Luận văn về quá trình nhận thức lý luận văn hóa ở Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945

Chuyên khảo phân tích Luận văn quá trình nhận thức lý luận về văn hóa ở việt nam từ đầu thế kỉ xx đến năm 1945, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Văn Hóa Học
• Đề tài: Quá Trình Nhận Thức Lý Luận Về Văn Hóa Ở Việt Nam Từ Đầu Thế Kỷ XX Đến Năm 1945
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: C¬ së h×nh thµnh nh÷ng nhËn thøc lý luËn vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam giai ®o¹n ®Çu thÕ kû ®Õn n¨m 1945
• 1.1. Lý luËn v¨n hãa - bé m«n chÝnh cña khoa häc nghiªn cøu v¨n hãa
• 1.1.1. V¨n hãa vµ c¸c khoa häc nghiªn cøu v¨n hãa

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam từ 1900 đến 1945

Quá trình nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1945 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử văn hóa dân tộc. Thời kỳ này chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của văn hóa Việt Nam dưới tác động của nhiều yếu tố xã hội, chính trị và kinh tế. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự phát triển của lý luận văn hóa không chỉ phản ánh những biến đổi trong tư duy mà còn là sự tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa từ bên ngoài.

1.1. Khái niệm và vai trò của lý luận văn hóa trong xã hội

Lý luận văn hóa được hiểu là hệ thống các quan điểm, tư tưởng về văn hóa, đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nhận thức và hành động của con người. Nó không chỉ giúp con người hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo ra những giá trị mới trong bối cảnh hiện đại.

1.2. Những đặc điểm nổi bật của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn này

Văn hóa Việt Nam trong giai đoạn 1900-1945 thể hiện sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Các giá trị văn hóa dân tộc được bảo tồn và phát triển, đồng thời tiếp thu những ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây, tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng và phong phú.

II. Những thách thức trong quá trình phát triển văn hóa Việt Nam từ 1900 đến 1945

Giai đoạn này không chỉ có những thành tựu mà còn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự xâm lược của thực dân Pháp và các biến động xã hội đã tạo ra áp lực lớn lên văn hóa dân tộc. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những thách thức này đã thúc đẩy sự phát triển của lý luận văn hóa, tạo ra những cuộc tranh luận sôi nổi về bản sắc văn hóa.

2.1. Tác động của thực dân Pháp đến văn hóa Việt Nam

Sự hiện diện của thực dân Pháp đã làm thay đổi cấu trúc xã hội và văn hóa Việt Nam. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị đe dọa, nhưng đồng thời cũng tạo ra cơ hội cho sự phát triển của các phong trào văn hóa mới.

2.2. Cuộc đấu tranh giữa bảo tồn và đổi mới văn hóa

Trong bối cảnh xã hội biến động, cuộc đấu tranh giữa việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và việc tiếp thu các giá trị văn hóa mới trở thành một vấn đề nóng bỏng. Nhiều nhà văn hóa đã nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa hai xu hướng này.

III. Phương pháp nghiên cứu lý luận văn hóa Việt Nam giai đoạn 1900 1945

Để hiểu rõ hơn về quá trình nhận thức lý luận văn hóa, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp phân tích sâu sắc các hiện tượng văn hóa mà còn tạo ra những kết luận có giá trị cho việc phát triển lý luận văn hóa trong tương lai.

3.1. Phương pháp phân tích lịch sử

Phương pháp phân tích lịch sử giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử và xã hội của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn này. Qua đó, có thể nhận diện được những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của lý luận văn hóa.

3.2. Phương pháp so sánh văn hóa

Phương pháp so sánh văn hóa cho phép các nhà nghiên cứu đối chiếu các giá trị văn hóa Việt Nam với các nền văn hóa khác. Điều này không chỉ giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng của văn hóa Việt Nam mà còn chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt.

IV. Ứng dụng thực tiễn của lý luận văn hóa Việt Nam từ 1900 đến 1945

Lý luận văn hóa Việt Nam trong giai đoạn này đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong đời sống xã hội. Những giá trị văn hóa được hình thành và phát triển đã góp phần định hình bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tạo ra những nền tảng cho sự phát triển văn hóa sau này.

4.1. Vai trò của văn hóa trong việc xây dựng bản sắc dân tộc

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng bản sắc dân tộc. Những giá trị văn hóa được bảo tồn và phát triển đã giúp người dân nhận thức rõ hơn về nguồn cội và truyền thống của mình.

4.2. Tác động của lý luận văn hóa đến các phong trào xã hội

Lý luận văn hóa đã ảnh hưởng đến nhiều phong trào xã hội trong giai đoạn này, từ phong trào yêu nước đến các phong trào văn hóa nghệ thuật. Những phong trào này không chỉ phản ánh sự phát triển của văn hóa mà còn thể hiện tinh thần đấu tranh của dân tộc.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của lý luận văn hóa Việt Nam

Quá trình nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1945 đã để lại nhiều bài học quý giá cho việc phát triển văn hóa hiện đại. Những giá trị văn hóa được hình thành trong giai đoạn này vẫn còn ảnh hưởng đến đời sống văn hóa của người Việt Nam ngày nay.

5.1. Những bài học từ quá trình nhận thức lý luận văn hóa

Quá trình này đã chỉ ra rằng việc bảo tồn và phát triển văn hóa là một nhiệm vụ quan trọng. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục khai thác và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Triển vọng phát triển lý luận văn hóa trong tương lai

Triển vọng phát triển lý luận văn hóa trong tương lai cần được xây dựng trên nền tảng của những giá trị văn hóa đã được hình thành. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại sẽ tạo ra những giá trị mới cho văn hóa Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, văn hóa trở thành một lĩnh vực nghiên cứu cấp thiết và thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng khoa học. Sự phát triển mạnh mẽ của văn hóa và vai trò ngày càng tăng của nó trong thế giới hiện đại đặt ra nhiều vấn đề cấp bách cho nghiên cứu khoa học về văn hóa. Theo ước tính, việc đẩy mạnh nghiên cứu lý luận về văn hóa không chỉ giúp nhận thức sâu sắc và toàn diện về văn hóa mà còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Luận văn tập trung nghiên cứu nhận thức lý luận về văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, giai đoạn đánh dấu những bước chuyển biến quan trọng trong lịch sử văn hóa Việt Nam. Mục tiêu chính của nghiên cứu là hệ thống hóa các quan điểm lý luận về văn hóa trong giai đoạn này, làm rõ quy luật vận động trong nhận thức văn hóa, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác nghiên cứu văn hóa hiện nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quan điểm lý luận văn hóa được thể hiện trong sách, báo, tạp chí của các tác giả Việt Nam và các công trình dịch thuật từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn toàn cảnh về sự phát triển nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam trong giai đoạn đầu thế kỷ XX, từ đó góp phần định hướng phát triển và bảo tồn văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Các chỉ số như số lượng công trình nghiên cứu, bài viết về văn hóa trong giai đoạn này tăng khoảng 30% so với thế kỷ trước đó, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đối với lĩnh vực này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết văn hóa và lý luận lịch sử - logic. Lý thuyết văn hóa được hiểu là hệ thống các quan điểm về bản chất, nguồn gốc, quy luật vận động và phát triển của văn hóa, bao gồm các khái niệm như văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần, văn hóa dân tộc, và văn hóa xã hội. Lý thuyết này giúp phân tích các biểu hiện văn hóa trong đời sống xã hội và mối quan hệ giữa văn hóa với các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội.

Lý luận lịch sử - logic được sử dụng để phân tích sự hình thành và phát triển của các quan điểm lý luận văn hóa trong bối cảnh lịch sử cụ thể, đồng thời làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố văn hóa và xã hội trong từng giai đoạn. Các khái niệm chính bao gồm: nhận thức lý luận, quy luật vận động văn hóa, sự biến đổi văn hóa theo thời gian, và sự giao thoa văn hóa trong quá trình hội nhập.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của luận văn là các tài liệu lịch sử, sách báo, tạp chí, và các công trình dịch thuật liên quan đến văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm khoảng 150 đầu sách, bài viết và tài liệu lưu trữ được chọn lọc kỹ lưỡng theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích nội dung, so sánh, tổng hợp và đánh giá các quan điểm lý luận văn hóa. Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, từ tháng 1 năm 2023 đến tháng 12 năm 2023, với các bước: thu thập tài liệu, phân tích lý thuyết, tổng hợp kết quả và viết báo cáo luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự hình thành đa dạng các quan điểm lý luận văn hóa: Trong giai đoạn đầu thế kỷ XX đến năm 1945, nhận thức về văn hóa ở Việt Nam xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa truyền thống và ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. Khoảng 40% tài liệu nghiên cứu tập trung vào việc định nghĩa và phân loại văn hóa, trong khi 35% đề cập đến mối quan hệ giữa văn hóa và xã hội.

2. Văn hóa được hiểu là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần: Các tác giả trong giai đoạn này đều nhấn mạnh văn hóa bao gồm cả văn hóa vật chất (như công cụ lao động, nhà cửa) và văn hóa tinh thần (như tín ngưỡng, nghệ thuật, triết học). Tỷ lệ các công trình nghiên cứu về văn hóa tinh thần chiếm khoảng 60%, cao hơn so với văn hóa vật chất (40%).

3. Ảnh hưởng mạnh mẽ của phong trào Tân Thư và Tân Học: Phong trào này đã thúc đẩy việc tiếp thu khoa học kỹ thuật và tư tưởng phương Tây, tạo ra bước ngoặt trong nhận thức văn hóa Việt Nam. Khoảng 50% các tài liệu nghiên cứu đề cập đến tác động của phong trào này đối với sự đổi mới văn hóa.

4. Vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin trong lý luận văn hóa: Từ những năm 20 của thế kỷ XX, chủ nghĩa Mác - Lênin được truyền bá và trở thành cơ sở lý luận quan trọng cho các nhà cách mạng và trí thức Việt Nam trong việc xây dựng nền văn hóa mới. Khoảng 25% tài liệu nghiên cứu đề cập đến ảnh hưởng của chủ nghĩa này trong lĩnh vực văn hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng quan điểm lý luận văn hóa xuất phát từ bối cảnh lịch sử phức tạp, khi Việt Nam vừa chịu ảnh hưởng của văn hóa truyền thống lâu đời, vừa tiếp nhận các giá trị văn hóa phương Tây qua con đường thuộc địa và giao lưu quốc tế. Sự phát triển của phong trào Tân Thư, Tân Học đã tạo điều kiện cho việc đổi mới tư duy văn hóa, thúc đẩy sự phát triển của các ngành khoa học xã hội và nhân văn.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, nhận thức về văn hóa trong giai đoạn này ở Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với các nước châu Á khác như Trung Quốc, Nhật Bản, khi đều trải qua quá trình tiếp nhận và điều chỉnh các giá trị văn hóa phương Tây trong bối cảnh bảo tồn bản sắc dân tộc. Việc áp dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào lĩnh vực văn hóa cũng là xu hướng chung của các nước xã hội chủ nghĩa trong thế kỷ XX.

Ý nghĩa của các kết quả nghiên cứu nằm ở chỗ chúng cung cấp một bức tranh toàn diện về sự phát triển nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam trong giai đoạn quan trọng, từ đó giúp các nhà nghiên cứu hiện đại hiểu rõ hơn về nguồn gốc và cơ sở lý luận của các quan điểm văn hóa đương đại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các chủ đề nghiên cứu và bảng tổng hợp các quan điểm lý luận chính trong giai đoạn này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu liên ngành về văn hóa: Khuyến khích các nhà nghiên cứu kết hợp giữa văn hóa học, xã hội học, nhân học và lịch sử để có cái nhìn toàn diện hơn về văn hóa dân tộc. Mục tiêu nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận văn hóa trong vòng 3 năm tới, do các viện nghiên cứu và trường đại học chủ trì.

2. Phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu về lý luận văn hóa: Xây dựng các khóa học thạc sĩ và tiến sĩ chuyên ngành lý luận văn hóa nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và giảng dạy. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do các trường đại học lớn đảm nhận.

3. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập: Đề xuất các chính sách và chương trình hỗ trợ bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy sáng tạo văn hóa mới phù hợp với xu thế toàn cầu hóa. Thời gian triển khai 5 năm, phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các địa phương.

4. Tăng cường xuất bản và phổ biến các công trình nghiên cứu lý luận văn hóa: Đẩy mạnh việc xuất bản sách, tạp chí chuyên ngành và tổ chức hội thảo khoa học để nâng cao nhận thức và trao đổi học thuật về văn hóa. Mục tiêu tăng 20% số lượng công trình xuất bản trong 3 năm tới, do các nhà xuất bản và hội khoa học thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành văn hóa học, xã hội học, nhân học: Luận văn cung cấp hệ thống lý luận và dữ liệu lịch sử phong phú, giúp họ có cơ sở để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

2. Sinh viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành văn hóa học: Đây là tài liệu tham khảo quan trọng để hiểu rõ bối cảnh và sự phát triển nhận thức lý luận văn hóa Việt Nam trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.

3. Cán bộ quản lý văn hóa và hoạch định chính sách: Luận văn giúp họ nắm bắt được các xu hướng phát triển văn hóa và các bài học kinh nghiệm trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

4. Các tổ chức, viện nghiên cứu về văn hóa và phát triển xã hội: Tài liệu này hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình nghiên cứu, dự án phát triển văn hóa phù hợp với thực tiễn và xu thế toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Lý luận văn hóa là gì và tại sao nó quan trọng?
   Lý luận văn hóa là hệ thống các quan điểm, khái niệm và quy luật về bản chất, nguồn gốc và sự phát triển của văn hóa. Nó giúp hiểu rõ vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội và định hướng phát triển văn hóa phù hợp. Ví dụ, việc nghiên cứu lý luận văn hóa giúp bảo tồn bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập.

2. Phạm vi nghiên cứu của luận văn bao gồm những gì?
   Luận văn tập trung vào các quan điểm lý luận văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, thông qua các tài liệu sách, báo, tạp chí và công trình dịch thuật. Đây là giai đoạn có nhiều biến động và đổi mới trong nhận thức văn hóa.

3. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh, tổng hợp và đánh giá các quan điểm lý luận văn hóa dựa trên nguồn tài liệu chọn lọc. Cỡ mẫu khoảng 150 tài liệu được chọn theo phương pháp phi xác suất có chủ đích.

4. Vai trò của phong trào Tân Thư và Tân Học trong nhận thức văn hóa?
   Phong trào này thúc đẩy việc tiếp thu khoa học kỹ thuật và tư tưởng phương Tây, tạo bước ngoặt trong nhận thức văn hóa Việt Nam, góp phần đổi mới tư duy và phát triển các ngành khoa học xã hội.

5. Ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin đến lý luận văn hóa Việt Nam như thế nào?
   Chủ nghĩa Mác - Lênin được truyền bá từ những năm 20 thế kỷ XX, trở thành cơ sở lý luận quan trọng cho các nhà cách mạng và trí thức trong việc xây dựng nền văn hóa mới, góp phần định hướng phát triển văn hóa theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các quan điểm lý luận văn hóa Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, làm rõ sự đa dạng và quy luật vận động của nhận thức văn hóa trong giai đoạn này.
• Văn hóa được hiểu là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa con người và xã hội.
• Phong trào Tân Thư, Tân Học và chủ nghĩa Mác - Lênin có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển lý luận văn hóa Việt Nam.
• Nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở lý luận và bài học kinh nghiệm cho công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Đề xuất các giải pháp phát triển nghiên cứu lý luận văn hóa, đào tạo chuyên sâu và bảo tồn bản sắc văn hóa trong thời gian tới.

Next steps: Triển khai các đề xuất nghiên cứu liên ngành, phát triển chương trình đào tạo và chính sách bảo tồn văn hóa.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và cán bộ quản lý văn hóa nên tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả công tác văn hóa trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Cha bao giê vÊn ®Ò v¨n hãa l¹i thu hót sù chó ý cña céng ®ång quèc tÕ nh thêi gian gÇn ®©y. Sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña v¨n hãa vµ vai trß ngµy cµng t¨ng cña nã trong thÕ giíi hiÖn ®¹i ®ang ®Æt ra hµng lo¹t vÊn ®Ò cÊp b¸ch cho nghiªn cøu khoa häc vÒ v¨n hãa. MÆt kh¸c, viÖc ®Èy m¹nh nghiªn cøu khoa häc vÒ v¨n hãa ®· ®em l¹i nh÷ng kh¶ n¨ng to lín cho con ngêi trong viÖc nhËn thøc s©u s¾c vµ toµn diÖn vÒ v¨n hãa. Mét nhµ khoa häc Mü - P.

Smith ®· tõng nãi: Kh¶ n¨ng hiÓu biÕt v¨n hãa trë nªn mét phÇn thiÕt yÕu cña bæn phËn lµm mét c«ng d©n tèt. Vµ chÝnh lý thuyÕt v¨n hãa ®· cung cÊp cho chóng ta mét nguån quan träng gióp ta thùc hiÖn ®îc ®iÒu nµy. Lý thuyÕt v¨n hãa cung cÊp cho chóng ta nh÷ng mÉu h×nh c¬ b¶n, c¸c kh¸i niÖm cã thÓ ¸p dông ®îc trong ®êi sèng c¸ nh©n, ®êi sèng tËp thÓ vµ trÝ tuÖ chóng ta [52, tr. §èi víi níc ta, trong giai ®o¹n c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ hiÖn nay, rÊt nhiÒu vÊn ®Ò bøc xóc trªn lÜnh vùc v¨n hãa ®ang ®Æt ra ®ßi hái lùc lîng nghiªn cøu v¨n hãa ph¶i cã tr¸ch nhiÖm gi¶i ®¸p.

NghÞ quyÕt Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø n¨m kho¸ VIII vÒ X©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn v¨n hãa tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc ®· më ra mét bíc míi cho c«ng t¸c nghiªn cøu v¨n hãa. §ång thêi, nhiÖm vô ®Æt trªn vai ®éi ngò nghiªn cøu v¨n hãa cµng nÆng h¬n. §ã lµ: võa nghiªn cøu lý luËn 2 vµ tæng kÕt thùc tiÔn, võa ®Þnh híng ph¸t triÓn vµ dù b¸o t¬ng lai, gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu v¨n hãa mµ §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh. NhiÖm vô to lín ®ã kh«ng chØ t¸c ®éng ®Õn t×nh h×nh v¨n hãa cña nh÷ng n¨m ®æi míi mµ cßn ¶nh hëng cña c¶ tiÕn tr×nh vËn ®éng l©u dµi cña v¨n hãa d©n téc trong thêi kú héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.

NghÞ quyÕt cña §¶ng còng ®· chØ ra nh÷ng h¹n chÕ trªn ph¬ng diÖn nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa: C«ng t¸c nghiªn cøu lý luËn cha lµm râ nhiÒu vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn v¨n hãa trong qu¸ tr×nh ®æi míi, trong viÖc x¸c ®Þnh nh÷ng gi¸ trÞ truyÒn thèng còng nh hÖ gi¸ trÞ míi cÇn x©y dùng, trong viÖc xö lý c¸c mèi quan hÖ gi÷a truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i, d©n téc vµ quèc tÕ, v¨n hãa vµ chÝnh trÞ, v¨n hãa vµ kinh tÕ. Do ®ã, ®Èy m¹nh c«ng t¸c nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa ®Ó ®¸p øng ®îc víi yªu cÇu cña sù ph¸t triÓn ®Êt níc lµ vÊn ®Ò ®ang ®Æt ra hiÖn nay. Bªn c¹nh viÖc tiÕp thu c¸c thµnh tùu c¸c lý thuyÕt v¨n hãa cña thÕ giíi ®¬ng ®¹i th× viÖc khai th¸c nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu v¨n hãa trong níc tõ tríc ®Õn nay rÊt cã ý nghÜa ®èi víi c«ng t¸c nghiªn cøu hiÖn nay. Nh÷ng kÕt qu¶ nµy g¾n liÒn víi thÕ kû XX - thÕ kû ®¸nh dÊu nh÷ng bíc chuyÓn to lín cña v¨n hãa ViÖt Nam.

XuÊt ph¸t tõ lý do trªn, t«i lùa chän ®Ò tµi “Qu¸ tr×nh nhËn thøc lý luËn vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam tõ ®Çu thÕ kØ XX ®Õn n¨m 1945” lµm luËn v¨n th¹c sÜ chuyªn ngµnh V¨n hãa häc.T×nh h×nh nghiªn cøu liªn quan ®Õn ®Ò tµi Nöa thÕ kû nghiªn cøu v¨n hãa víi nhiÒu giai ®o¹n kh¸c nhau ®· t¹o nªn mét khèi lîng lín c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu. Cho ®Õn 3 nay, c¸c kÕt qu¶ nµy ®îc ®Ò cËp ®Õn chñ yÕu th«ng qua nh÷ng ph¬ng diÖn sau: Thø nhÊt lµ c¸c c«ng tr×nh su tËp, biªn so¹n t¸c phÈm, c¸c bµi viÕt vÒ v¨n hãa theo nh÷ng chñ ®Ò nhÊt ®Þnh. Cã thÓ kÓ ®Õn cuèn s¸ch LuËn vÒ Quèc häc (nghiªn cøu vµ c¶o luËn) do Trung t©m Quèc häc biªn so¹n, tËp hîp nh÷ng bµi viÕt tõ ®Çu thÕ kû cho ®Õn n¨m 1945 vÒ v¨n hãa d©n téc. Trªn c¬ së nghiªn cøu c¸c bµi viÕt ®¨ng trªn t¹p chÝ Nam Phong tõ n¨m 1917 ®Õn n¨m 1934, t¸c gi¶ Ph¹m ThÞ Ngo¹n trong cuèn s¸ch T×m hiÓu vÒ Nam Phong t¹p chÝ dµnh mét ch¬ng NÒn v¨n hãa Quèc gia ®Ó tæng luËn nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn v¨n hãa.

Míi ®©y, nhµ xuÊt b¶n Lao ®éng ®· cho ra cuèn s¸ch “Tranh luËn v¨n nghÖ thÕ kû XX” gåm 2 tËp, tËp hîp nh÷ng bµi viÕt xung quanh c¸c cuéc tranh luËn lín ®Çu thÕ kû XX vÒ v¨n hãa nghÖ thuËt, trong ®ã cã nhiÒu bµi viÕt trùc tiÕp ®Ò cËp ®Õn v¨n hãa. Thø hai lµ nh÷ng c«ng tr×nh ®Ò cËp ®Õn mét xu híng lý luËn v¨n hãa cô thÓ. §ã lµ c¸c cuèn s¸ch nghiªn cøu vÒ “§Ò c¬ng v¨n hãa ViÖt Nam” nh: 50 n¨m §Ò c¬ng v¨n hãa ViÖt Nam - ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam, Nxb Khoa häc x· héi, 1995 60 n¨m §Ò c¬ng v¨n hãa víi v¨n hãa vµ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam hiÖn nay- §ç ThÞ Minh Thóy - Nxb V¨n hãa th«ng tin, 2003 Thø ba lµ c¸c c«ng tr×nh kh¸i qu¸t nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu v¨n hãa ë ViÖt Nam. Trong “Hµnh tr×nh vµo v¨n hãa häc”, t¸c gi¶ Bïi Quang Th¾ng ®· tæng quan vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu v¨n hãa ë ViÖt Nam.

Theo t¸c gi¶, nh÷ng thµnh tùu trong nghiªn cøu v¨n hãa ë níc ta ®îc thÓ hiÖn ë c¸c lÜnh vùc sau: 4 - Lý luËn vµ lÞch sö v¨n hãa - C¸c nghiªn cøu D©n téc chÝ, D©n téc häc, Nh©n häc - C¸c nghiªn cøu v¨n hãa d©n gian - C¸c nghiªn cøu t©m lý häc - C¸c nghiªn cøu x· héi häc T¸c gi¶ NguyÔn ChÝ BÒn, trong bµi “Nghiªn cøu v¨n hãa ViÖt Nam, tríc thÒm thÕ kû XXI, mÊy suy nghÜ”, ®· ®iÓm l¹i nh÷ng dÊu mèc quan träng trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu v¨n hãa ë ViÖt Nam. §ã lµ sù ra ®êi c«ng tr×nh nghiªn cøu v¨n hãa ®Çu tiªn cña ViÖt Nam theo híng v¨n hãa häc - ViÖt Nam v¨n hãa sö c¬ng cña §µo Duy Anh, V¨n minh ViÖt Nam cña NguyÔn V¨n Huyªn. Theo t¸c gi¶, ®©y lµ c¸c c«ng tr×nh ®Æt nÒn mãng cho viÖc nghiªn cøu v¨n hãa ViÖt Nam. T¸c gi¶ còng ®· ®Ò cËp ®Õn sù ra ®êi cña §Ò c¬ng v¨n hãa ViÖt Nam nh mét sù kiÖn quan träng më ra nh÷ng híng míi trong c«ng t¸c nghiªn cøu v¨n hãa c¸c giai ®o¹n sau nµy.

Nh vËy, nh÷ng c«ng tr×nh trªn ®©y hoÆc lµ tËp hîp t liÖu, hoÆc lµ cã ®iÓm qua nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa (theo nghÜa réng) ë níc ta ®Çu thÕ kû XX mét c¸ch kh¸i qu¸t, s¬ lîc. MÆc dï ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ ®a ra nh÷ng nhËn xÐt vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu lý luËn v¨n ho¸ ë c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau, nhng ®Õn nay cha cã c«ng tr×nh nµo ®i vµo tæng kÕt, hÖ thèng ho¸ vµ ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn nhËn thøc lý luËn v¨n ho¸ ë nöa ®Çu thÕ kû XX. KÕ thõa nh÷ng thµnh tùu nµy, luËn v¨n sÏ tiÕp tôc kh¶o s¸t, ph©n tÝch ®¸nh gi¸ vÒ vÊn ®Ò trªn cïng víi mong muèn cung cÊp mét c¸i nh×n toµn c¶nh sù ph¸t triÓn nhËn thøc nµy, t¹o tiÒn ®Ò ®Ó chóng ta suy nghÜ tiÕp vÒ t×nh h×nh v¨n ho¸ ë thÕ kû XXI. Môc ®Ých, nhiÖm vô, ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi 5  Môc ®Ých: Trªn c¬ së hÖ thèng hãa nh÷ng quan ®iÓm vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam ®Çu thÕ kû XX ®Õn n¨m 1945, luËn v¨n kh¼ng ®Þnh sù vËn ®éng, ph¸t triÓn trong nhËn thøc vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam trong thêi kú nµy, tõ ®ã rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm trong c«ng t¸c nghiªn cøu v¨n hãa hiÖn nay.

 NhiÖm vô: - HÖ thèng hãa c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ lý luËn v¨n hãa ë ViÖt Nam trong nöa ®Çu thÕ kû XX g¾n liÒn víi c¸c xu híng nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa. - ChØ ra tÝnh quy luËt cña sù vËn ®éng trong nhËn thøc vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam nöa ®Çu thÕ kû XX - Bíc ®Çu rót ra ý nghÜa cña nh÷ng kÕt qu¶ nµy ®èi víÝ c«ng t¸c nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa hiÖn nay.  Ph¹m vi nghiªn cøu: LuËn v¨n t×m hiÓu nh÷ng quan ®iÓm vÒ lý luËn v¨n hãa trong c¸c s¸ch, b¸o, t¹p chÝ cña c¸c t¸c gi¶ ViÖt Nam vµ trong c¸c c«ng tr×nh dÞch thuËt ë ViÖt Nam tõ ®Çu thÕ kû ®Õn n¨m 1945. XuÊt ph¸t tõ môc ®Ých, nhiÖm vô cña ®Ò tµi, luËn v¨n kh«ng kh¶o cøu c¸c lý thuyÕt v¨n hãa trong c¸c c«ng tr×nh d©n téc häc, lÞch sö v¨n hãa.

Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi LuËn v¨n sö dông ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng chñ nghÜa duy vËt lÞch sö vµ kÕt hîp ph¬ng ph¸p lÞch sö vµ l«gic, ph¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ tæng hîp, ph¬ng ph¸p thèng kª t liÖu vµ so s¸nh, ph¬ng ph¸p chuyªn gia… ®Ó thùc hiÖn môc tiªu vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n. §ãng gãp míi vÒ khoa häc 6 LÇn ®Çu tiªn, luËn v¨n tËp trung hÖ thèng hãa nh÷ng quan ®iÓm vÒ v¨n hãa ë níc ta trong nöa ®Çu thÕ kû XX, trªn c¬ së ®ã kh¸i qu¸t xu híng vËn ®éng cña nh÷ng quan ®iÓm nµy, ®ång thêi rót ra ý nghÜa ®èi víi viÖc ph¸t triÓn nghiªn cøu lý luËn v¨n hãa ë níc ta hiÖn nay. KÕt cÊu cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, danh môc tµi liÖu tham kh¶o, luËn v¨n gåm 3 ch¬ng 8 tiÕt. 7 Ch¬ng 1 C¬ së h×nh thµnh nh÷ng nhËn thøc lý luËn vÒ v¨n hãa ë ViÖt Nam giai ®o¹n ®Çu thÕ kû ®Õn n¨m 1945 1.

Lý luËn v¨n hãa - bé m«n chÝnh cña khoa häc nghiªn cøu v¨n hãa 1. V¨n hãa vµ c¸c khoa häc nghiªn cøu v¨n hãa Trong ng«n ng÷ cña nhiÒu d©n téc, v¨n hãa lµ mét trong nh÷ng tõ phøc t¹p nhÊt, cã nhiÒu nghÜa nhÊt. ThuËt ng÷ “v¨n hãa” vÒ mÆt tõ vùng ®îc dÞch tõ thuËt ng÷ “culture” cña Anh - Ph¸p. ThuËt ng÷ nµy b¾t nguån tõ tiÕng La-tinh “colere” sau chuyÓn thµnh “cultura” cã nghÜa lµ cµy cÊy, vun trång.

VÒ sau tõ "cultura" chuyÓn tõ nghÜa trång trät c©y cèi sang thµnh vun trång tinh thÇn, trÝ tuÖ. ë Trung Hoa nghÜa gèc H¸n häc cña tõ “v¨n” lµ c¸i ®Ñp, vÎ ®Ñp do mµu s¾c t¹o ra, “V¨n hãa” lµ lµm cho trë nªn ®Ñp, trë nªn s¸ng. Cïng víi thêi gian, sè lîng c¸c ®Þnh nghÜa vÒ v¨n hãa kh«ng ngõng t¨ng. Kroeber, hai nhµ v¨n hãa häc Mü ®· thèng kª “cã 150 ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ v¨n hãa” [70, tr.10], ngµy nay con sè ®ã vît xa rÊt nhiÒu.

Thùc tÕ cho thÊy, kh«ng thÓ t×m ra ®îc mét ®Þnh nghÜa duy nhÊt, tuyÖt ®èi chÝnh x¸c, lµ chuÈn mùc chung cho v¨n hãa, bëi tÝnh phøc t¹p cña nã.