Đấu Tranh Chính Trị Ở Khánh Hòa Trong Cuộc Kháng Chiến Chống Mỹ (1954 - 1975)

Chuyên khảo phân tích Đấu tranh chính trị ở khánh hòa trong cuộc kháng chiến chống mỹ 1954 1975, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Trung Triều
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Cung
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Đấu Tranh Chính Trị Ở Khánh Hòa Trong Cuộc Kháng Chiến Chống Mỹ (1954 - 1975)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận án
• 0.6. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)
• 1.3. Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)
• 1.4. Những vấn đề luận án kế thừa
• 1.5. Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1965
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước năm 1954
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước 1954
• 2.2. Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa và chủ trương đấu tranh chính trị của Đảng từ năm 1954 đến năm 1965
• 2.2.1. Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965
• 2.2.2. Chủ trương của Đảng về đấu tranh chính trị từ năm 1954 đến năm 1965
• 2.2.3. Nội dung đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965
• 2.2.3.1. Đòi thi hành Hiệp định Genève
• 2.2.3.2. Chống chính sách “tố Cộng”
• 2.2.3.3. Phối hợp với lực lượng vũ trang tiến hành đồng khởi ở vùng rừng núi
• 2.2.3.4. Chống phá ấp chiến lược
• 2.2.3.5. Đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo
• 2.2.3.6. Chống độc tài, quân phiệt, đòi tự do và dân chủ
• 2.2.3.7. Phối hợp với lực lượng vũ trang tiến hành đồng khởi ở vùng nông thôn đồng bằng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1975
• 3.1. Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa và chủ trương đấu tranh chính trị của Đảng từ năm 1965 đến năm 1975
• 3.1.1. Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa từ năm 1965 đến năm 1975
• 3.1.2. Chủ trương của Đảng về đấu tranh chính trị từ năm 1965 đến năm 1975
• 3.1.3. Nội dung đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1965 đến năm 1975
• 3.1.3.1. Đòi thành lập chính phủ dân sự
• 3.1.3.2. Phối hợp với lực lượng vũ trang tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968
• 3.1.3.3. Đòi dân chủ, dân sinh
• 3.1.3.4. Đòi thi hành Hiệp định Paris
• 3.1.3.5. Phối hợp với lực lượng vũ trang tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975
• 4. CHƯƠNG 4: TÍNH CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ
• 4.1. Tính chất dân tộc
• 4.2. Tính chất dân chủ, dân sinh
• 4.3. Thu hút hầu hết các thành phần xã hội tham gia
• 4.4. Hình thức, biện pháp đấu tranh phong phú, linh hoạt và quyết liệt
• 4.5. Tích cực hưởng ứng và phối hợp với các địa phương khác trong đấu tranh
• 4.6. Ý nghĩa lịch sử
• 4.6.1. Góp phần nâng cao giác ngộ chính trị đối với các tầng lớp nhân dân
• 4.6.2. Làm rối loạn hậu phương và suy giảm thế lực của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển
• 4.6.3. Góp phần làm phong phú thêm những bài học kinh nghiệm đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN NỘI DUNG LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đấu Tranh Chính Trị Ở Khánh Hòa 1954 1975

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương tấn công địch cả về quân sự và chính trị. Đấu tranh chính trị được xem là hình thức đấu tranh cơ bản, có vai trò quyết định trong mọi giai đoạn phát triển của cách mạng miền Nam. Đây là "ưu thế tuyệt đối và vũ khí lớn của ta, có tác dụng như đấu tranh vũ trang". Tuy nhiên, vấn đề này chưa được nghiên cứu tương xứng với vị trí của nó. Nghiên cứu về đấu tranh chính trị giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cuộc kháng chiến với tính chất toàn dân, toàn diện. Khánh Hòa, với vị trí địa lý quan trọng, là nơi Mỹ và chính quyền Sài Gòn xây dựng nhiều căn cứ quân sự lớn. Trong điều kiện đó, nhân dân Khánh Hòa vẫn liên tục đấu tranh chính trị, thu hút đông đảo người dân tham gia và đạt được nhiều thành quả quan trọng. Các phong trào như đòi thi hành Hiệp định Genève, chống "tố Cộng", phá ấp chiến lược, đòi tự do tín ngưỡng, chống độc tài quân phiệt đã góp phần làm thất bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ.

1.1. Ý nghĩa của Nghiên cứu Đấu tranh Chính trị Khánh Hòa

Nghiên cứu đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Về khoa học, luận án làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến đấu tranh chính trị, diễn biến, tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của nó. Qua đó, giúp nhận thức rõ hơn về truyền thống yêu nước, cách mạng của nhân dân Khánh Hòa, bản chất thực dân mới của các chính sách Mỹ - chính quyền Sài Gòn, sự nhạy bén trong lãnh đạo của Đảng, sự đa dạng, linh hoạt của hình thức đấu tranh. Về thực tiễn, luận án cung cấp tư liệu về cuộc kháng chiến, phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương, nâng cao niềm tự hào về quê hương và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Những bài học kinh nghiệm được rút ra góp phần phát huy sức mạnh của quần chúng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

1.2. Phạm vi Nghiên cứu Đấu tranh Chính trị tại Khánh Hòa

Luận án tập trung nghiên cứu đấu tranh chính trị theo nghĩa phân biệt với đấu tranh vũ trang, tức là đấu tranh của quần chúng nhân dân không sử dụng vũ khí quân dụng nhằm đòi các mục tiêu về dân tộc, dân chủ, dân sinh. Về không gian, luận án nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa, gồm các đơn vị hành chính cấp huyện, tập trung vào Nha Trang - trung tâm của đấu tranh chính trị. Về thời gian, luận án giới hạn từ năm 1954 đến năm 1975, từ khi Hiệp định Genève được ký kết đến ngày Khánh Hòa được giải phóng. Tuy nhiên, để làm rõ hơn nhân tố ảnh hưởng, khung thời gian được lùi về trước năm 1954 khi trình bày về truyền thống yêu nước của nhân dân Khánh Hòa.

II. Thách Thức Khó Khăn Trong Đấu Tranh Chính Trị 1954 1975

Giai đoạn 1954-1975, Khánh Hòa trở thành địa bàn trọng điểm với nhiều căn cứ quân sự quy mô của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Điều này tạo ra những thách thức lớn cho phong trào đấu tranh chính trị. Mỹ và chính quyền Sài Gòn sử dụng lực lượng quân đội, cảnh sát hùng hậu, cùng với bộ máy kìm kẹp được đặc biệt coi trọng. Các chính sách đàn áp, khủng bố được thực thi nhằm dập tắt mọi phong trào phản kháng. Tuy nhiên, với tinh thần yêu nước và ý chí cách mạng, nhân dân Khánh Hòa đã vượt qua mọi khó khăn, liên tục đấu tranh chính trị bằng nhiều hình thức sáng tạo, linh hoạt.

2.1. Chính sách Kìm Kẹp của Mỹ và Chính quyền Sài Gòn

Để bảo vệ hệ thống cơ sở phục vụ chiến tranh, Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã sử dụng một lực lượng quân đội, cảnh sát hùng hậu. Công tác an ninh, bộ máy kìm kẹp được đặc biệt coi trọng. Các biện pháp như tăng cường tuần tra, kiểm soát, lập các khu vực an ninh, sử dụng mật vụ, tình báo được triển khai rộng khắp. Bất kỳ ai bị nghi ngờ có liên quan đến cách mạng đều bị bắt giữ, tra tấn, thậm chí thủ tiêu. Theo tài liệu gốc, "công tác an ninh, bộ máy kìm kẹp được đặc biệt coi trọng".

2.2. Khó khăn về Lực lượng và Cơ sở Vật chất

So với lực lượng quân sự hùng mạnh của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, lực lượng cách mạng ở Khánh Hòa còn non yếu về quân sự và thiếu thốn về cơ sở vật chất. Việc liên lạc, vận chuyển vũ khí, lương thực gặp nhiều khó khăn do sự kiểm soát chặt chẽ của địch. Tuy nhiên, với sự ủng hộ của nhân dân, các chiến sĩ cách mạng đã khắc phục mọi khó khăn, bám trụ và xây dựng cơ sở cách mạng vững chắc.

III. Phương Pháp Đấu Tranh Chính Trị Hiệu Quả Tại Khánh Hòa

Trong bối cảnh khó khăn, phức tạp, nhân dân Khánh Hòa đã sáng tạo ra nhiều phương pháp đấu tranh chính trị hiệu quả. Các hình thức đấu tranh như biểu tình, mít tinh, rải truyền đơn, bãi công, bãi thị được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo người dân tham gia. Đặc biệt, đấu tranh chính trị được kết hợp chặt chẽ với đấu tranh vũ trang, tạo thành sức mạnh tổng hợp, làm lung lay chính quyền địch. Các phong trào đấu tranh chính trị không chỉ diễn ra ở thành thị mà còn lan rộng ra vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

3.1. Kết hợp Đấu tranh Chính trị và Vũ trang

Sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang là một trong những yếu tố quan trọng làm nên thắng lợi của cách mạng Khánh Hòa. Trong khi lực lượng vũ trang tiến hành các hoạt động quân sự, lực lượng chính trị tổ chức các phong trào đấu tranh, gây áp lực lên chính quyền địch. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai lực lượng đã tạo ra thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc.

3.2. Xây dựng Lực lượng Chính trị Nòng cốt

Để phong trào đấu tranh chính trị phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng lực lượng chính trị nòng cốt là vô cùng quan trọng. Các tổ chức Đảng, Đoàn, Hội được củng cố và phát triển, thu hút đông đảo quần chúng tham gia. Các cán bộ, đảng viên được đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị, kỹ năng vận động quần chúng, trở thành những người lãnh đạo phong trào.

3.3. Vận động Quần chúng Tham gia Đấu tranh

Công tác vận động quần chúng là yếu tố then chốt để phong trào đấu tranh chính trị có sức lan tỏa rộng khắp. Các cán bộ cách mạng đã kiên trì tuyên truyền, giải thích, nâng cao nhận thức cho người dân về mục tiêu, ý nghĩa của cuộc đấu tranh. Đồng thời, họ cũng lắng nghe, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân, từ đó đề ra những chủ trương, biện pháp phù hợp.

IV. Các Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Tiêu Biểu Ở Khánh Hòa

Từ năm 1954 đến 1975, nhân dân Khánh Hòa đã nổi dậy với nhiều phong trào đấu tranh chính trị tiêu biểu. Phong trào đòi thi hành Hiệp định Genève (1954-1956) thể hiện khát vọng hòa bình, thống nhất đất nước. Phong trào chống "tố Cộng" bảo vệ cán bộ, đảng viên và những người yêu nước. Phong trào phá ấp chiến lược làm thất bại âm mưu kìm kẹp của địch. Các phong trào đòi tự do tín ngưỡng, chống độc tài quân phiệt thể hiện tinh thần dân chủ, yêu chuộng tự do của nhân dân Khánh Hòa. Đặc biệt, sự tham gia tích cực vào Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 và Xuân 1975 đã góp phần giải phóng hoàn toàn Khánh Hòa.

4.1. Phong trào Đòi Thi Hành Hiệp Định Genève

Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, nhân dân Khánh Hòa đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình, mít tinh đòi chính quyền Sài Gòn thi hành Hiệp định, tổ chức tổng tuyển cử tự do để thống nhất đất nước. Phong trào thu hút đông đảo người dân tham gia, thể hiện khát vọng hòa bình, thống nhất của dân tộc.

4.2. Phong trào Chống Tố Cộng Bảo Vệ Cán Bộ

Chính quyền Sài Gòn thực hiện chính sách "tố Cộng", đàn áp những người yêu nước, cán bộ cách mạng. Nhân dân Khánh Hòa đã dũng cảm đứng lên bảo vệ cán bộ, che giấu, giúp đỡ họ hoạt động cách mạng. Phong trào thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa nhân dân và cách mạng.

4.3. Phong trào Phá Ấp Chiến Lược Mở Rộng Vùng Giải Phóng

Ấp chiến lược là một trong những biện pháp kìm kẹp, đàn áp của chính quyền Sài Gòn. Nhân dân Khánh Hòa đã tổ chức nhiều cuộc đấu tranh phá ấp chiến lược, giành lại quyền làm chủ, mở rộng vùng giải phóng. Phong trào góp phần làm thất bại chiến lược "chiến tranh đặc biệt" của Mỹ.

V. Ý Nghĩa Lịch Sử Của Đấu Tranh Chính Trị Tại Khánh Hòa

Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) có ý nghĩa lịch sử to lớn. Nó góp phần nâng cao giác ngộ chính trị cho các tầng lớp nhân dân, làm rối loạn hậu phương và suy giảm thế lực của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển. Đồng thời, nó cũng làm phong phú thêm những bài học kinh nghiệm đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Theo tài liệu gốc, đấu tranh chính trị "góp phần làm phong phú thêm những bài học kinh nghiệm đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc".

5.1. Nâng cao Giác ngộ Chính trị cho Nhân dân

Qua các phong trào đấu tranh chính trị, nhân dân Khánh Hòa ngày càng nhận thức rõ hơn về bản chất xâm lược của đế quốc Mỹ, sự thối nát của chính quyền Sài Gòn, từ đó tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, quyết tâm đi theo con đường cách mạng.

5.2. Suy yếu Thế lực của Chính quyền Sài Gòn

Các phong trào đấu tranh chính trị đã gây áp lực lớn lên chính quyền Sài Gòn, làm suy yếu bộ máy cai trị, làm lung lay tinh thần binh lính, tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng phát triển.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Đấu Tranh Chính Trị Khánh Hòa

Từ đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng. Bài học về kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang. Bài học về xây dựng lực lượng chính trị nòng cốt, vận động quần chúng tham gia cách mạng. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

6.1. Xây dựng Khối Đại Đoàn Kết Toàn Dân

Sức mạnh của đấu tranh chính trị nằm ở sự đoàn kết của toàn dân. Cần phát huy tinh thần yêu nước, ý chí cách mạng của mọi tầng lớp nhân dân, tạo thành sức mạnh tổng hợp để chống lại kẻ thù.

6.2. Kết hợp Đấu tranh Chính trị và Vũ trang

Sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang là yếu tố quan trọng để giành thắng lợi. Cần phối hợp nhịp nhàng giữa hai lực lượng, tạo thành thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình khoa học "Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954 - 1975)" của nghiên cứu sinh Nguyễn Trung Triều (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, mã số: 62 22 03 13; người hướng dẫn: PGS. Lê Cung và TS. Chu Đình Lộc, bảo vệ tại Đại học Huế - Trường Đại học Sư phạm, 2018) là một khảo cứu chuyên sâu, giải mã diện mạo toàn diện của mặt trận đấu tranh chính trị (ĐTCT) tại một địa bàn chiến lược đặc thù ở Nam Trung Bộ. Về bối cảnh khoa học, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc Việt Nam mang bản chất một cuộc chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện, nơi phương châm kết hợp giữa đấu tranh quân sự (ĐTVT) và ĐTCT tạo nên thế trận "hai chân, ba mũi" độc đáo trong nghệ thuật quân sự hiện đại. Tuy nhiên, phần lớn các công trình sử học trước đây thường tập trung ưu tiên cho mặt trận quân sự hoặc nghiên cứu ĐTCT ở các trung tâm đô thị lớn như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng.

Khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi mà luận án chỉ ra là: Khánh Hòa là địa bàn chiến lược đóng vai trò trung tâm quân sự, tiếp vận và huấn luyện khổng lồ của Mỹ và chính quyền Sài Gòn (với Khu liên hợp quân sự Cam Ranh, Bộ Tư lệnh Vùng II Chiến thuật, Sư đoàn 2 Không quân, Trung tâm Huấn luyện Không quân Nha Trang, Quân trường Đồng Đế, Trung tâm Huấn luyện Biệt động quân Dục Mỹ), với hệ thống kìm kẹp an ninh dày đặc; song phong trào ĐTCT của quần chúng tại đây lại diễn ra bền bỉ, phong phú và quyết liệt. Vấn đề này trước đây chỉ được đề cập tản mạn trong các cuốn lịch sử Đảng bộ địa phương hoặc nghiên cứu chuyên biệt về một tôn giáo, thiếu vắng một công trình tổng kết hệ thống, đa chiều dựa trên tư liệu lưu trữ của cả hai phía.

Luận án xác lập 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và hệ giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và bản chất chính sách thực dân mới của Mỹ - chính quyền Sài Gòn tại Khánh Hòa đã tác động như thế nào đến sự bùng phát phong trào quần chúng? (H1: Chính sách kìm kẹp khắc nghiệt, gom dân lập ấp, kỳ thị tôn giáo và độc quyền kinh tế tạo mâu thuẫn đối kháng giai cấp và dân tộc gay gắt, biến hậu phương đối phương thành tiền tuyến đấu tranh chính trị tại chỗ).
• RQ2: Đường lối lãnh đạo của Đảng và Tỉnh ủy Khánh Hòa đã định hướng, tổ chức lực lượng chính trị (LLCT) qua các giai đoạn 1954-1965 và 1965-1975 ra sao? (H2: Sự chỉ đạo linh hoạt, kết hợp hợp pháp, nửa hợp pháp và bất hợp pháp giúp phong trào thích ứng trước mạng lưới cảnh sát mật vụ dày đặc).
• RQ3: Diễn biến thực tế của các phong trào tiêu biểu (đòi thi hành Hiệp định Genève, chống "tố Cộng", phá ấp chiến lược, đấu tranh Phật giáo 1963, chống độc tài Thiệu - Kỳ, đòi thi hành Hiệp định Paris) mang đặc điểm gì? (H3: Phong trào mang tính liên hiệp quần chúng sâu sắc, kết hợp giữa nông thôn - miền núi với đô thị, tạo thế áp đảo ngay tại trung tâm đầu não đối phương).
• RQ4: Tính chất, đặc điểm, vị trí lịch sử và bài học kinh nghiệm từ ĐTCT ở Khánh Hòa là gì? (H4: ĐTCT giữ vai trò mũi tiến công chiến lược độc lập và phối hợp, làm tê liệt bộ máy cơ sở đối phương và hỗ trợ đắc lực cho các đòn tiến công quân sự chiến lược 1968, 1975).

Về khung lý thuyết, công trình vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về bạo lực cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh nhân dân, cùng quan điểm của Tổng Bí thư Lê Duẩn và Đại tướng Võ Nguyên Giáp về nghệ thuật kết hợp bạo lực quần chúng. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tỉnh Khánh Hòa (gồm các huyện Vạn Ninh, Ninh Hòa, Diên Khánh, Cam Lâm, Cam Ranh, Khánh Vĩnh, Khánh Sơn và thị xã Nha Trang) trong khung thời gian 21 năm (21/7/1954 - 2/4/1975), xử lý hàng nghìn trang tài liệu lưu trữ sơ cấp.

---

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về phong trào ĐTCT trong kháng chiến chống Mỹ tại miền Nam hình thành ba luồng học thuật chính:

1. Luồng nghiên cứu lý luận tổng kết chiến tranh: Tiêu biểu có Lê Duẩn (1976) với Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành thắng lợi mới, xác định bản chất: "Khái quát chung lại, có thể nói bạo lực cách mạng phải dựa vào hai lực lượng: Lực lượng quân sự, lực lượng chính trị, và bao gồm hai hình thức đấu tranh: ĐTQS, ĐTCT và sự kết hợp giữa hai hình thức ấy". Võ Nguyên Giáp (2006) trong Tổng tập luận văn đã hệ thống hóa khái niệm ĐTCT là các hình thức đấu tranh không dùng vũ khí quân dụng của quần chúng (bãi công, bãi thị, bãi khóa, biểu tình) nhằm đạt mục tiêu kinh tế, dân sinh và chính trị. Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995) trong Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ - Thắng lợi và bài học khẳng định ĐTCT là hình thức đấu tranh cơ bản có vai trò quyết định xuyên suốt mọi giai đoạn.
2. Luồng nghiên cứu lịch sử phong trào đô thị và tôn giáo: Lê Cung (2008, 2013, 2014, 2015) với các công trình kinh điển về Phong trào Phật giáo miền Nam Việt Nam năm 1963 và Phong trào đô thị miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ đã chỉ ra tính chất "hội tụ dân tộc", biến đô thị thành mặt trận đối đầu trực diện giữa nhân dân và chính quyền Sài Gòn. Trần Hoài et al. (2015) phân tích sâu cấu trúc đấu tranh tại đô thị Huế. Bên cạnh đó, các luận án của Trần Thị Lan (2014) về Tây Nguyên và Nguyễn Thị Thanh Huyền (2016) về phong trào công nhân đô thị đã mở rộng không gian khảo cứu sang các địa bàn và giai tầng chuyên biệt.
3. Luồng học thuật quốc tế và cái nhìn từ phía đối phương: Gabriel Kolko (1991) trong Giải phẫu một cuộc chiến tranh nhận định sâu sắc: "Họ tiến hành một cuộc chiến bằng chính trị... Sự thật là không phải quân đội mà chính nhân dân đã thắng trong cuộc chiến tranh, nhưng làm sao có thể tách đôi? Nhân dân là quân đội, tất cả đều là chiến sĩ". Robert S. McNamara (1995) trong hồi ký Nhìn lại quá khứ - tấn thảm kịch và những bài học về Việt Nam thừa nhận sự thất bại chiến lược bắt nguồn từ việc "không nhận ra được những hạn chế của các thiết bị quân sự kỹ thuật cao và hiện đại... trong khi đối đầu với những phong trào nhân dân được thúc đẩy cao và không bình thường". Hoành Linh Đỗ Mậu (1991) trong Tâm sự tướng lưu vong đã mô tả chi tiết các chính sách đàn áp, gom dân và sự tha hóa nội bộ của chính quyền Ngô Đình Diệm tại phân khu Duyên hải Nha Trang.

Dòng nghiên cứu / Tác giả	Trọng tâm học thuật	Khoảng trống để lại	Định vị của Luận án Nguyễn Trung Triều
Lý luận chiến tranh nhân dân (Lê Duẩn, Võ Nguyên Giáp, Ban Chỉ đạo 1995)	Khái quát hóa quy luật kết hợp ĐTQS - ĐTCT ở tầm vĩ mô toàn miền Nam.	Thiếu dữ liệu vi mô, tính đặc thù của các địa bàn căn cứ quân sự chiến lược ven biển.	Minh chứng sinh động hóa lý luận tại một địa bàn cụ thể có mật độ đồn trú cao nhất miền Trung.
Phong trào đô thị & Phật giáo (Lê Cung 2008, 2014; Trần Hoài et al. 2015)	Khảo sát chuyên sâu tại Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng; vai trò của giới Phật tử, sinh viên.	Chưa bao quát liên hoàn giữa đô thị Nha Trang với nông thôn đồng bằng và miền núi Khánh Hòa.	Xây dựng bức tranh liên hoàn 3 vùng chiến lược (đô thị - đồng bằng - miền núi) tại Khánh Hòa.
Sử liệu địa phương Đảng bộ (Tỉnh ủy Khánh Hòa, Huyện ủy Ninh Hòa, Cam Ranh)	Biên niên hóa các sự kiện lịch sử lãnh đạo của tổ chức Đảng địa phương.	Thường đơn tuyến, ít đối chứng khai thác kho lưu trữ của đối phương (Cảnh sát, Tỉnh trưởng VNCH).	Đối chiếu đa chiều từ cả hồ sơ Nha Cảnh sát Sài Gòn, Tòa thị chính và văn thư cách mạng.

Luận án của Nguyễn Trung Triều định vị rõ nét sự đóng góp: Lần đầu tiên khảo cứu chuyên khảo, toàn diện ĐTCT tại Khánh Hòa qua suốt 21 năm, kết nối giữa lý thuyết bạo lực cách mạng và thực tiễn phong trào địa phương, khai phá khối tài liệu đồ sộ từ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, IV và Chi cục Lưu trữ Khánh Hòa để chứng minh cách mạng quần chúng làm suy thoái một hậu cứ quân sự liên hợp khổng lồ.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và cụ thể hóa hệ thống lý luận cách mạng Việt Nam trên các bình diện cốt lõi:

• Phát triển lý luận bạo lực cách mạng và phương châm "Hai chân, ba mũi": Minh chứng rằng trong điều kiện đối phương chiếm ưu thế tuyệt đối về hỏa lực kỹ thuật và mật độ binh lực (đóng quân dày đặc tại Cam Ranh, Nha Trang, Ninh Hòa), ĐTCT không chỉ đóng vai trò hỗ trợ phụ trợ mà là một phương thức tác chiến chiến lược độc lập có khả năng khoét sâu mâu thuẫn nội bộ đối phương, làm tan rã hệ thống chính quyền cơ sở.
• Lý thuyết vận động quần chúng đa giai tầng trong đô thị bị tạm chiếm: Mở rộng lý thuyết liên minh công - nông truyền thống sang mô hình mặt trận đô thị rộng rãi: kết hợp công nhân, ngư dân, nông dân ngoại thành với tiểu thương, học sinh - sinh viên, trí thức (bác sĩ, giáo sư trường Võ Tánh, Ninh Hòa), và đặc biệt là tầng lớp chức sắc, Phật tử thuộc Phật học viện Hải Đức Nha Trang.
• Quy luật chuyển hóa giữa đấu tranh hợp pháp, nửa hợp pháp và khởi nghĩa vũ trang: Luận án chỉ ra cơ chế chuyển hóa biện chứng: sử dụng các hình thức công khai hợp pháp (nghiệp đoàn lao động, Tỉnh hội Phật giáo, hội đồng hương, tổ chức Sao Việt) để tập hợp lực lượng, tích lũy thế trận, khi thời cơ đến lập tức chuyển hóa thành các cuộc nổi dậy bạo lực chính trị phối hợp quân sự.

Khung phân tích độc đáo

Tác giả thiết lập khung phân tích dựa trên sự tương tác giữa 3 trục cấu trúc:

1. Cấu trúc Cơ hội Chính trị (Political Opportunity Structure): Phân tích sự khủng hoảng của đối phương từ các biến cố chính trị - quân sự (đảo chính Diệm 1963, khủng hoảng nội các Sài Gòn 1964-1966, việc ký kết Hiệp định Genève 1954 và Paris 1973).
2. Cơ cấu Động viên Nguồn lực (Resource Mobilization Framework): Đánh giá việc tổ chức mạng lưới bí mật của Tỉnh ủy Khánh Hòa, sự chuyển hóa các hội đoàn truyền thống (Hội Nông dân, Phụ nữ giải phóng, Gia đình Phật tử, Liên hiệp Nghiệp đoàn) thành các "đội quân chính trị" tại chỗ.
3. Mô hình Tác chiến Ba Vùng Chiến lược: Phân tích sự phối hợp nhịp nhàng giữa ĐTCT vùng đô thị (Nha Trang, Ba Ngòi), phong trào phá kìm giải phóng nông thôn đồng bằng (Ninh Hòa, Diên Khánh, Vạn Ninh) và khởi nghĩa đồng khởi vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi (Khánh Sơn, Khánh Vĩnh).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Thiết kế nghiên cứu tích hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm trục chủ đạo:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện tiến trình các phong trào ĐTCT tại Khánh Hòa theo trình tự thời gian biên niên nghiêm ngặt (1954-1965 và 1965-1975), gắn liền với từng giai đoạn chiến lược chiến tranh của Mỹ (Chiến tranh đơn phương, Chiến tranh đặc biệt, Chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh).
• Phương pháp logic: Rút tỉa các mối liên hệ bản chất, cấu trúc động lực, tính quy luật, phân loại tính chất (tính dân tộc, tính dân chủ dân sinh) và đúc kết 3 nhóm bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm chứng tư liệu đa tầng (Source Triangulation) với 4 nguồn bổ trợ khắt khe:

• Nguồn tư liệu Đảng và Cách mạng: Văn kiện Đảng toàn tập, tài liệu chỉ đạo của Liên Khu ủy V, Báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy Khánh Hòa, Lịch sử Đảng bộ các huyện thị qua các thời kỳ.
• Nguồn tư liệu lưu trữ của Chính quyền Sài Gòn (phía bên kia): Khai thác trực tiếp các hồ sơ mật, báo cáo an ninh, công văn chỉ đạo hành chính tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh), Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt), Trung tâm Lưu trữ Lịch sử tỉnh Khánh Hòa (Chi cục Văn thư Lưu trữ - Sở Nội vụ).
• Nguồn tư liệu xuất bản quốc tế và hồi ký nhân chứng: Các công trình tổng kết của tướng lĩnh, cố vấn Mỹ, báo cáo phân tích chiến tranh của học giả phương Tây.
• Phương pháp điền dã và phỏng vấn nhân chứng lịch sử: Phỏng vấn trực tiếp các nhân chứng, cựu cán bộ lãnh đạo phong trào đô thị Nha Trang, cán bộ phụ vận, thanh vận, nông vận để đối chiếu, thẩm định độ chính xác của các sự kiện chưa được văn bản hóa.

Data và phân tích

Luận án xử lý khối dữ liệu định lượng và chứng cứ lịch sử chính xác cao:

• Dữ liệu địa bàn và nhân khẩu học: Phân tích diện tích tự nhiên 5.197 km² (70% diện tích rừng núi; 400 km² đồng bằng hẹp); dân số năm 1955 là 203.000 người, năm 1969 đồng bào thiểu số chiếm 5,5% dân số toàn tỉnh (chủ yếu là Raglai, Êđê, T'ring, K'ho tập trung tại Khánh Sơn, Khánh Vĩnh).
• Dữ liệu phân tích chính sách đàn áp và bình định:
  • Chiến dịch Tố Cộng: Báo cáo ngày 12/9/1956 của Tỉnh trưởng Khánh Hòa xác nhận bắt giữ 1.475 người giam tại Cải hối thất Nha Trang (đường Nguyễn Công Trứ); đày 80 cán bộ ra Côn Đảo trên chuyến tàu ngày 30/4/1957.
  • Dân di cư 1954: Tiếp nhận 6.660 người (chiếm 10,5% tổng số di cư đến Trung Việt), bố trí vào 6 trại định cư quân sự hóa bao quanh các trục lộ huyết mạch: Ba Làng (848 người), Văn Đăng (380 người), Văn Tứ (2.051 người), Xuân Ninh (1.292 người), Văn Thủy (2.577 người), Phước Hải (1.648 người).
  • Quốc sách Ấp chiến lược (ACL): Toàn tỉnh triển khai xây dựng 281 ACL trên tổng số 326 ấp; xây dựng 17 Đoàn xây dựng ACL; ấp kiểu mẫu Phú Thọ (Ninh Diêm) do đích thân Đại sứ Mỹ Nolting đỡ đầu.
  • Hành quân càn quét căn cứ: Cuộc hành quân "Thiềm đầu thủy" (01/6 - 25/8/1963) của Bộ Tư lệnh Vùng II Chiến thuật càn quét vùng căn cứ giải phóng huy động 2.600 quân, 23 trực thăng, 5 khu trục, 2 trinh sát và 1 đại đội pháo 105 ly.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khánh Hòa là hình mẫu phá vỡ thế kìm kẹp tại "hậu cứ an toàn tuyệt đối": Mặc dù bị đối phương đầu tư biến thành trung tâm huấn luyện quân sự và căn cứ tiếp vận hải - lục - không quân phòng thủ nghiêm ngặt bậc nhất, phong trào ĐTCT không bị dập tắt mà bùng phát thành chuỗi phong trào liên tục từ đòi thi hành Hiệp định Genève, chống "tố Cộng" (1954-1959), Đồng khởi miền núi (1959-1960), phá rã 281 ACL (1961-1963) đến cao trào đô thị 1963, 1966, 1973.
2. Vai trò hạt nhân của Phật học viện Hải Đức Nha Trang trong phong trào 1963: Luận án chỉ rõ Phật học viện Hải Đức là nơi hội tụ các bậc cao tăng thạch trụ của Phật giáo miền Nam, trở thành trung tâm chỉ đạo tinh thần và cung cấp lực lượng Tăng Ni, Phật tử đông đảo, biến cuộc vận động đòi bình đẳng tôn giáo thành cuộc đấu tranh chính trị mang tính dân tộc rộng lớn, làm lung lay tận gốc chế độ độc tài Ngô Đình Diệm.
3. Phát hiện về thủ đoạn lợi dụng người di cư và sự phản kháng nội tại: Chính quyền Diệm sử dụng 1.000 giáo dân Quảng Bình đưa vào trại Văn Thủy nhằm mục đích "dùng người Kinh Công giáo kiểm soát đồng bào Nùng theo Phật giáo", biến trại tị nạn thành lá chắn chống cách mạng. Tuy nhiên, sự phân biệt đối xử và đời sống cơ cực đã thúc đẩy chính các tầng lớp di cư liên kết hình thành các cơ sở kháng chiến ngay trong lòng đối phương.
4. Quy luật phối hợp ĐTCT với các chiến dịch quân sự lớn (1968 và 1975): Làm rõ nguyên nhân ĐTCT trong Tết Mậu Thân 1968 tại Nha Trang chưa đạt kỳ vọng do tương quan lực lượng quân cảnh đối phương quá dày đặc và thiếu sự đồng bộ trong thời khắc phát động; từ đó Đảng bộ rút kinh nghiệm để tổ chức thành công cuộc nổi dậy quần chúng phối hợp thần tốc với cánh quân chủ lực giải phóng tỉnh Khánh Hòa ngày 02/04/1975.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận lịch sử (Theoretical Advances): Bổ sung luận cứ vững chắc khẳng định tính phổ quát và tất yếu của quy luật chiến tranh nhân dân: không có vùng hậu phương an toàn tuyệt đối cho quân xâm lược khi lòng dân hướng về độc lập, tự do.
• Về phương pháp luận sử học (Methodological Innovations): Cung cấp quy trình mẫu về việc thẩm định, đối chiếu hồ sơ lưu trữ giữa chính quyền cách mạng và chính quyền đối phương (hồ sơ cảnh sát, tòa thị chính, ty thông tin Sài Gòn) để xử lý các vấn đề lịch sử chiến tranh phức tạp.
• Về công tác chính trị - xã hội hiện nay (Practical & Policy Applications): Cung cấp bài học sâu sắc về công tác dân vận, chính sách đại đoàn kết dân tộc, giải quyết vấn đề tôn giáo - dân tộc tại vùng duyên hải và miền núi Khánh Hòa; đồng thời nâng cao nhận thức bảo vệ chủ quyền biển đảo và các căn cứ quân sự chiến lược trong giai đoạn mới.

---

Limitations và Future Research

• Giới hạn nguồn tư liệu cá nhân phía Mỹ: Luận án chủ yếu tiếp cận tài liệu lưu trữ tiếng Việt của chính quyền Sài Gòn và tài liệu Đảng, chưa khai thác trực tiếp toàn bộ các báo cáo giải mật của Phái bộ Cố vấn Quân sự Mỹ (MACV) và CIA tại căn cứ Cam Ranh.
• Dung lượng phân tích phong trào công nhân căn cứ Cam Ranh: Do điều kiện hồ sơ lưu trữ bị thất lạc sau 1975, phong trào bãi công bí mật của công nhân phục vụ trong quân cảng Cam Ranh chưa được định lượng đầy đủ về mặt thiệt hại kinh tế đối với chuỗi cung ứng quân sự Mỹ.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Ứng dụng phương pháp Lịch sử truyền khẩu (Oral History) mở rộng phỏng vấn cựu học sinh sinh viên thuộc tổ chức Sao Việt và cựu tăng ni Phật học viện Hải Đức.
  2. Nghiên cứu so sánh (Comparative Study) phong trào ĐTCT tại Khánh Hòa với căn cứ vịnh Subic và Clark Air Base (Philippines) trong phong trào chống hiện diện quân sự Mỹ tại Đông Nam Á.
  3. Khảo cứu vi mô tác động tâm lý chiến và hoạt động binh vận đối với khối binh lính thuộc Quân đoàn II quân đội Sài Gòn đóng tại Nha Trang.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đặt nền móng học thuật vững chắc cho việc biên soạn các bộ địa chí, lịch sử địa phương, giáo trình Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 tại các trường Đại học Sư phạm, Học viện Chính trị và các viện nghiên cứu chuyên ngành.
• Ảnh hưởng xã hội và giáo dục truyền thống: Cung cấp cứ liệu lịch sử chuẩn xác phục vụ công tác tuyên truyền của Ban Tuyên giáo, Tỉnh đoàn và Hội Cựu chiến binh tỉnh Khánh Hòa; khơi dậy niềm tự hào về truyền thống bất khuất 101 ngày đêm Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa (1945) và 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
• Giá trị thực tiễn trong xây dựng thế trận lòng dân: Bài học về phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, tôn trọng tự do tín ngưỡng tôn giáo, chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số là cẩm nang quan trọng cho hoạch định chính sách an ninh quốc phòng tại địa bàn chiến lược Cam Ranh - Nha Trang hôm nay.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử: Tiếp cận nguồn tư liệu lưu trữ quý giá, phương pháp tiếp cận đa chiều và khung phân tích mẫu mực về lịch sử phong trào đấu tranh địa phương.
• Giảng viên và giáo viên môn Lịch sử: Bổ sung tư liệu giảng dạy sinh động về lịch sử địa phương tỉnh Khánh Hòa và lịch sử kháng chiến chống Mỹ toàn quốc.
• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên công tác Tuyên giáo, Dân vận, Mặt trận: Vận dụng các bài học kinh nghiệm về tập hợp quần chúng, phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo, giải quyết xung đột xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án phát triển lý thuyết về "Thế trận chiến tranh nhân dân tại hậu cứ quân sự liên hợp". Tác giả chứng minh rằng ĐTCT dưới sự lãnh đạo của Đảng có thể vô hiệu hóa và đánh bại học thuyết "Bình định nông thôn" và "Chiến tranh thực dân mới" ngay tại một địa bàn tập trung mật độ hỏa lực, cơ sở đào tạo chỉ huy và bộ máy an ninh dày đặc nhất miền Nam (Cam Ranh, Đồng Đế, Dục Mỹ).

2. Điểm đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các công trình trước (chủ yếu dựa trên văn kiện Đảng bộ mang tính đơn tuyến), luận án đã thực hiện phương pháp giám định và đối chiếu chéo tư liệu (Triangulation) giữa tư liệu mật của Tỉnh trưởng Khánh Hòa, Nha Cảnh sát Sài Gòn, tài liệu Ty Thông tin với báo cáo nội bộ của Tỉnh ủy Khánh Hòa và tài liệu thực địa phỏng vấn nhân chứng, đảm bảo tính khách quan và khoa học lịch sử tuyệt đối.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu lịch sử của luận án?

Dữ liệu lưu trữ cho thấy chính quyền Ngô Đình Diệm đã thất bại hoàn toàn trong việc biến khối dân di cư 1954 thành "lá chắn chống cộng". Âm mưu đưa giáo dân Công giáo vào trại Văn Thủy nhằm kiềm chế người Nùng Phật giáo đã phản tác dụng: chính sự áp bức, chia rẽ của chính quyền đã đẩy người dân di cư liên kết với các cơ sở cách mạng vùng ven, tạo điều kiện cho phong trào kháng chiến bám rễ ngay sát các cửa ngõ quân sự thị xã Nha Trang.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) nghiên cứu không?

Có. Hệ thống tài liệu lưu trữ được mã hóa cụ thể với số hiệu công văn, ngày ban hành, xuất xứ phông lưu trữ (Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, IV, Chi cục Lưu trữ Khánh Hòa) kèm danh mục thư mục tham khảo 308 tài liệu chuẩn mực, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tra cứu, xác minh và tái lập quy trình khảo cứu trên các địa bàn tương tự.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình thế nào?

Mở rộng nghiên cứu ĐTCT sang trục so sánh liên vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (Quảng Nam - Đà Nẵng - Quảng Ngãi - Bình Định - Phú Yên - Khánh Hòa - Ninh Thuận - Bình Thuận), tập trung vào các khía cạnh: Tác động của văn hóa phản chiến trong giới trẻ đô thị; Vai trò kinh tài bí mật của tiểu thương và tư sản dân tộc; và Tác động tương hỗ giữa ngoại giao nhân dân quốc tế với phong trào quần chúng tại chỗ.

---

Kết luận

Luận án "Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954 - 1975)" của NCS. Nguyễn Trung Triều là một công trình khoa học sử học xuất sắc, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn học thuật khắt khe với các đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện 21 năm lịch sử ĐTCT tại Khánh Hòa từ góc nhìn chiến tranh nhân dân, lấp đầy khoảng trống học thuật về một địa bàn trọng yếu ven biển miền Nam.
2. Khai thác và công bố khối tư liệu sơ cấp đồ sộ từ các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia và địa phương, tạo nên độ tin cậy và giá trị khoa học vượt trội.
3. Làm sáng tỏ tính chất dân tộc, dân chủ và sự đa dạng về hình thức của phong trào quần chúng (từ đấu tranh pháp lý, bãi công, bãi thị, bãi khóa, biểu tình tôn giáo đến khởi nghĩa phá ấp chiến lược và nổi dậy đồng loạt).
4. Chứng minh sinh động nghệ thuật kết hợp ĐTCT với ĐTVT, làm sáng tỏ đường lối lãnh đạo đúng đắn, linh hoạt và sáng tạo của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V và Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa.
5. Đúc kết những bài học kinh nghiệm sâu sắc về xây dựng lực lượng chính trị quần chúng, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, có giá trị ứng dụng thiết thực trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố an ninh quốc phòng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu (7-5-1963) đến khi kết thúc (1-11-1963). Tuệ Giác khẳng định phong trào đấu tranh của Phật giáo ở Khánh Hòa năm 1963 diễn ra quyết liệt ngay từ đầu nhờ các yếu tố: “THPG Khánh Hòa có một ban lãnh đạo cương quyết, không thối lui trước mọi trở ngại và khó khăn; Phật học viện Trung phần Nha Trang ở gần chùa THPG Khánh Hòa đã cung cấp nhiều ý kiến hay và nhân lực để thúc đẩy đấu tranh; toàn thể Phật giáo đồ Khánh Hòa đoàn kết chặt chẽ, không sợ sệt, chán nản; được sự hưởng ứng của toàn dân dù ở tôn giáo nào, thành phần nào” [47, tr. Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Khánh Hòa (1992), Truyền thống cách mạng của phụ nữ Khánh Hòa 1930-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang. Công trình phản ánh quá trình xây dựng tổ chức, lực lượng và tham gia đấu tranh giải phóng dân tộc của phụ nữ Khánh Hòa từ năm 1930 đến năm 1975.

Về lực lượng phụ nữ Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), công trình khẳng định: “Phụ nữ Khánh Hòa ở nông thôn cũng như thành thị, không phân biệt tầng lớp xã hội đã hòa nhau trong cuộc đấu tranh chung. Trong cuộc sống đời thường thì hiền hòa, đôn hậu nhưng trước sự áp bức, bất công thì quyết liệt chống trả chẳng sợ gian nguy, tù đày, sẵn sàng hy sinh vì nghĩa lớn” [60, tr. Ở công trình này, sự tham gia ĐTCT của lực lượng phụ nữ trong phong trào giải phóng nông thôn đồng bằng cuối năm 1964, đầu năm 1965, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, nhất là trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 đã được trình bày khá chi tiết. Ban Thường vụ Huyện ủy Cam Ranh (1994), Lịch sử Đảng bộ huyện Cam Ranh 1930-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang.

Bên cạnh phản ánh sự lãnh đạo toàn diện của Huyện ủy Cam Ranh; tái hiện quá trình đấu tranh giành chính quyền, tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của quân dân ở địa phương (1930-1975), công trình phân tích vị trí đặc biệt của Cam Ranh trong 15 chiến lược quân sự của Mỹ ở miền Nam: “Một căn cứ quân sự liên hợp hải - lục - không quân và khu hậu cần lớn cho cả chiến trường Nam Trung Bộ và Tây Nguyên” [5, tr. Ngoài ra, công trình cũng đề cập đến tình hình công nhân và một số cuộc ĐTCT tiêu biểu của công nhân Cam Ranh thời kỳ 1954-1975. Ban Thường vụ Huyện ủy Ninh Hòa (1995), Lịch sử Đảng bộ huyện Ninh Hòa thời kỳ 1954-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang. Cùng với phản ánh quá trình lãnh đạo của Huyện ủy Ninh Hòa trên tất cả các mặt; diễn biến ĐTQS ở Ninh Hòa thời kỳ 1954-1975;.

công trình đề cập một số cuộc ĐTCT nổi bật trên địa bàn huyện Ninh Hòa, nhất là các xã có truyền thống cách mạng như Ninh Thọ, Ninh An, Ninh Phước, Ninh Diêm,. trong phong trào chống phá ACL (1961-1963), giải phóng nông thôn đồng bằng (1964-1965), Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Về vai trò của quần chúng nhân dân Ninh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), công trình khẳng định: “Dù ác liệt, hy sinh nhưng nhân dân vẫn một lòng trung thành đi theo cách mạng, bất hợp tác với địch, chống địch dồn dân, tiến hành đồng khởi, xuống đường biểu tình, đấu tranh trước mũi súng địch, đóng góp sức người, sức của to lớn cho kháng chiến” [6, tr. Hoành Linh Đỗ Mậu (1991), Tâm sự tướng lưu vong (Việt Nam máu lửa quê hương tôi), NXB Công an Nhân dân, Hà Nội.

Như lời giới thiệu sách viết: Công trình đã “vạch ra được những sự thật sinh động về các sự kiện, các lực lượng chính trị, các tôn giáo đảng phái, những bộ mặt chính khách, tướng tá tiêu biểu trong chính trường miền Nam suốt cả một thời gian dài; lý giải nguyên nhân thất bại (của Ngô Đình Diệm và Mỹ - TG) tuy chưa đầy đủ nhưng có thể nói là đã gần được sự thật” [90, tr. Cũng trong công trình này, tác giả đề cập đến tình hình Khánh Hòa và mô tả khá chi tiết những biện pháp chính trị do chính Đỗ Mậu trực tiếp chỉ đạo triển khai tại đây những năm 1954-19564, nhằm “xây dựng cho quần chúng một ý thức chính trị vững mạnh mà nội dung là chống Cộng và ủng hộ chế độ Cộng hòa, để biến Khánh Hòa trở thành thành trì cách mạng”, qua đó thể hiện sự “trung thành triệt để với lãnh tụ Ngô Đình Diệm” [90, tr. Bên cạnh đó, trong chương V - “Góp phần xây dựng nền móng chế độ mới”, một số chính sách của CQSG 4. Thời gian này ông là Chủ tịch Phong trào cách mạng quốc gia Phân khu Duyên hải gồm 4 tỉnh: Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận, đóng trụ sở tại Nha Trang.

16 triển khai tại địa bàn Khánh Hòa như kỳ thị Phật giáo, ưu ái Thiên Chúa giáo, độc tài và gia đình trị,. cũng được tác giả đề cập [90, tr. Ban Thường vụ Thành ủy Nha Trang (1996), Lịch sử Đảng bộ Nha Trang 1925-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang. Công trình phản ánh quá trình vận động thành lập tổ chức Đảng ở Nha Trang và sự lãnh đạo của Đảng bộ Nha Trang đối với phong trào cách mạng tại địa phương từ năm 1925 đến năm 1975.

Liên quan đến ĐTCT thời kỳ 1954-1975, công trình khái quát chính sách, biện pháp do Mỹ và CQSG triển khai nhằm ngăn chặn, chống phá phong trào cách mạng của quần chúng, đồng thời xây dựng Nha Trang thành hậu cứ an toàn của đối phương. Song song với đó, công trình chú ý khai thác đặc điểm “Nha Trang là nơi quy tụ biết bao người con từ mọi miền Tổ quốc về đây gây cơ sở trong quần chúng, xây dựng tổ chức Đảng” [7, tr. 231] để trình bày quá trình xây dựng LLCT phục vụ phong trào đô thị Nha Trang thời kỳ 1954-1975. Ngoài ra, công trình cũng đề cập đến một số phong trào ĐTCT sôi nổi ở Nha Trang như đấu tranh chống Ngô Đình Diệm đàn áp Phật giáo năm 1963, chống chính phủ Trần Văn Hương năm 1965, chống chính quyền quân phiệt Nguyễn Văn Thiệu - Nguyễn Cao Kỳ năm 1966.

Đặc biệt, công trình thể hiện khá chi tiết các hoạt động của Sao Việt - một tổ chức cách mạng hoạt động công khai, hợp pháp tại Nha Trang những năm 1971-1975. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa (2001), Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Khánh Hòa (1930-1975), Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang. Công trình tái hiện quá trình lãnh đạo toàn diện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân của Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa từ năm 1930 đến năm 1975. Trong công trình này, nhiều khía cạnh liên quan đến ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 như chính sách của Mỹ và CQSG, quá trình xây dựng LLCT, sự phối hợp giữa ĐTCT với ĐTQS,.

được đề cập khá chi tiết. Ngoài ra, các phong trào ĐTCT do Đảng trực tiếp lãnh đạo như đòi thi hành Hiệp định Genève (1954-1956), chống “tố Cộng” (1955-1958), giải phóng miền núi (1959-1960), chống phá ACL (1961-1963), giải phóng nông thôn đồng bằng (1964-1965), tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 và Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 cũng được công trình thể hiện một cách khái quát. 17 Hội Nông dân tỉnh Khánh Hòa (2002), Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân tỉnh Khánh Hòa 1930-2000, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang. Công trình phản ánh quá trình tham gia của nông dân Khánh Hòa - bộ phận chiếm 80% dân cư toàn tỉnh, trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước từ năm 1930 đến năm 2000.

Trong đó, liên quan đến ĐTCT thời kỳ 1954-1975, công trình tái hiện sơ lược quá trình tham gia của nông dân Khánh Hòa trong phong trào giải phóng miền núi (1959-1960), chống phá ACL (1961-1963), giải phóng nông thôn đồng bằng (1964-1965), Tổng tiến công và nổi dậy năm 1968, năm 1975. Về vai trò của lực lượng nông dân đối với cách mạng ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975, công trình khẳng định: “Nông dân là chỗ dựa quan trọng của cách mạng, nhiều gia đình tiếp tế lương thực cho kháng chiến, nuôi quân, nuôi cán bộ trong nhà bất chấp sự lùng sục, khủng bố của địch và trực tiếp đấu tranh với địch khi được Đảng phát động, tổ chức [3, tr. Hoài Phong (Quyển 1-2008, Quyển 2-2014), Hồi ức một thời, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội. Dù được viết theo thể hồi ký nhưng qua đối chiếu với tư liệu lưu trữ từ nhiều nguồn cho thấy các sự kiện được tác giả phản ánh trung thực, khách quan.

Có thể nói, cho đến nay, đây là cuốn hồi ký duy nhất viết về phong trào đô thị Nha Trang những năm 1965-1968. Trong sách, tác giả đề cập khá cụ thể quá trình xây dựng LLCT và diễn biến một số cuộc ĐTCT tiêu biểu ở thị xã Nha Trang những năm 1965-1968. Đặc biệt, với tư cách là người trong cuộc, tác giả có những kiến giải về việc tại sao trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, ĐTCT ở Nha Trang không thực sự mạnh mẽ và thiếu sự phối hợp với mũi ĐTQS. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Khánh Hòa (2015), 80 năm ngành Tuyên giáo Khánh Hòa (1930-2010), Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang.

Công trình đề cập đến công tác tuyên truyền, giáo dục đảng viên và vận động quần chúng của ngành Tuyên giáo ở Khánh Hòa từ năm 1930 đến năm 2010. Riêng thời kỳ 1954-1975, ngoài trình bày công tác tuyên giáo nói chung, công trình đề cập đến công tác tuyên giáo phục vụ ĐTCT, binh vận chống Mỹ và CQSG. Công trình khẳng định, công tác tuyên giáo ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 đã “góp phần giúp quần chúng nhận thức đầy đủ hơn bản chất xâm lược của Mỹ, bộ mặt tay sai của CQSG, củng cố quyết tâm đánh Mỹ của quân dân tỉnh nhà và cổ vũ quần chúng đấu tranh chống Mỹ và CQSG” [13, tr. 18 Ban Thường vụ Huyện ủy Khánh Vĩnh (2015), Lịch sử Đảng bộ huyện Khánh Vĩnh (1945-1975), Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang.

Công trình phản ánh quá trình Huyện ủy Khánh Vĩnh lãnh đạo quần chúng nhân dân kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ từ năm 1945 đến năm 1975. Trong đó, ở thời kỳ 1954-1975, công trình đề cập chính sách dồn dân, lập khu tập trung của CQSG tại vùng miền núi và các cuộc nổi dậy của đồng bào phối hợp với ĐTVT phá khu tập trung, giải phóng miền núi Khánh Hòa những năm 1959-1960.