Luận Án Tiến Sĩ Về Quá Trình Đổi Mới Doanh Nghiệp Nhà Nước Ở Việt Nam Giai Đoạn 1986-2000

Luận án tiến sĩ phân tích quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam giai đoạn 1986, nêu bật những thách thức và thành tựu.

• Tác giả: Lee Kang Woo
• Người hướng dẫn: Gs Ts Phùng Hữu Phú
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Đổi Mới Doanh Nghiệp Nhà Nước ở Việt Nam 1986-2000
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG TIỀN ĐỀ ĐỔI MỚI DNNN Ở VIỆT NAM
• 1.1. Lý luận và nhận thức về nhà nước và DNNN trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.1. Về quan hệ của nhà nước và thị trường
• 1.1.2. Mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường theo cách tiếp cận lịch sử kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỔI MỚI DNNN 1986-2000
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình Đổi mới Doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam 1986 2000

Quá trình Đổi mới Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) ở Việt Nam từ năm 1986 đến 2000 là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế của đất nước. Được khởi xướng trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, chính sách Đổi mới đã tạo ra những thay đổi căn bản trong cơ chế quản lý và hoạt động của DNNN. Mục tiêu chính của quá trình này là nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển của các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Những cải cách này không chỉ giúp DNNN hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Lịch sử và bối cảnh Đổi mới DNNN ở Việt Nam

Trước năm 1986, DNNN ở Việt Nam hoạt động chủ yếu theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, dẫn đến nhiều bất cập và kém hiệu quả. Sự ra đời của chính sách Đổi mới đã mở ra một hướng đi mới cho DNNN, giúp chúng chuyển mình từ mô hình cũ sang mô hình hoạt động theo cơ chế thị trường. Các chính sách cải cách đã được ban hành nhằm tăng cường quyền tự chủ cho DNNN, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

1.2. Mục tiêu và tầm quan trọng của Đổi mới DNNN

Mục tiêu của Đổi mới DNNN là tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong quản lý. Điều này không chỉ giúp DNNN phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân. Đổi mới DNNN còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Những thách thức trong quá trình Đổi mới DNNN 1986 2000

Mặc dù quá trình Đổi mới DNNN đã đạt được nhiều thành công, nhưng cũng gặp không ít thách thức. Các DNNN phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ khu vực kinh tế tư nhân và các doanh nghiệp nước ngoài. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ cơ chế quản lý cũ sang cơ chế mới cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc thay đổi tư duy và cách thức hoạt động của các cán bộ quản lý.

2.1. Sự cạnh tranh từ khu vực tư nhân và doanh nghiệp nước ngoài

Sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân và sự gia nhập của các doanh nghiệp nước ngoài đã tạo ra áp lực lớn đối với DNNN. Các DNNN phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để giữ vững thị phần, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2.2. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy quản lý

Việc chuyển đổi từ mô hình quản lý cũ sang mô hình mới đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và cách thức làm việc của các cán bộ quản lý. Nhiều DNNN vẫn còn giữ tư duy cũ, dẫn đến việc không thể thích ứng kịp thời với những thay đổi của thị trường. Điều này đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của DNNN.

III. Các phương pháp cải cách DNNN hiệu quả 1986 2000

Để đối phó với những thách thức, nhiều phương pháp cải cách đã được áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. Các chính sách này bao gồm việc tăng cường quyền tự chủ cho DNNN, cải cách cơ chế quản lý và tổ chức lại các DNNN. Những cải cách này đã giúp DNNN hoạt động hiệu quả hơn và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế.

3.1. Tăng cường quyền tự chủ cho DNNN

Một trong những phương pháp cải cách quan trọng là tăng cường quyền tự chủ cho DNNN trong sản xuất kinh doanh. Điều này giúp DNNN có thể tự quyết định các chiến lược kinh doanh, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả hoạt động.

3.2. Cải cách cơ chế quản lý DNNN

Cải cách cơ chế quản lý là một yếu tố then chốt trong quá trình Đổi mới DNNN. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, kết hợp với việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý đã giúp DNNN hoạt động hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về DNNN

Quá trình Đổi mới DNNN đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Các DNNN đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Những kết quả này không chỉ giúp DNNN phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.1. Những thành tựu đạt được từ Đổi mới DNNN

Quá trình Đổi mới đã giúp DNNN nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Nhiều DNNN đã trở thành những doanh nghiệp hàng đầu trong ngành, đóng góp tích cực vào ngân sách nhà nước và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình Đổi mới

Quá trình Đổi mới DNNN đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, tăng cường quyền tự chủ cho DNNN và cải cách cơ chế quản lý là những yếu tố quan trọng giúp DNNN phát triển bền vững trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của DNNN Việt Nam

Quá trình Đổi mới DNNN ở Việt Nam từ năm 1986 đến 2000 đã tạo ra những thay đổi tích cực trong hoạt động của DNNN. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển bền vững, DNNN cần phải tiếp tục cải cách và đổi mới. Triển vọng tương lai của DNNN Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường và sự hỗ trợ từ chính sách của Nhà nước.

5.1. Định hướng phát triển DNNN trong tương lai

Định hướng phát triển DNNN trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước để tạo điều kiện cho DNNN phát triển bền vững.

5.2. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế Việt Nam

DNNN vẫn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội. Việc tiếp tục cải cách và đổi mới sẽ giúp DNNN phát huy vai trò này, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LEE KANG WOO Quá trình Đổi mới Doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam 1986-2000 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2002 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LEE KANG WOO Quá trình đổi mới Doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam 1986-2000 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 5.15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS TS Phùng Hữu Phú HÀ NỘI - 2002 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lee Kang Woo 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ Mục lục.3 Bảng viết chữ tắt.6 Danh mục các bảng. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Lịch sử vấn đề . Các nguồn tài liệu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ và đóng góp của luận án . Phƣơng pháp nghiên cứu . Bố cục luận án . 13 Chương 1 : Những tiền đề đổi mới DNNN ở Việt Nam . Lý luận và nhận thức về nhà nƣớc và DNNN trong nền kinh tế thị trƣờng . Về quan hệ của nhà nƣớc và thị trƣờng . Mối quan hệ giữa nhà nƣớc và thị trƣờng theo cách tiếp cận lịch sử kinh tế . Về sự quản lý của nhà nƣớc đối với kinh tế thị trƣờng . Về khu vực DNNN . 20 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về DNNN. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của DNNN . Về đặc trƣng của DNNN. Về tiến trình cải cách của DNNN . DNNN trƣớc Đổi Mới ở Việt Nam - quá trình hình thành, phát triển, thành quả và hạn chế . Quá trình hình thành và phát triển của DNNN trƣớc Đổi Mới . Những thành quả và yếu kém của khu vực DNNN . Những thành quả và ý nghĩa . Những yếu kém và nguyên nhân . Những cuộc cải tiến DNNN trƣớc Đổi Mới . 41 Chương 2 : Đổi mới DNNN 1986-2000 . Đổi Mới tƣ duy về DNNN . Những chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về đổi mới DNNN . Quá trình đổi mới DNNN 1986-2000 . Những đặc trƣng và nội dung cụ thể của các giải pháp cải cách DNNN . Đổi mới cơ chế quản lý nhà nƣớc đối với DNNN . Tăng cƣờng quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của DNNN . Đổi Mới cơ cấu tổ chức quản lý DNNN . Sắp xếp lại DNNN . 76 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những giải pháp cụ thể . Thành lập các TCT NN . Tính tất yếu của sự hình thành các TĐKD với quy mô sản xuất kinh doanh khổng lồ . Sự hình thành của TCT NN ở Việt Nam . Hệ thống tổ chức và hoạt động của TCT NN . Cổ phần hoá DNNN . Khái niệm và ý nghĩa của CPH DNNN . Phân loại DNNN và quy trình CPH . Giao, bán, khoán kinh doanh và cho thuê DNNN . 102 Chương 3 : Một số nhận xét - kiến nghị . Đổi mới DNNN là sự vận dụng hợp quy luật của Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam . Đổi mới DNNN là nhu cầu tất yếu. Quá trình đổi mới DNNN là sự vận dụng phù hợp với quy luật kinh tế khách quan. Đổi mới DNNN ở Việt Nam là một quá trình tiến hành từng bƣớc, thận trọng; giải quyết các vấn đề kinh tế kết hợp với các vấn đề xã hội . Đổi mới DNNN ở Việt Nam đã có những thành công nhất định nhƣng cũng còn những hạn chế đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới. Những hạn chế và nguyên nhân.114 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những hạn chế, yếu kém. Nguyên nhân hạn chế, yếu kém . Một số kiến nghị. Sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách. Đổi mới TCT NN. Thúc đẩy CPH DNNN. 144 Danh mục công trình của tác giả.151 Tài liệu tham khảo . 159 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT CBCNV Cán bộ công nhân viên CBCNVC Cán bộ công nhân viên chức CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNTB Chủ nghĩa tƣ bản CNVC Công nhân viên chức CNXH Chủ nghĩa xã hội CPH Cổ phần hoá CTĐTTCNN Công ty đầu tƣ tài chính nhà nƣớc DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nƣớc 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] HĐBT Hội đồng bộ trƣởng HĐQT Hội đồng quản trị HTX Hợp tác xã LHXN Liên hiệp xí nghiệp NSNN Ngân sách nhà nƣớc TĐKD Tập đoàn kinh doanh TBCN Tƣ bản chủ nghĩa TCT Tổng công ty TCT NN Tổng công ty nhà nƣớc TGĐ Tổng giám đốc XHCN Xã hội chủ nghĩa 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Tỷ trọng tổng sản phẩm xã hội của khu vực DNNN Bảng 2: Cơ cấu theo cấp quản lý và theo nhóm ngành hệ thống DNNN giai đoạn 1960-1975 Bảng 3: Một số chỉ tiêu về DNNN giai đoạn 1976-1986 Bảng 4: Tình hình thực hiện giao, bán, khoán, cho thuê DNNN Bảng 5: Tình hình lạm phát và lãi suất tín dụng Bảng 6: Nhu cầu vốn đầu tƣ ở một số TCT 91 Bảng 7: Mô hình tổ chức tổng quát của các TCT Bảng 8: Quy trình chuyển DNNN thành công ty cổ phần Bảng 9: Cơ chế kiểm soát DNNN Việt nam theo luật và các qui định 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Nhiều nhà khoa học kinh tế-xã hội xác định xã hội hiện đại là xã hội tri thức hoặc kinh tế tri thức. Trong quá khứ, người ta thường coi những thứ như : vốn đầu tư, sức lao động, thiết bị máy móc. là phương tiện sản xuất quan trọng. Nhưng trong xã hội hiện đại, chất lượng lao động, phẩm chất lãnh đạo, khả năng kinh doanh, bố trí, điều hành những phương tiện sản xuất được coi là nhân tố có giá trị hơn. Và như vậy những yếu tố cần thiết để tạo nên cơ chế có hiệu quả cao là tri thức, thông tin. Trong xã hội hiện đại, giá cả các phương tiện khác tăng lên và giá cả thông tin, tri thức thì giảm xuống nhờ có sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật như máy vi tính, internet. Có thể nói, công cuộc Đổi Mới kinh tế ở Việt Nam là một bƣớc chuẩn bị tất yếu để đi lối xây dựng kinh tế tri thức tại Việt Nam. Công cuộc Đổi Mới đƣợc tiến hành dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, kiên định đi theo con đƣờng XHCN, kiên trì giữ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nƣớc trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân và vai trò chủ thể hoặc cơ sở của kinh tế công hữu. Đồng thời, Việt Nam xoá bỏ mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung và mô hình quốc hữu hoá toàn bộ, tích cực hoàn thiện cơ chế kinh doanh của DNNN, điều chỉnh việc sắp xếp và kết cấu tài sản nhà nƣớc và DNNN. Những điều này đã góp phần tích cực xây dựng và phát triển kinh tế nhà nƣớc trở thành lực lƣợng chủ đạo trong nền kinh tế nhiều thành phần, là lực lƣợng vật chất quan trọng và là một công cụ để Nhà nƣớc định hƣớng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, việc cải cách DNNN mới chỉ thu đƣợc kết quả bƣớc đầu, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, khu vực DNNN vẫn còn nhiều mặt yếu kém. Tiến trình sắp xếp lại DNNN; cổ phần hoá; sáp nhập, giải thể, bán, khoán, cho thuê 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một số DNNN đang hết sức khó khăn và chậm lại do chƣa xử lý đƣợc công nợ, lao động dôi dƣ và tâm lý xã hội v. Chủ thể trực tiếp của nền sản xuất trong xã hội là DN và dƣới thể chế XHCN nhƣ Việt Nam hiện nay, DNNN là chủ thể chủ yếu của nền kinh tế. Vì vậy sức cạnh tranh của DNNN là sức cạnh tranh của nƣớc Việt Nam. Trong thế kỷ 21, DNNN phải tiếp tục củng cố và đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để xứng với cƣơng vị đầu tàu của nền kinh tế quốc dân Việt Nam. Đặc biệt, tháng 7 năm 2000 Việt Nam đã ký kết hiệp định thƣơng mại với Mỹ và tháng 12 năm 2001, hiệp định đã bắt đầu có hiệu lực. Đây là một cơ hội và đồng thời là thách thức lớn đối với các DNNN Việt Nam trong sự đƣơng đầu với những DN của các nƣớc tiên tiến trên thế giới trên trƣờng quốc tế đầy sự cạnh tranh gay gắt. Nay, cải cách DNNN là con đƣờng có tính tất yếu và có ý nghĩa quyết định đối với sự nghiệp Đổi Mới nền kinh tế Việt Nam từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN. Hy vọng việc nghiên cứu, tổng kết bƣớc đầu quá trình cải cách DNNN, rút ra những bài học kinh nghiệm, làm rõ thêm cơ sở lý luận và thực tiễn cải cách DNNN, sẽ góp một phần cho việc hiểu biết rõ và hoạch định chính sách có hiệu quả trong quá trình cải cách DNNN ở Việt Nam. Đó chính là tính cấp thiết của đề tài luận án, và cũng là lý do, để tôi-một nghiên cứu sinh nƣớc ngoài, sau khi bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ về quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam, quyết định lựa chọn quá trình cải cách DNNN ở Việt Nam làm luận án tiến sĩ. Lịch sử vấn đề Từ khi loài ngƣời vƣợt qua thời kỳ mông muội đến nay biết bao nhiêu nhà chính trị và nhà khoa học trăn trở nghiên cứu mƣu cầu mang lại tự do và hạnh phúc thật sự cho xã hội, quốc gia của mình và cho toàn nhân loại. 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau cách mạng công nghiệp, nền sản xuất hàng loạt phát triển mạnh, vị thế và vai trò của xí nghiệp càng trở nên quan trọng. Do vậy, nhiều nhà nghiên cứu các nƣớc đã tập trung vào đề tài hoạt động và quản lý DN. Ở Việt Nam, hệ thống các xí nghiệp đã và đang trải qua quá trình chuyển đổi và cải cách DNNN là một vấn đề hết sức quan trọng có thể quyết định tới vận mệnh của quốc gia. Nhiều nhà kinh tế Việt Nam và nƣớc ngoài, nhiều nhà quản lý DN và hoạch định chính sách kinh tế đã quan tâm nghiên cứu vấn đề DN để mang lại kết quả thiết thực.