mở đầu bằng việc ông Nguyễn An 11 Ninh đã cho đăng trên tờ báo Tranh đấu lời hiệu triệu cổ động cho việc thành lập ủy ban trù bị để tiến tới triệu tập Đông Dƣơng Đại hội. [1: 59] Cuối năm 1936, các ủy ban hành đông lần lƣợt ra đời trên địa bàn Thủ Dầu Một. Thành phần tham gia ủy ban hành động bao gồm nông dân, công nhân, thợ thủ công, thợ mộc, tiểu thƣơng, tiểu chủ. Trụ sở làm việc của ủy ban hành động thƣờng đƣợc đặt ở nhà dân với nhiều tên gọi khác nhau: Ban trị sự hành động, Ban lâm thời, Ủy ban hành động.
Đây là những tổ chức cơ sở của Mặt trận dân chủ Đông Dƣơng. Cũng nhƣ ở các tỉnh, hoạt động của ủy ban hành động Thủ Dầu Một có sự lãnh đạo của các chi bộ Đảng dƣới hai hình thức bí mật và bán công khai.Phong trào chuẩn bị cho Đông Dƣơng Đại hội ở Thủ Dầu Một đã mang lại nhiều kết quả tốt đẹp. Qua phong trào lần đầu tiên, các cán bộ, đảng viên tiến hành có kết quả công tác tổ chức và hƣớng dẫn quần chúng đấu tranh hợp pháp và vẫn tiếp tục duy trì các tổ chức bí mật nhƣ nông hội, công hội cùng với các hoạt động nửa hợp pháp và bất hợp pháp. Nhiều cuộc đấu tranh thực hiện đƣợc yêu sách thiết thực, gây đƣợc phong trào dân nguyện mà thực chất là chiến dịch tố cáo tội ác của bọn phản động Pháp đòi tự do, cơm áo và hòa bình.
Qua đó các tổ chức Đảng ở cơ sở đƣợc củng cố và phát triển mạnh.[1:63] Tháng 3-1937, Đảng họp Hội nghị mở rộng tại Bà Điểm đã đề ra một số chủ trƣơng về công tác vận động quần chúng và xây dựng các tổ chức Đảng trong tình hình mới. Ở Thủ Dầu Một, Tỉnh ủy đã cho ra bản tin lấy tên Tranh đấu để thực hiện công tác tuyên truyền quần chúng, giải thích những chủ trƣơng mới của Đảng, vạch trận tội ác của Pháp, kêu gọi nhân dân đứng lên lập hội và đấu tranh. Qua đó phong trào lập hội tƣơng thân tƣơng ái phát triển rầm rộ, công khai trong nông dân, thợ thủ công, công nhân đứng lên đấu tranh đòi quyền lợi thiết thực về cơm áo. Đầu năm 1938, nguy cơ phát xít và chiến tranh ngày càng nổi rõ, trƣớc tình hình đó Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng họp Hội nghị mở rộng lần thứ 4 quyết định thành lập Mặt trận thống nhất dân chủ Đông Dƣơng và cũng đề ra phƣơng pháp vận động quần chúng.
Quán triệt nghị quyết của Trung ƣơng Đảng tỉnh Thủ Dầu Một đã họp Hội nghị mở rộng kiểm điểm tình hình và đề ra nhiệm vụ mới là tổ chức các cuộc đấu tranh của công nhân và nông dân qua các tổ chức hội ái hữu, lập 12 thêm hội phụ nữ, hội thanh niên ở những nơi phong trào quần chúng phát triển mạnh rồi chuyển qua nơi khác, làm rõ bộ mặt phản động của địch và bọn tờrốtkít, tiếp tục đấu tranh bằng các hình thức công khai và bán công khai, kết hợp với phƣơng thức bí mật và nửa bí mật. [1:74] Tháng 9-1939, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Trƣớc tình hình đó tháng 11-1939, Trung ƣơng Đảng họp hội nghị lần thứ 6 nhấn mạnh giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu, tạm gác khẩu hiệu chống tô cao, cho vay lãi nặng, tịch thu ruộng đất. Hội nghị chủ trƣơng thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dƣơng, trong đó lực lƣợng chính là công nhân và nông dân liên minh, chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc bạo động giành chính quyền khi thời cơ tới.
Thực hiện chủ trƣơng của Xứ ủy, tỉnh Thủ Dầu Một đã thành lập Ban khởi nghĩa, đẩy mạnh công tác tổ chức và các đội vũ trang, rèn đúc và mua sắm vũ khí, luyện tập võ nghệ và quân sự, đẩy mạnh công tác vận động binh lính địch. Trƣởng ban chỉ đạo khởi nghĩa Thủ Dầu Một do Hồ Văn Cống phụ trách. Tháng 11-1940, Ban chỉ đạo khởi nghĩa tỉnh đã tổ chức một cuộc mít tinh có hàng trăm ngƣời tham gia.Trong cuộc mít tinh đồng chí Nguyễn Văn Tiết đã kêu gọi đồng bào đứng lên chống Pháp, chống chiến tranh, giành quyền tự do, dân chủ. Tại cuộc mít tinh ta đồng loạt nổi dậy phá hoại an ninh, trật tự của địch, lá cờ đỏ sao vàng, cờ đó búa liềm lần đầu tiên xuất hiện tại nhà dân.
Nhiều truyền đơn khầu hiệu chống chiến tranh đƣợc hội viên phản đế dán khắp nơi. [1:86, 87] Tháng 5-1941, Hội nghị Trung ƣơng lần thứ 8 họp tại PácPó xác định nhiệm vụ trƣớc mắt của cách mạng Việt Nam là giải phóng dân tộc, chủ trƣơng thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng Minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh) thay cho Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dƣơng bao gồm hội cứu nƣớc của các tầng lớp nhân dân và áp dụng một sách lƣợc hết sức mềm dẻo để phân hóa cao độ kẻ thủ và tranh thủ mọi lực lƣợng có thể tranh thủ, nhằm giải phóng dân tộc, mở đƣờng cho một cuộc tổng khởi nghĩa lớn. Mặt trận Việt Minh tỉnh Thủ Dầu Một đƣợc thành lập do Nguyễn Đức Nhàn làm chủ nhiệm, đoàn thanh niên tiền phong do Trịnh Kim Ảnh làm thủ lĩnh, đoàn thể phụ nữ do bà Cao Thị Lình làm chủ tịch. Các đoàn thể cứu quốc khác nhƣ phụ nữ cứu quốc, nông dân cứu quốc, công đoàn… tiếp tục củng cố và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Mặt trận Việt Minh.
[1:130] 13 Tháng 3-1945, Ban thƣờng vụ Trung ƣơng Đảng ra chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Tại Thủ Dầu Một khí thế cách mạng đã phát triển rất sôi nổi. Dƣới sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh và Đảng bộ tỉnh, các đoàn thể cứu quốc ở các huyện, thị, lực lƣơng thanh niên tiền phong và quần chúng nhân dân đã sẵn sàng vùng lên khởi nghĩa giành chính quyền. Tháng 8-1945, Đại hội quốc dân họp đã thông qua “Mƣời chính sách lớn của Việt Minh”, thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa” và bầu ra Ủy ban dân tộc giải phóng Trung ƣơng tức Chính phủ lâm thời do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
Sau Đại hội quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời hiệu triệu đồng bào và chiến sĩ cả nƣớc nổi dậy giành chính quyền. Tại Thủ Dầu Một trong những ngày này giữa ta với địch đang xen nhau trên các địa bàn quan trọng. Khi đƣợc tin ta giành chính quyền ở Hà Nội, càng làm cho cao trào cách mạng ở đây tiếp tục phát triển mạnh hơn và đẩy kẻ thù vào thế cô lập. Ở tỉnh lụy và các quận huyện, quân đội Nhật đang hoang mang cao độ, hầu hết binh lính đều muốn sớm trở về nƣớc.
Nắm lấy cơ hội này, Mặt trận Việt Minh tỉnh và Tỉnh ủy đã cử cán bộ đến yêu cầu chúng án binh bất động. Tổ chức ngụy quân, ngụy quyền tan rã dần, số ngƣời hoạt động còn lại chỉ là hình thức. Mặt trận và Tỉnh ủy đã chỉ đạo cho cán bộ đảng viên và cán bộ cứu quốc đẩy mạnh công tác binh vận. Kết quả hàng chục sĩ quan và chỉ huy theo ta.
Trong đó nhiều ngƣời trở thanh nòng cốt điều hành binh sĩ làm theo lời kêu gọi của Việt Minh ủng hộ nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền. Mặt trận còn đẩy mạnh công tác giáo dục tuyên truyền cổ động toàn dân khởi nghĩa.Thế của ta ngày càng mạnh và đã làm chủ đƣợc những vị trí xung yếu trên toàn tỉnh.[1: 114, 115] Ngày 23-8-1945, Thủ Dầu Một đã tổ chức Hội nghị tỉnh ủy mở rộng đã lập ra Ủy ban khởi nghĩa. Kêu gọi cán bộ, đảng viên, các đoànthể cứu quốc, đơn vị tự vệ, đồng bào hãy đoàn kết nhất trí giành chính quyền trong ngày 25-8-1945. Tỉnh ủy và Ủy ban khởi nghĩa đã đề cử đồng chí Nguyễn Văn Tiết phụ trách Mặt trận Việt Minh tỉnh, đồng chí Nguyễn Văn Thi phụ trách quân sự, đồng chí Nguyễn Văn Trung phụ trách công nhân, đồng chí Lê Đức Anh phụ trách đồng bào các dân tộc, các đồng chí Nguyễn Văn Đối, Hồ Văn Nâu phụ trách an ninh trật tự.
[1:117, 118] 14 Ngày 24-8, lực lƣợng tiền khởi nghĩa đã xúc tiến công tác phục vụ chăm lo việc hậu cần.Sau khi giành chính quyền thắng lợi ở các quận trong tỉnh ngày 24-8- 1945, đêm 24-8 lực lƣợng cách mạng đã tiến về thị xã rầm rập.Lúc này nhân dân đã treo cờ đỏ sao vàng, cờ búa liềm, dán khẩu hiệu, quyết tâm giành độc lập dâng cao hơn bao giờ hết.Từ giữa đêm quần chúng đã tham gia khởi nghĩa. Sáng ngày 25-8 đội ngũ các Hội cứu quốc và đồng bào đã đứng chật trên 20 đƣờng phố lớn nhỏ của thị xã. Đến 7 giờ cuộc mít tinh lớn đƣợc tổ chức trọng thể, Bí thƣ tỉnh ủy Văn Công Khai đã tuyên bố chính quyền về tay nhân dân. Sau đó Hội phụ nữ cứu quốc đã kêu gọi toàn dân bảo vệ chính quyền cách mạng, thực hiện theo chính sách của Việt Minh.
Cách mạng tháng 8 -1945 giành thắng lợi, cách mạng tháng tám ở Thủ Dầu Một cũng là một bộ phận của Tổng khởi nghĩa do Đảng lãnh đạo. Mặt trận tỉnh Thủ Dầu Một thực hiện thắng lợi sứ mạng ngọn cờ tập hợp toàn dân, nêu cao tinh thần yêu nƣớc, giành chính quyền về tay nhân dân, mở ra bƣớc ngoặc vĩ đại trong lịch sử dân tộc ta.2 Mặt trận dân tộc thống nhất ở Thủ Dầu Một – Bình Dƣơng trong kháng chiến chống Pháp 1945 – 1954 Ngày 2-9-1945, Chủ Tịch Hồ Chí Minh thay mặt chính phủ lâm thời đọc bản tuyên ngôn khai sinh ra nƣớc Việt Nam dân chủ Cộng hòa. Đại diện cho Tổng bộ Việt Minh Nguyễn Lƣơng Bằng đọc lời hiệu triệu đồng bào cả nƣớc củng cố, phát triển tổ chức, tăng cƣờng khối đại đòa kết toàn dân, làm chỗ dựa cho chính quyền cách mạng và động viên quần chúng tham gia xây dựng và bảo vệ đất nƣớc. Sau những ngày sôi sục khí thế cách mạng giành chính quyền, Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thủ Dầu Một đƣợc thành lập.
Sau khi Ủy ban cách mạng lâm thời từ tỉnh, huyện đến cơ sở đƣợc thành lập, thực hiện chủ trƣơng đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các đảng phái yêu nƣớc, các nhân sĩ tiến bộ, Ủy ban Cách mạng lâm thời đổi thành Ủy ban Hành chính kháng chiến. Dựa theo chƣơng trình hành động của Mặt trận Việt Minh, chính quyền cách mạng lâm thời các quận tuyên bố chính quyền về tay nhân dân, triệt phá toàn bộ hệ thống chính quyền cũ, thực hiện bình đẳng các dân tộc, bình đẳng giữa nam nữ, bãi bỏ các chính sách sƣu thuế trƣớc đây, tịch thu ruộng đất phong kiến.