận thức đến thực tiễn. Những vấn đề như sự phân chia quyền lực, tính minh bạch trong quản lý nhà nước, và sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định là những yếu tố cần được giải quyết triệt để.

2.1. Vấn đề phân chia quyền lực trong nhà nước

Phân chia quyền lực giữa các cơ quan nhà nước là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo tính pháp quyền. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề trong việc thực hiện nguyên tắc này, dẫn đến tình trạng lạm quyền và thiếu trách nhiệm.

2.2. Tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước

Tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước là điều kiện cần thiết để xây dựng niềm tin của nhân dân. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề về tham nhũng và thiếu trách nhiệm trong quản lý nhà nước, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhà nước pháp quyền.

III. Phương pháp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Việc thể chế hóa quyền lực của nhân dân thành pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng.

3.1. Thể chế hóa quyền lực của nhân dân

Việc thể chế hóa quyền lực của nhân dân thành pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của nhà nước. Điều này cần được thực hiện thông qua các quy định cụ thể trong hiến pháp và luật pháp.

3.2. Cải cách bộ máy nhà nước

Cải cách bộ máy nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo tính minh bạch là rất cần thiết. Cần xây dựng một bộ máy nhà nước gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả và phục vụ tốt nhất cho nhân dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nhà nước pháp quyền

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những thành tựu này cần được phát huy và nhân rộng.

4.1. Thành tựu trong xây dựng nhà nước pháp quyền

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền, từ việc ban hành các văn bản pháp luật đến việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình.

4.2. Những vấn đề cần khắc phục

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục, như tình trạng tham nhũng, lạm quyền và thiếu trách nhiệm trong bộ máy nhà nước. Cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

V. Kết luận và tương lai của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của nhà nước này phụ thuộc vào sự quyết tâm và nỗ lực của toàn xã hội trong việc thực hiện các nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-Lênin.

5.1. Tầm quan trọng của việc xây dựng nhà nước pháp quyền

Nhà nước pháp quyền không chỉ là một mô hình lý thuyết mà còn là một yêu cầu thực tiễn để bảo vệ quyền lợi của nhân dân. Việc xây dựng nhà nước pháp quyền sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho đất nước.

5.2. Hướng đi tương lai cho nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Tương lai của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cần phải gắn liền với việc đổi mới tư duy và phương thức hoạt động của bộ máy nhà nước, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" được tác giả Trần Ngọc Liêu thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Bùi Thanh Quất, thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 62.05).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả trình bày rằng trong bối cảnh thực tiễn đất nước và quốc tế có nhiều biến đổi sâu sắc, Đảng Cộng sản Việt Nam kiên định con đường cách mạng vô sản hướng tới xây dựng chủ nghĩa xã hội. Sự lựa chọn này đặt ra yêu cầu phải sáng tạo lý luận vì không thể tìm thấy lời giải đáp có sẵn cho mọi vấn đề cụ thể của Việt Nam từ trong di sản kinh điển cũng như thực tiễn nước khác. Tại Đại hội IX và Đại hội X, Đảng đã xác định rõ mô hình và nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; quản lý xã hội bằng pháp luật và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp.

Khoảng trống nghiên cứu then chốt mà luận án nhận diện là: Xét về lịch sử, việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam diễn ra sau nhiều quốc gia, nhưng về bản chất đây lại là mô hình nhà nước trong chế độ xã hội chủ nghĩa – một chế độ ở trình độ phát triển cao hơn về chất so với chế độ tư bản chủ nghĩa. Do đó, nghiên cứu phải giải quyết "nhiệm vụ kép": vừa khảo sát mô hình lý luận và thực tiễn của các nhà nước pháp quyền hiện tồn trên thế giới (vốn chưa hoàn toàn chín muồi), vừa luận giải và định hình tương lai của mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Để thực hiện nhiệm vụ này, việc làm rõ và khẳng định quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước đóng vai trò là cơ sở lý luận và phương pháp luận nền tảng.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là nhận thức và vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước để xác định và giải quyết những vấn đề cơ bản đang đặt ra nhằm tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luận án thực hiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Trình bày khái quát và làm rõ giá trị lý luận của những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
2. Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước để nghiên cứu các quan niệm tiêu biểu về nhà nước pháp quyền trên thế giới và ở Việt Nam, qua đó xây dựng nhận thức lý luận về bản chất nhà nước pháp quyền.
3. Dựa trên nhận thức lý luận về bản chất nhà nước pháp quyền theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước, xác định và đề xuất hướng giải quyết những vấn đề cơ bản đang đặt ra nhằm tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong hiện thực.

Đối tượng nghiên cứu là những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước, các quan niệm tiêu biểu về nhà nước pháp quyền trên thế giới và việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn ở các quan điểm của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và Hồ Chí Minh qua các văn bản đã công bố chính thức; tập trung xây dựng định nghĩa khoa học về nhà nước pháp quyền dưới góc độ triết học - chính trị mác-xít và đề xuất phương hướng giải quyết ở tầm quan điểm phương pháp luận.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án điểm lại các công trình nghiên cứu về nhà nước pháp quyền từ khi Cương lĩnh năm 1991 ra đời đến thời điểm thực hiện luận án (2009). Các công trình và tác giả tiêu biểu được trích dẫn gồm:

• Viện Thông tin Khoa học xã hội: Nhà nước pháp quyền và xã hội công dân.
• Nguyễn Văn Niên: Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn.
• Bộ Tư pháp: Về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Tìm hiểu về nhà nước pháp quyền.
• Lê Văn Cảm: Học thuyết về nhà nước pháp quyền và thực tiễn của nó ở Liên bang Nga.
• Đào Trí Úc: Tăng cường pháp chế, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, quản lý xã hội bằng pháp luật; Nhà nước pháp quyền: Khái niệm, những đặc trưng cơ bản - Điều kiện và con đường hình thành nhà nước pháp quyền ở nước ta; Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng.
• Phùng Văn Tửu: Xây dựng, hoàn thiện nhà nước, pháp luật của dân, do dân và vì dân ở Việt Nam.
• Lê Minh Thông: Một số vấn đề về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
• Nguyễn Đăng Dung: Sự hạn chế quyền lực nhà nước; Nhà nước và trách nhiệm của nhà nước.
• Lê Minh Quân: Xây dựng nhà nước pháp quyền đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
• Nguyễn Trọng Thóc: Xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân.
• Trần Hậu Thành: Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
• Nguyễn Duy Quý và Nguyễn Tất Viễn (đồng chủ biên): Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân: Lý luận và thực tiễn.
• Tập thể tác giả: Nhà nước pháp quyền và xã hội công dân; Vận dụng học thuyết Mác để xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Tác giả phân loại các nghiên cứu đi trước thành 5 hướng chính:

1. Nghiên cứu lịch sử tư tưởng pháp quyền thế giới từ thời Cổ đại đến Cận - Hiện đại.
2. Khảo sát lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền tại các nước tư bản (Đức, Pháp, Mỹ, Nga) để khái quát thành các nguyên tắc và giá trị chung.
3. Tìm kiếm mầm mống và điều kiện lịch sử của nhà nước, pháp quyền trong lịch sử Việt Nam.
4. Khai thác di sản của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và Hồ Chí Minh về nhà nước.
5. Nghiên cứu tổng hợp gắn liền với quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Việt Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết tập trung vào 2 vấn đề căn bản:

• Thứ nhất, xác lập lại quan điểm khi nghiên cứu di sản kinh điển: Khắc phục cách tiếp cận máy móc vốn chỉ đi tìm các thuật ngữ trùng khớp ngôn từ rồi vội vã kết luận các nhà kinh điển không bàn về nhà nước pháp quyền. Luận án khẳng định tư tưởng không đồng nhất với ngôn ngữ; C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin đã giải quyết triệt để vấn đề nhà nước thông qua chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết hình thái kinh tế - xã hội. Cần lấy lý luận mác-xít làm điểm xuất phát để phân tích hiện tượng nhà nước pháp quyền, thay vì lấy các "giá trị chung" của xã hội tư sản để phán xét di sản mác-xít.
• Thứ hai, phương pháp tư duy về mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái đặc thù: Tránh việc tuyệt đối hóa mô hình nhà nước tư sản thành chuẩn mực phổ quát bắt buộc áp đặt cho Việt Nam. Luận án khẳng định tính chất pháp quyền của nhà nước Việt Nam mang bản chất xã hội chủ nghĩa khác về chất so với xã hội tư sản, và các giá trị phổ biến của nhà nước pháp quyền được định hình, thể hiện thông qua quá trình phát triển tự thân mang tính đặc thù của lịch sử chính trị Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án là công trình nghiên cứu lý luận thuần túy theo định hướng triết học xã hội và triết học chính trị.

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử mác-xít, trọng tâm là học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, mối quan hệ biện chứng giữa xã hội công dân và nhà nước, sự hình thành giai cấp và nguồn gốc tha hóa quyền lực công từ mâu thuẫn lợi ích.
• Hệ thống quan điểm triết học - chính trị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (thể hiện trong Cương lĩnh 1991, Văn kiện Đại hội VII, VIII, IX, X).

Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp luận triết học mác-xít kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành khoa học xã hội:

• Phương pháp kết hợp lịch sử và lôgíc: Luận giải sự vận động của các quan hệ sản xuất, phân công lao động dẫn đến sự xuất hiện, biến đổi của các hình thái nhà nước và tư tưởng pháp quyền qua các thời kỳ.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các văn bản kinh điển, phân loại các luồng tư tưởng trên thế giới và trong nước để tổng hợp thành các luận điểm lý luận.
• Phương pháp trừu tượng hóa và khái quát hóa: Rút ra bản chất triết học của khái niệm nhà nước pháp quyền từ các biểu hiện thể chế thực nghiệm.
• Phương pháp quy nạp và diễn dịch: Đi từ các luận điểm cụ thể của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, Hồ Chí Minh để diễn dịch thành các nguyên tắc phương pháp luận cho thực tiễn Việt Nam.
• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xem xét bộ máy nhà nước và các thiết chế chính trị - xã hội trong chỉnh thể cấu trúc quyền lực thống nhất.
• Phương pháp phân tích văn bản: Khảo cứu trực tiếp các tác phẩm kinh điển, văn kiện chính trị, hiến pháp và các tài liệu chuyên khảo.

Nguồn tư liệu:

• Toàn tập tác phẩm của C. Mác và Ph. Ăngghen (như Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, Hệ tư tưởng Đức, Những luận cương về Phơbách, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước, Góp phần phê phán kinh tế chính trị học, Phê phán Cương lĩnh Gôta...).
• Toàn tập tác phẩm của V.I. Lênin (như Nhà nước và cách mạng, Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxky, các văn kiện về pháp chế Xô-viết).
• Hồ Chí Minh Toàn tập và các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Các công trình chuyên khảo, bài báo khoa học về nhà nước và pháp luật xuất bản trong nước và quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước

Chương 1 hệ thống hóa và luận giải toàn diện di sản lý luận của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về hiện tượng nhà nước.

Tác giả kinh điển	Tác phẩm / Văn kiện tiêu biểu	Luận điểm và nội dung cốt lõi
C. Mác và Ph. Ăngghen	Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, Hệ tư tưởng Đức, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước	- Lật ngược quan điểm duy tâm của Hêghen; khẳng định "xã hội công dân" quyết định nhà nước. - Xác định 2 lớp nghĩa của nhà nước: (1) Tổng thể sự tồn tại của nhân dân/cách thức tổ chức xã hội; (2) Nhà nước chính trị (bộ máy). - Nguồn gốc nhà nước bắt nguồn từ phân công lao động, tư hữu và mâu thuẫn giữa lợi ích riêng với lợi ích chung. - 2 đặc trưng của nhà nước: Phân chia dân cư theo địa vực và thiết lập quyền lực công cộng. - Lôgíc vận động: Đồng nhất trừu tượng $\rightarrow$ Đối lập với xã hội $\rightarrow$ Tái đồng nhất cụ thể (nhà nước tự tiêu vong tính chính trị).
V.I. Lênin	Nhà nước và cách mạng, Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxky	- Nhấn mạnh bản chất giai cấp của nhà nước và tính tất yếu của bạo lực cách mạng để đập tan bộ máy cũ. - Luận giải nhà nước chuyên chính vô sản là "nhà nước quá độ", "nửa nhà nước". - Mối quan hệ biện chứng giữa chuyên chính và dân chủ: Dân chủ cho tuyệt đại đa số nhân dân, chuyên chính đối với giai cấp bóc lột. - Xác lập các nguyên tắc pháp chế Xô-viết: Pháp chế thống nhất, tuân thủ nghiêm minh; khẳng định pháp quyền bị quy định bởi chế độ kinh tế và trình độ văn hóa; chú trọng giáo dục văn hóa để nhân dân biết làm chủ bằng pháp luật.
Hồ Chí Minh	Yêu sách của nhân dân An Nam, Đường kách mệnh, Hồ Chí Minh Toàn tập	- Vận dụng sáng tạo, không áp dụng máy móc đấu tranh giai cấp của phương Tây vào Đông Dương. - Khẳng định bản chất Nhà nước Việt Nam mới là nhà nước của dân, do dân, vì dân; quyền lực và quyền lợi thuộc về nhân dân. - Tư tưởng pháp quyền: Quản lý xã hội bằng pháp luật ("Trăm đều phải có thần linh pháp quyền"), tổ chức theo nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất, có sự phân công và phối hợp.

Tác giả chỉ ra rằng theo C. Mác và Ph. Ăngghen, nhà nước không phải là một thực thể tự thân mà là hiện tượng phái sinh từ phương thức sản xuất vật chất. Mâu thuẫn giữa năng suất lao động và nhu cầu phân phối dẫn đến việc một bộ phận chiếm hữu tư liệu sản xuất và biến quyền lực công thành công cụ bảo vệ đặc quyền giai cấp. V.I. Lênin đã cụ thể hóa học thuyết này trong bối cảnh chiến tranh cách mạng, phân tích sâu sắc các công cụ cưỡng chế (quân đội thường trực, cảnh sát) và xác định điều kiện kinh tế cho sự tự tiêu vong của nhà nước khi xã hội cộng sản đạt trình độ phát triển cao ("làm hết năng lực, hưởng theo nhu cầu"). Trong khi đó, Hồ Chí Minh đã tiếp thu tinh hoa văn hóa chính trị Đông - Tây trên nền tảng mác-xít để xây dựng nhà nước dân chủ mới ở Việt Nam, đặt nền móng cho việc quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật.

Chương 2: Nhận thức bản chất nhà nước pháp quyền trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước

Chương 2 thực hiện việc khảo cứu lịch sử tư tưởng và xác lập định nghĩa triết học về nhà nước pháp quyền:

• Lịch sử tư tưởng pháp quyền trên thế giới: Phân tích mầm mống từ thời Cổ đại khi con người tìm kiếm cơ chế ràng buộc quyền lực bằng quy phạm; quá trình định hình các học thuyết tiêu biểu thời Cận - Hiện đại gắn với phương thức sản xuất tư bản và giai cấp tư sản. Luận án vạch rõ giá trị lịch sử (chống chế độ phong kiến chuyên chế, đề cao quyền tự do cá nhân và trật tự pháp luật) song cũng chỉ rõ giới hạn giai cấp (tính chất hình thức của nền dân chủ tư sản, che đậy bất bình đẳng kinh tế bằng bình đẳng pháp lý trừu tượng).
• Quan niệm của giới khoa học Việt Nam: Hệ thống hóa các cuộc thảo luận học thuật trong nước từ sau đổi mới, làm rõ những điểm đồng thuận về các tiêu chí pháp quyền cũng như những điểm còn phân tán trong cách tiếp cận thuật ngữ.
• Xác lập định nghĩa và bản chất triết học - chính trị: Từ phương pháp luận duy vật lịch sử, luận án khẳng định nhà nước pháp quyền không phải là một kiểu nhà nước độc lập (như kiểu nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản hay xã hội chủ nghĩa), mà là một phương thức tổ chức và thực thi quyền lực công cộng đạt đến trình độ văn minh nhất định. Bản chất của nhà nước pháp quyền thể hiện ở mối quan hệ giữa nhà nước và xã hội công dân, trong đó quyền lực công cộng bị chế ước bởi pháp luật, và pháp luật đó phải thể hiện ý chí, bảo đảm quyền tự do, bình đẳng của nhân dân lao động.

Chương 3: Tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước

Chương 3 tập trung giải quyết các vấn đề thực tiễn của Việt Nam trên cơ sở lý luận đã xác lập:

• Đổi mới tư duy lý luận của Đảng: Trình bày tiến trình nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội (VII, VIII, IX, X), đánh giá các bước chuyển biến từ nhận thức về "quản lý bằng pháp luật" đến việc xác định hoàn thiện thể chế "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa". Tác giả chỉ ra các vấn đề lý luận đặt ra cần tiếp tục làm sâu sắc, đặc biệt là mối quan hệ giữa sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân.
• Thể chế hóa quyền lực của nhân dân thành pháp luật: Đi sâu phân tích nội hàm khái niệm "nhân dân" trong thời kỳ quá độ, xác định các cơ chế chính trị - pháp lý để chuyển hóa ý chí, lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân thành các văn bản quy phạm pháp luật có tính cụ thể và khả thi cao.
• Hoàn thiện bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị: Đánh giá thẳng thắn các hạn chế của hệ thống chính trị Việt Nam thời điểm đó (tình trạng quan liêu, trùng chéo chức năng, thiếu đồng bộ trong cơ chế kiểm tra, giám sát). Luận án đề xuất phương hướng hoàn thiện hệ thống thiết chế nhằm thực hiện triệt để nguyên tắc: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp nhịp nhàng giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp; tăng cường kiểm tra, giám sát tính hợp hiến và hợp pháp trong mọi hoạt động của công quyền.

Kết quả và những đóng góp mới

Theo công bố của tác giả tại phần mở đầu, luận án đạt được các kết quả và đóng góp mới sau:

1. Về cách tiếp cận lý luận: Luận án xác lập cách tiếp cận phù hợp và cách luận giải mới nhằm khám phá các giá trị khoa học trong di sản của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và Hồ Chí Minh về nhà nước; chứng minh rằng lý luận mác-xít cung cấp cơ sở phương pháp luận đầy đủ để nhận thức bản chất nhà nước pháp quyền mà không cần sao chép các tín điều tư sản.
2. Về hệ thống hóa tư tưởng: Hệ thống hóa và đánh giá khách quan các quan niệm tiêu biểu trên thế giới và ở Việt Nam về nhà nước pháp quyền từ lập trường duy vật lịch sử, phân định rõ giá trị tiến bộ và hạn chế giai cấp của các học thuyết pháp quyền tư sản.
3. Về mặt khái niệm: Xây dựng định nghĩa và khái niệm "Nhà nước pháp quyền" dưới góc độ triết học - chính trị mác-xít, làm rõ vị trí của nó như một phương thức tổ chức quyền lực công cộng gắn liền với trình độ phát triển của xã hội.
4. Về mặt thực tiễn và giải pháp: Đề xuất hệ thống phương hướng mang tính phương pháp luận nhằm tiếp tục đổi mới tư duy lý luận của Đảng, thể chế hóa quyền lực nhân dân và hoàn thiện bộ máy nhà nước cùng các thiết chế chính trị - xã hội tại Việt Nam.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, hoạch định chính sách xây dựng thể chế, đồng thời phục vụ giảng dạy các chuyên ngành Triết học, Chính trị học, Luật học và Khoa học quản lý.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, văn bản luận án xác định rõ phạm vi tiếp cận thuần túy ở cấp độ triết học - chính trị mác-xít (nghiên cứu bản chất, quy luật chung và phương pháp luận). Do đó, luận án không đi sâu giải quyết các vấn đề kỹ thuật lập pháp chi tiết, kỹ thuật tư pháp hay các quy trình thủ tục hành chính cụ thể thuộc phạm vi của khoa học luật pháp thực chứng.

Về nguồn tư liệu, nghiên cứu tập trung khai thác hệ thống tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, chưa bao quát chi tiết toàn bộ các trào lưu triết học pháp quyền phương Tây đương đại ngoài mác-xít.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở từ luận án bao gồm:

• Tiếp tục cụ thể hóa các nguyên tắc phương pháp luận triết học thành các cơ chế pháp lý thực định trong từng lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước và cơ chế giám sát, bảo vệ Hiến pháp (tài phán hiến pháp) phù hợp với nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Thuộc các chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Triết học chính trị, Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử tư tưởng chính trị. Công trình cung cấp phương pháp luận mẫu mực trong việc khai thác và phân tích văn bản kinh điển mác-xít.
• Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ làm công tác thể chế: Giúp nắm vững cơ sở lý luận nền tảng khi tham mưu, xây dựng các đề án đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách hành pháp, tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Các phần nội dung đáng tham khảo nhất:

• Phần phân tích hai lớp nghĩa của khái niệm nhà nước và cơ chế tha hóa quyền lực công cộng trong Chương 1.
• Phần luận giải bản chất triết học của nhà nước pháp quyền và phê phán các quan điểm phiến diện về pháp quyền tư sản trong Chương 2.
• Hệ thống quan điểm phương pháp luận về thể chế hóa quyền lực nhân dân trong Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả cho rằng không thể đánh giá sự hiện diện của tư tưởng nhà nước pháp quyền trong di sản Mác - Ăngghen chỉ dựa vào câu chữ?
Tác giả giải thích rằng tư tưởng chỉ tồn tại thông qua hình thức vật chất như ngôn ngữ, nhưng tư tưởng không đồng nhất với ngôn ngữ. Việc các nhà kinh điển có dùng hay không thuật ngữ quen thuộc của giai cấp tư sản không quyết định việc họ có tư tưởng đó hay không. Bằng việc xây dựng chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, C. Mác và Ph. Ăngghen đã vạch trần bản chất sâu xa của nhà nước và quyền lực công, giải quyết triệt để nền tảng của vấn đề pháp quyền.

2. Khái niệm "nhà nước" được C. Mác và Ph. Ăngghen luận giải theo hai lớp nghĩa nào?
Theo phân tích của luận án dựa trên tác phẩm Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, nhà nước được hiểu theo hai lớp nghĩa: (1) Tổng thể của sự tồn tại của nhân dân (xã hội được tổ chức theo một cách thức xác định); và (2) Nhà nước chính trị (bộ máy nhà nước). Sự vận động biện chứng giữa hai lớp nghĩa này phản ánh quá trình tha hóa của bộ máy quyền lực công tách khỏi xã hội và xu hướng tái đồng nhất với xã hội khi giai cấp bị xóa bỏ.

3. V.I. Lênin phân tích mối quan hệ giữa tính chuyên chính và tính dân chủ của nhà nước vô sản như thế nào?
V.I. Lênin chỉ rõ chuyên chính và dân chủ là hai mặt của bản chất giai cấp nhà nước. Chuyên chính vô sản không đối lập với dân chủ mà là sự mở rộng tối đa dân chủ cho đại đa số nhân dân lao động (dân chủ cho người nghèo), đồng thời thực hiện chuyên chính, trấn áp bằng bạo lực đối với thiểu số bóc lột nhằm bảo vệ thành quả cách mạng.

4. Điểm sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề đấu tranh giai cấp khi xây dựng Nhà nước Việt Nam mới là gì?
Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin trên cơ sở thực tiễn Việt Nam, nhận thấy cuộc đấu tranh giai cấp ở Đông Dương không giống phương Tây. Người xác lập quan điểm "không chủ trương đấu tranh giai cấp" một cách máy móc, giáo điều, mà tập trung đại đoàn kết toàn dân để xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vì dân, quản lý xã hội bằng pháp luật.

5. Luận án dẫn các văn kiện nào của Đảng Cộng sản Việt Nam để khẳng định mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa?
Luận án dẫn Nghị quyết và Báo cáo chính trị của Cương lĩnh năm 1991, Đại hội VII, Đại hội VIII, đặc biệt trích dẫn trực tiếp Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX và lần thứ X khẳng định nguyên tắc: Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; quản lý xã hội bằng pháp luật.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Ngọc Liêu là công trình nghiên cứu hệ thống về mối quan hệ giữa quan điểm mác-xít về nhà nước và thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Bằng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận án đã làm sáng tỏ giá trị lý luận kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, định nghĩa bản chất triết học của nhà nước pháp quyền như một phương thức tổ chức quyền lực công cộng văn minh. Công trình cung cấp hệ thống quan điểm phương pháp luận phục vụ công cuộc đổi mới tư duy lý luận của Đảng, thể chế hóa quyền lực của nhân dân và hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận án gồm 3 chương. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước. Nhận thức bản chất nhà nước pháp quyền trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước. Tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước.

 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ NHÀ NƢỚC Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ học thuyết duy vật biện chứng về lịch sử, chứa đựng những nội dung hết sức phong phú. Các công trình nghiên cứu về chủ nghĩa duy vật biện chứng về lịch sử, về chủ nghĩa cộng sản khoa học, về học thuyết chính trị của chủ nghĩa Mác-Lênin, v., đều đã đề cập đến những quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về nhà nước. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, chúng tôi chỉ khảo sát những quan điểm cơ bản của C. Lênin và Hồ Chí Minh về nhà nước và khẳng định vai trò cơ sở lý luận của các quan điểm ấy đối với việc chỉ đạo hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Quan điểm của C. Ăngghen về nhà nƣớc 1. Tiếp cận và luận giải vấn đề nhà nước theo quan điểm duy vật biện chứng về lịch sử Có thể nói rằng, trong quá trình xây dựng hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về lịch sử, việc xác định xuất phát điểm có một ý nghĩa rất quan trọng đối với Mác và Ăngghen. Nhiệm vụ mà lịch sử đặt ra cho các ông không phải là sửa chữa, khắc phục những sai lầm nào đó trong các lý thuyết về xã hội đương thời, mà là phê phán một cách triệt để và đi tới xây dựng một học thuyết mới về lịch sử.

Vì thế, việc xây dựng những quan điểm xuất phát, nền tảng có ý nghĩa sống còn. Trên thực tế, khoảng thời gian từ khi Mác viết tác phẩm Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen đến khi cùng với Ăngghen hoàn thành tác phẩm Hệ tư tưởng Đức chính là lúc mà các ông giải quyết nhiệm vụ quan trọng này. Không phải ngẫu nhiên mà sau này, chính Mác và Ăngghen đã đặc biệt nhấn mạnh đến các kết quả nghiên cứu trong giai đoạn nói trên. Chẳng hạn, Ăngghen từng chỉ rõ rằng, chính trong quá trình phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, Mác đã đi tới quan niệm không 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phải nhà nước mà Hêghen mô tả là “đỉnh của toàn bộ ngôi nhà”, mà ngược lại, “xã hội công dân” mà Hêghen vốn rất coi thường, mới là lĩnh vực mà người ta phải đi vào “để tìm ra chiếc chìa khoá để hiểu được quá trình phát triển lịch sử của loài người”[63, tr.

Bản thân Mác cũng khẳng định: Không thể lấy bản thân những quan hệ pháp quyền cũng như những hình thái nhà nước, hay lấy cái gọi là sự phát triển chung của tinh thần của con người, để giải thích những quan hệ và hình thái đó, mà trái lại, phải thấy rằng những quan hệ và hình thái đó bắt nguồn từ những điều kiện sinh hoạt vật chất, mà toàn bộ đã được Hêghen, theo cách của người Anh và người Pháp thế kỷ XVIII, gọi gộp chung lại là “xã hội công dân”, và “việc giải phẫu xã hội công dân này thì phải tìm ở trong khoa kinh tế chính trị”[62, tr. Đặc biệt, khi đề cập đến tác phẩm Những luận cương về Phơbách của Mác, Ăngghen đã nhấn mạnh rằng: “Đó là những bút ký ghi vội vàng để còn nghiên cứu thêm, chứ tuyệt nhiên không phải để in, nhưng đó là những luận cương vô cùng quý giá, vì đó là văn kiện đầu tiên chứa đựng mầm mống thiên tài của một thế giới quan mới”[67, tr. Những mầm mống này sẽ được Mác và Ăngghen tiếp tục phát triển trong tác phẩm nổi tiếng Hệ tư tưởng Đức và hoàn toàn định hình với sự ra đời của tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Xuất phát điểm cho việc nghiên cứu vấn đề nhà nước đã được Mác và Ăngghen xác định một cách rõ ràng, trước hết là từ sự lật ngược quan điểm duy tâm khách quan của Hêghen.

Mác đã chỉ ra sai lầm của Hêghen, đó là: Nội dung cụ thể, tức tính quy định hiện thực, biểu hiện ra là cái có tính chất hình thức, còn tính quy định hoàn toàn trừu tượng của hình thức lại biểu hiện thành nội dung cụ thể. Thực chất của những tính quy định của nhà nước không phải ở chỗ chúng là những tính quy định của nhà nước, mà là ở chỗ dưới hình thức trừu tượng nhất của chúng, những tính quy định ấy có thể được coi là những tính quy định lôgích của siêu hình học. Trung tâm chú ý ở đây không phải là triết học pháp quyền, mà là lôgích học. Công việc của triết học ở đây không phải là làm cho tư duy thể hiện ra trong những tính quy định chính trị, mà là làm cho những tính quy định chính trị hiện có tiêu tan đi, biến thành những tư tưởng trừu tượng.

Cái có ý nghĩa triết học ở đây không phải 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là lôgích của bản thân sự việc, mà chính là sự việc của bản thân lôgích, không phải lôgích được dùng để luận chứng nhà nước, mà là nhà nước được dùng để luận chứng lôgích [57, tr. Việc lật ngược quan điểm duy tâm khách quan nói trên của Hêghen đã gợi mở hướng nghiên cứu mới về vấn đề nhà nước, đó là phải nghiên cứu “tư duy thể hiện ra trong những tính quy định chính trị”, “lôgích của bản thân sự việc”, “lôgích được dùng để luận chứng nhà nước”, v. Mác đã nói rõ hơn về hướng nghiên cứu mới này như sau: “Sự phê phán thật sự triết học đối với chế độ nhà nước hiện đại không chỉ vạch ra mâu thuẫn của chế độ ấy, coi là những mâu thuẫn tồn tại một cách hiện thực; nó còn giải thích những mâu thuẫn ấy; nó hiểu được quá trình phát sinh và tính tất yếu của những mâu thuẫn ấy. Nó hiểu chúng theo nghĩa đặc thù của chúng.

Tuy nhiên, sự hiểu biết này không phải là ở chỗ, như Hêghen hình dung, đâu đâu cũng tìm ra những tính quy định của khái niệm lôgích, mà là ở chỗ hiểu được lôgích đặc thù của đối tượng đặc thù”[57, tr. Từ hướng nghiên cứu mới, đòi hỏi phải nghiên cứu “lôgích của bản thân sự việc”, “lôgích đặc thù của đối tượng đặc thù”, Mác và Ăngghen đã tiến thêm một bước nêu ra quan điểm có ý nghĩa nền tảng trong nghiên cứu vấn đề nhà nước nói riêng, nghiên cứu đời sống xã hội nói chung. Đây chính là quan điểm duy vật biện chứng về lịch sử được sử dụng để luận giải về vấn đề nhà nước. Mác và Ăngghen chỉ ra rằng: Những cá nhân nhất định, hoạt động sản xuất theo một phương thức nhất định, đều nằm trong những quan hệ xã hội và chính trị nhất định.

Trong từng trường hợp riêng biệt một, sự quan sát theo kinh nghiệm phải vạch rõ, căn cứ vào kinh nghiệm và không hề thần bí hoá, không hề tư biện, mối liên hệ giữa cơ cấu xã hội và chính trị với sản xuất. Cơ cấu xã hội và nhà nước luôn luôn nảy sinh ra từ quá trình sinh sống của những cá nhân nhất định, không phải của những cá nhân đúng như bản thân những cá nhân ấy có thể tự hình dung hay đúng như người khác có thể hình dung, mà là của những cá nhân đúng như trong hiện thực, nghĩa là đúng 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] như họ đang hành động, sản xuất một cách vật chất, tức là đúng như họ hành động trong những giới hạn, tiền đề và điều kiện vật chất nhất định, không phụ thuộc vào ý chí của họ [58, tr. 36]; và trong sự sản xuất ra đời sống xã hội của mình, con người có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tuỳ thuộc vào ý muốn của họ - tức những quan hệ sản xuất, những quan hệ này phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật chất của họ. Toàn bộ những quan hệ sản xuất ấy họp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực, trên đó dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị và những hình thái ý thức xã hội nhất định tương ứng với cơ sở hiện thực đó.

Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung [62, tr. Như vậy là, theo Mác và Ăngghen, việc nghiên cứu nhà nước với tư cách một hiện tượng xã hội không thể xuất phát từ bản thân nhà nước. Bí mật của bản chất và các tính quy định của nhà nước chỉ có thể được soi sáng khi nghiên cứu nhà nước trong quá trình phát sinh, tồn tại và phát triển của nó xuất phát từ những “cơ sở tự nhiên” và “cơ sở xã hội” của nó. Nói cách khác, nhà nước không phải là một hiện tượng tự nó, mang tính thực thể, mà chỉ là một hiện tượng phái sinh, có cơ sở khách quan bên ngoài nó.

Chính bí mật của đời sống xã hội là cơ sở khách quan tạo nên bí mật của nhà nước, và chìa khoá để khám phá những bí mật đó chính là phải xuất phát từ những con người hiện thực và quá trình đời sống hiện thực của họ, quá trình họ sản xuất và tái sản xuất ra bản thân mình và xã hội, và đồng thời cũng sản xuất ra hàng loạt các yếu tố phái sinh khác bổ sung vào xã hội, trong đó có nhà nước. Đây chính là quan điểm duy vật biện chứng về lịch sử, là quan điểm xuất phát khi nghiên cứu vấn đề nhà nước cũng như các vấn đề khác trong đời sống xã hội. Không đứng vững trên quan điểm này thì không thể lý giải đúng đắn mọi vấn đề thuộc về lĩnh vực nhà nước, kể cả vấn đề pháp quyền, nhà nước pháp quyền. Bản chất của nhà nước Từ việc xác định quan điểm xuất phát trong nghiên cứu về nhà nước, Mác và Ăngghen đã đi tới những quan điểm cụ thể hơn về nhà nước, trong đó có việc xác 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định nội hàm căn bản của khái niệm nhà nước, vạch ra tính chất, đặc trưng của nhà nước.