Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới Trò chơi là một chủ đề được nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm đến và nghiên cứu trên nhiều góc độ khác nhau, song để đi đến sự thống nhất và đưa một khái niệm cụ thể về trò chơi thì chưa có. Trò chơi là một khái niệm khó định nghĩa vì nó là quá trình sống động, phát triển và thay đổi chơi, trò chơi là từ đa nghĩa trong tiếng Việt cũng như nhiều thứ tiếng khác nhau trên thế giới.
Trong cuốn “Tâm lý học trò chơi” Tiến sĩ tâm lý học B.El-cô-nhin (Liên Xô) đã dành những trang đầu tiên để giới thiệu sự phong phú về nghĩa của từ chơi trong tiếng Nga và một vài thứ tiếng khác. Từ chơi có nghĩa là giải trí, vui chơi, có nghĩa là sử dụng nhạc cụ - chơi đàn; chỉ một cảnh đẹp mặt trời chơi đùa trên sóng. Trong Websters New World Dictionary (1972) có 59 định nghĩa cho từ “play”. Trong đó có chơi đóng kịch, chơi đàn, chơi chữ, chạy lòng vòng.
Từ “chơi” trong từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, xuất bản năm 1994 của trung tâm từ điển Nhà xuất bản giáo dục - được xuất bản với sáu nghĩa cơ bản sau: Hoạt động giải trí ; dùng làm thú vui, tiêu khiển ; có quan hệ thân thiết cùng chung thú vui; hoạt động chỉ nhằm chơi không nhằm mục đích gì khác (trẻ con chơi đùa); chỉ trẻ em khỏe không ốm; hành động không gây hại cho người khác xem như trò vui.[19] Trò chơi có mặt trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của con người ở mọi lứa tuổi. Với trẻ nhỏ, trò chơi làm nên nội dung cuộc sống của trẻ. Nhiều nhà nghiên cứu đã gọi trò chơi và đồ chơi là những phép nhiệm màu của thế giới. Loài người đã ra đời bao nhiêu năm thì trò chơi cũng có bấy nhiêu năm.
6 Trò chơi rất đáng tôn trọng, vì nó chứa chất những khả năng cực lớn mà trước đây đôi khi các nhà giáo dục không nhận thấy được hết. Mọi đứa trẻ bình thường đều ham chơi. Trò chơi chuẩn bị cho trẻ vào cuộc sống, lao động. Có nhiều bậc cha mẹ đã phạm sai lầm khi thấy con mình ham chơi, họ đã ra sức thay thế trò chơi của con trẻ bằng việc bắt buộc trẻ phải làm những việc nghiêm túc hơn.
Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo. Khi biên soạn về phần lý luận trò chơi các nhà bác học Xô-viết đã nghiên cứu và sử dụng những tác phẩm của các nhà tư tưởng lớn, các nhà giáo dục tiến bộ trước đây như Cô-men-xki, Rút-xô, U-oen. là những người cho rằng, trò chơi là phương tiện để phát triển toàn diện cho trẻ. Nhà giáo dục học người Nga K.U-sim-xki đã chỉ cho chúng ta quan điểm duy vật đối với bản chất của trò chơi trên cơ sở nhấn mạnh trước hết là khả năng của nó đối với hoạt động.
Ông đã nói rằng các trò chơi của trẻ em, sống trong những điều kiện khác nhau cũng phải khác nhau. Ma-ca-ren-cô cũng đã phát triển khá nhiều nội dung của học thuyết duy vật về trò chơi. Trên cơ sở cho rằng trò chơi là nhu cầu của một cơ thể đang phát triển, N.Cơ-rúp-xkai-a đã chứng minh tính chất có ý thức, có mục đích của nó và đã cho thấy rằng trò chơi là một phương tiện làm cho đứa trẻ phát triển toàn diện. Theo ý kiến của N.Cơ- rúp-xkai-a, cái chủ yếu trong trò chơi là quá trình xây dựng kế hoạch và thực hiện mục tiêu đề ra.
“Những trò chơi trẻ thích nhất và cần thiết nhất đối với các em là những trò chơi mà mục tiêu là do các em tự đề ra: Xây dựng một ngôi nhà, được chơi, cùng nhau chơi nấu ăn.Quá trình chơi là ở chỗ thực hiện mục tiêu ấy: đứa trẻ xây dựng kế hoạch, rồi lựa chọn phương pháp thực hiện. Qua đó trí tưởng tượng của trẻ sẽ được phát triển ngày một phong phú hơn.[20] Khi xác định sự, khác nhau giữa trò chơi và lao động A. Ma-ca-ren- cô đã nhấn mạnh những nét tâm lý chung của trò chơi và lao động, ông đã chứng minh rằng không nên bỏ qua sự khác nhau giữa trò chơi và lao động 7 như nhiều người đã làm. Một trò chơi tốt giống như một công việc tốt và ngược lại.
Trong một trò chơi tốt cũng cần có sự nỗ lực suy nghĩ và một sự tiêu hao sức lực giống như trong lao động. Một trò chơi tốt là một trò chơi mà ở trong đó đứa trẻ hoạt động tích cực, độc lập suy nghĩ, xây dựng và khắc phục khó khăn dưới hình thức vừa sức. Tất cả những cái đó làm cho trò chơi giống như lao động và chuẩn bị cho lao động.Ma-ca-ren-cô đã giải thích nguyên nhân làm cho trẻ em thích thú trò chơi là ờ chỗ trò chơi xuất phát từ nội dung của nó, là một hoạt động đòi hỏi con người phải suy nghĩ sáng tạo, linh lợi, khôn ngoan. Niềm vui ở đây cũng giống như niềm vui trong lao động.
Đó là niềm vui sáng tạo, niềm vui chiến thắng. Trong các trò chơi của trẻ em, người ta phân biệt ra làm hai loại trò chơi: Loại trò chơi thứ nhất là trò chơi sáng tạo hay trò chơi đóng vai; loại thứ hai là trò chơi có kèm theo các luật lệ. Trong các trò chơi sáng tạo các em mô tả những biến động trong cuộc sống theo sự mong muốn của mình, đảm nhận đóng các loại vai khác nhau. Các trò chơi kèm theo luật lệ thuộc loại trò chơi với nội dung đã có sẵn, trong đó đề ra các luật lệ buộc những người chơi phải tuân theo.
Do điều kiện và thời gian không cho phép đề tài này xin được trình bày về vai trò của trò chơi vận động đối với sự phát triển toàn diện của trẻ nói chung trong đó có việc củng cố các kỹ năng vận động cơ bản. Những tư liệu lịch sử đã xác nhận rằng ngay từ nửa cuối thế kỷ XVII những tư tưởng tiến bộ về giáo dục thể chất cho trẻ đã được E-pi-pha-nhi Slo- ven-nhe-ski trình bày như sau: Nền giáo dục thể dục thể thao đúng đắn cần phải phối hợp với việc rèn luyện cơ thể cho trẻ với việc thường xuyên cho trẻ tiếp xúc ngoài trời. Các nhà hoạt động tiến bộ xã hội như: I.No- vi-kốp; A.N Ra-di-sép đã cho rằng giáo dục thể lực có liên quan chặt chẽ với giáo dục trí óc và giáo dục lao động.[20] Trong sự phát triển vận động của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo thì trò chơi vận động chiếm một vị trí quan trọng. Ưu thế của các trò chơi vận động so với các động tác thể dục thể thao khác là ở chỗ nó làm thoả mãn cảm xúc, tạo ra 8 sự lôi cuốn đặc biệt, động viên được sức lực và trí tuệ của trẻ, đem lại sự vui sướng, thoả mãn, tính chất vận động của nó tác động đến nhiều nhóm cơ; sự hoạt động muôn vẻ khác nhau sẽ loại trừ được sự mệt mỏi, căng thẳng, tự bản thân trẻ sẽ có khả năng điều chỉnh được nhịp điệu và năng lượng vận động, xuất hiện sáng kiến cá nhân và phát triển các tố chất tâm lý - sự dũng cảm, kỷ luật, sự nhanh trí, v.
Trò chơi vận động ảnh hưởng đến sự phát triển thể lực toàn diện và bảo vệ sức khoẻ cơ thể trẻ. Sự hoạt động tích cực của trẻ trong quá trình chơi kích thích trạng thái hoạt động của cơ thể: đẩy mạnh tất cả các chức năng quan trọng và phản ứng trao đổi chất. Sự hoạt động muôn hình muôn vẻ của trò chơi lôi cuốn tất cả các nhóm cơ bắp làm việc, tăng cường hệ tuần hoàn, phổi phải hoạt động lên để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của cơ thể, nâng cao trương lực sống. Vận động tích cực rèn luyện hệ thần kinh của trẻ, làm hoàn thiện và cân bằng các quá trình hưng phấn và ức chế.
Khi chơi trẻ sử dụng những vận động cơ bản : đi, chạy, nhảy, ném, trườn, bò, trèo.vào trò chơi. Đây là những hoạt động hết sức cần thiết của con người trong cuộc sống. Với trẻ mầm non khi những vận động cơ bản này đạt đến mức độ kỹ năng sẽ giúp trẻ vận động hết sức dễ dàng trong mọi hoàn cảnh. Bên cạnh đó trẻ em cũng trở nên linh hoạt, nhanh nhẹn hơn nhiều.
Trò chơi vận động là phương pháp để hoàn thiện kỹ năng vận động cho trẻ. Léx-gáp cho rằng, khi chơi áp dụng tất cả những cái gì đã lĩnh hội các trong buổi tập có hệ thống và vì vậy tất cả những vận động và sự tác động cần phải phù hợp với thể lực, khả năng hiểu biết của người luyện tập và được diễn ra với sự chính xác, khéo léo ở trình độ cao. Qua hoạt động chơi trẻ sẽ phát triển khả năng giao tiếp, bước đầu biết ứng xử trong những hoàn cảnh khác nhau với những đối tượng khác nhau trong những thời gian khác nhau. Qua giao tiếp, vốn từ của trẻ sẽ được tăng lên và hoàn thiện dần việc sử dụng.
Đồng thời khả năng tư duy cũng được phát triển lô-gíc hơn. Tất cả những khả năng này chỉ được hình thành và phát triển dưới sự tác động của 9 nhà sư phạm. Quan điểm này được các nhà giáo dục Xô-viết tiếp tục phát triển (M.M Côn-tô-rô-vích, L.Mi-khai-lốp-va, A.Ô-xô-ki-na, N.Chi-mô-pha-eva.) nghiên cứu phương pháp tổ chức trò chơi vận động ở nhà trẻ, đã xác định nội dung và luật lệ tiến hành trò chơi vận động cho các nhóm tuổi, xác định vai trò, nhiệm vụ của nhà sư phạm. Trong các công trình nghiên cứu về hoạt động vui chơi của trẻ trước tuổi đi học, Léx-gáp.F đã phân tích một cách khá sâu sắc về vị trí, vai trò của trò chơi vận động như là các động tác để chuẩn bị cho trẻ bước vào cuộc sống.
Ông cho rằng, trò chơi vận động là phương tiện quan trọng để giáo dục toàn diện cho trẻ, phát triển ở trẻ những phẩm chất đạo đức: thật thà, tự kiềm chế, có tinh thần kỷ luật, lòng vị tha, sự đồng cảm, v.A-rô-kin: “Không thể phát triển sức khoẻ nếu thiếu hoạt động, thiếu hứng thú đối với cuộc sống [1]. Các trò chơi tự do hoặc chơi có luật lệ đều là những hoạt động hấp dẫn cuộc sống của trẻ. Là bác sĩ, tôi ca ngợi trò chơi không chỉ vì trong đó trẻ thể hiện sự sáng tạo, thể hiện bản thân trẻ đầy đủ nhất mà còn ảnh hưởng tốt đến sức khoẻ của trẻ”.