đặt vấn đề, giải quyết vấn đề và những mức độ của dạy học giải quyết vấn đề. Cũng theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang trong công trình nghiên cứu “Lý luận dạy học đại cương”, Lý luận dạy học đại cương tập 1,2, Trường cán bộ, quản lý giáo dục trung ương [26]. Ở góc độ nghiên cứu của minhg, tác giả nhìn nhận, dạy học nêu vấn đề là quá trình dạy - học được tổ chức bằng cách tạo ra tình huống có vấn đề và triển khai quá trình giải quyết tình huống có vấn đề nhằm tạo ra ở người học nhu cầu tự phát hiện và giải quyết các nhiệm vụ học tập để tiếp thu tri thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành tư tưởng, thái độ. Cũng trên bình diện nghiên cứu về Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới của tác giả Thái Duy Tuyên [29] đã hệ thống hóa lý luận dạy học nhằm xác định sự khác nhau giữa phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại.
Theo quan điểm đổi mới phương pháp dạy học theo xu thế chung trên thế giới, tác giả hệ thống hoá các phương pháp dạy học hiện đại, trong đó dạy học nêu vấn đề là một khâu quan trọng. Dựa trên yêu cầu của cuộc cách mạng trong khoa sư phạm, tác giả nêu những ưu thế của dạy học nêu vấn đề trong quá trình giáo dục đào tạo của nhà trường với những nội dung cụ thể và xem dạy học nêu vấn đề là một “quan niệm tư tưởng dạy học”. Những vấn đề nghiên cứu về phương pháp dạy học của tác giả đã cập nhật được thành tựu của lý luận dạy học chứng minh trong thời gian qua. Tác giả đã nêu những ưu thế của dạy học nêu vấn đề trong quá trình giáo dục đào tạo của nhà trường.
- Trong công trình nghiên cứu Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường của tác giả Phan Trọng Ngọ [21]. Cuốn sách bàn về phương pháp dạy học tích cực, trong đó có phương pháp nêu vấn đề. Theo tác giả, nêu vấn đề là quá trình tìm ra một giải pháp thỏa mãn cho một vấn đề mới hay chí ít là một vấn đề mà người giải quyết chưa tìm ra trước đó. 9 - Trong bài viết Một số vấn đề chung về dạy học theo vấn đề của hai tác giả Nguyễn Phúc Chỉnh, Nguyễn Thị Hằng [3, tr.
Trong bài viết các tác giả đã xác định đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là “tình huống gợi vấn đề”. Tác giả Lê Văn Nam trong bài viết: “Nâng cao nhận thức cho học sinh trong dạy học khái niệm phản ứng trao đổi Ion bằng dạy học nêu vấn đề” [18, tr.43-43] đã nêu lên hiệu quả của việc dạy học bằng phương pháp nêu vấn đề. Tác giả cho rằng: Khi dạy môn hóa học giáo viên gợi vấn đề, đưa ra các tình huống kích thích sự suy nghĩ sáng tạo của học sinh rồi dẫn dắt học sinh cách giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ hứng thú hơn rất nhiều trong quá trình học tập.
Luận án tiến sĩ “Sử dụng dạy học nêu vấn đề - ơrixtic để nâng cao hiệu quả dạy học chương trình hóa đại cương và hóa vô cơ ở trường trung học phổ thông” của tác giả Lê Văn Năm [17]. Trong công trình này, từ việc làm rõ lý luận chung về phương pháp nêu vấn đề, tác giả đã khái quát hóa được ưu thế của phương pháp dạy học nêu vấn đề - ơrixtic nói chung, đặc biệt là trong dạy học chương trình hóa đại cương và hóa vô cơ ở trường trung học phổ thông để phát huy tính sáng tạo của người học. Trong cuốn Phát triển trí sáng tạo của học sinh và vai trò của giáo viên, của tác giả Trần Bá Hoành [9]. Tác giả đã có những nghiên cứu về mặt lý luận và vận dụng thành công dạy học nêu vấn đề.
Theo ông, “dạy học sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể, thay vì tham nhồi nhét cho học sinh nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, dạy học giải quyết vấn đề chú trọng tập dượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng vào giải quyết các tình huống thực tế”. Trong công trình của nghiên cứu của tác giả Khuất Thị Thanh Vân Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong quá trình dạy học bộ môn những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênnin ở các trường đại học, cao đẳng [31, tr. Trao đổi về phương pháp dạy học nêu vấn đề tác giả chỉ ra một số vấn đề sau: Từ đặc trưng của môn học là các nội dung không tách rời nhau, nằm trong tính thống nhất với nhau nên trước khi giảng về nội dung mới giáo 10 viên cần phải hệ thống lại những nội dung trước có liên quan đến bài học nhằm làm cho người học có một kiến thức lôgic và dễ dàng tiếp cận bài một cách tốt hơn. Công trình “Phương pháp dạy học nêu vấn đề môn toán học” của tác giả Nguyễn Bá Kim [13].
Trong công trình này, tác giả đi từ sự phân tích quá trình dạy học, tác giả chỉ ra sự kết hợp các phương pháp dạy học tích cực đồng thời nhấn mạnh phương pháp giải quyết vấn đề đồng thời đã xây dựng các mẫu bài tập theo giả thuyết có vấn đề từ các bài học cụ thể có chiều sâu để giúp người học phát huy được khả năng tư duy độc lập, sáng tạo trong khi học. Nhận định về phương pháp dạy học nêu vấn đề các tác giả Lê Nguyên Long, Nguyễn Đức Thâm, Phạm Hữu Tòng trong cuốn Phương pháp dạy học vật lý [15] đã khẳng định: Với cách tiếp cận phương pháp dạy học nêu vấn đề bằng hoạt động và thông qua hoạt động, các tác giả đã khẳng định: thông qua dạy học nêu vấn đề, học sinh bằng hoạt động tích cực, tự lực của mình mà chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng, phát triển năng lực sáng tạo. Trên thực tế, đã có một số công trình khoa học luận bàn về việc vận dụng tình huống trong dạy học. Đây là cách tiếp cận rất gần với vấn đề vận dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học.
Có thể kể đến một số tác giả như: - Luận văn thạc sĩ Giáo dục học của átc giả Phan Văn Tỵ, Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục học ở Học viện Chính trị quân sự [30]. - Trong Luận án thạc sĩ Khoa học Sư phạm tâm lý, trường ĐHSP, Hà Nội của tác giả Lê Thị Thanh Chung, Xây dựng hệ thống tình huống có vấn đề để dạy học bộ môn Giáo dục học [4]. - Luận văn thạc sĩ Giáo dục học của tác giả Phan Văn Sia, Vận dụng phương pháp tình huống trong quá trình dạy học môn Giáo dục học dưới hình thức nhóm ở trường Cao đẳng Sư phạm Trà Vinh [27]. Hai là, những công trình nghiên cứu về phương pháp nêu vấn đề trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông 11 - Trong công trình của hai tác giả Đinh Văn Đức - Dương Thị Thuý Nga, Phương pháp dạy học giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông [7].
Trên cơ sở khái quát hóa về các phương pháp dạy học Giáo dục công dân, các tác giả đã đưa ra khái niệm về phương pháp nêu vấn đề; qua đó phân tích ưu thế, hạn chế và những yêu cầu cần đảm bảo khi vận dụng phương pháp này vào dạy học Giáo dục công dân. Tác giả Dương Thúy Nga với bài viết, Nâng cao chất lượng dạy học đạo đức học trong chương trình đào tạo giáo viên giáo dục công dân hiện nay [19]. Để nâng cao chất lượng giảng dạy môn đạo đức học tác giả cũng khẳng định để gây hứng thú cho người học, để họ không bị nhàm chán, sáo rỗng người dạy cần biết tích hợp các phương pháp dạy học tích cực, biết chọn lọc các phương pháp phù hợp với các đơn vị kiến thức. Đặc biệt nên sử dụng các bài tập tình huống giải quyết vấn đề để giờ học sinh động, hiệu quả và thu hút được người học tham gia tích cực.
- Cũng theo tác giả Trần Thị Mai Phương, Dạy học kinh tế chính trị theo phương pháp tích cực (2007), Dạy học kinh tế chính trị theo phương pháp tích cực và các tác giả Hồ Thanh Diện, Vũ Xuân Vinh, Bài tập tình huống Giáo dục công dân [25]. Cả hai công trình nghiên cứu đều tiếp cận phương pháp nêu vấn đề trong dạy học GDCD theo hướng tích cực hóa tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Theo các tác giả, đó là cách thức để đổi mới phương pháp dạy học GDCD hiện thời. - Đinh Thị Minh Nghĩa, Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD ở trường THPT Kim sơn B- Ninh Bình, Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục, Hà Nội, 2010 [23].
Đây là công trình nghiên cứu trực tiếp bàn luận khá toàn diện về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học GDCD chương trình lớp 10. Tác giả đã công phu tổng thuật nhiều quan niệm về phương pháp dạy học nêu vấn đề của các tác giả trong và ngoài nước; luận giải các kiểu và tiến trình dạy học nêu vấn đề, vai trò của phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học 12 môn GDCD ở trường THPT hiện nay. Trên cơ sở đó, tác giả Đinh Thị Minh Nghĩa cũng đánh giá thực trạng của việc vận dụng phương pháp này trong dạy học GDCD ở trường THPT Kim Sơn B- Ninh Bình. Thông qua việc thực nghiệm phương pháp dạy học nêu vấn đề trên địa bàn nghiên cứu, tác giả đã rút ra quy trình và điều kiện để vận dụng phương pháp nêu vấn đề một cách có hiệu quả trong dạy học GDCD phần công dân với đạo đức ở trường THPT Kim Sơn B - Ninh Bình.
Tác giả Đào Đức Doãn trong bài báo Giáo dục đạo đức - công dân ở môn Công dân với Tổ quốc trong chương trình giáo dục phổ thông mới đã đề xuất nội dung giáo dục đạo đức - công dân trong chương trình môn Công dân với Tổ quốc sau 2015 bao gồm ba mạch kiến thức là giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật và giáo dục kĩ năng sống. Trong đó, nội dung giáo dục đạo đức bao gồm các chủ đề về giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam; giáo dục các giá trị đạo đức cách mạng; giáo dục trách nhiệm công dân.