Phân Loại và Giải Bài Toán Hóa Học Vô Cơ Phần Phi Kim theo Phương Pháp Chung

Luận văn thạc sĩ VNU UED phân loại và giải bài toán hóa học vô cơ phi kim, nâng cao hiệu quả dạy và học hóa học trung học phổ thông.

• Tác giả: Trương Thành Chung
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Vũ Ngọc Ban
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn Hóa học)
• Đề tài: Phân Loại Và Giải Các Bài Toán Hóa Học Vô Cơ - Phần Phi Kim Theo Một Phương Pháp Chung Góp Phần Nâng Cao Hiệu Quả Dạy Và Học Môn Hóa Học Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng, hiệu quả quá trình dạy và học môn Hóa học trung học phổ thông
• 1.1.1. Quá trình dạy học
• 1.1.2. Chất lượng dạy học
• 1.2. Một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học
• 1.3. Bài tập hóa học
• 1.3.1. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học
• 1.3.2. Lựa chọn, phân loại bài tập hóa học
• 1.4. Thực trạng việc sử dụng bài toán hóa học ở trường THPT
• 1.5. Phương pháp chung giải các bài toán hóa học trung học phổ thông
• 1.6. Kết luận chung
• 2. CHƯƠNG 2: LỰA CHỌN, PHÂN LOẠI CÁC BÀI TOÁN HÓA HỌC VÔ CƠ - PHẦN PHI KIM VÀ GIẢI THEO PHƯƠNG PHÁP CHUNG GIẢI BÀI TOÁN HÓA HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Tổng quan về chương trình hóa học vô cơ - phần phi kim trong trung học phổ thông
• 2.2. Hệ thống các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim lựa chọn, phân loại và giải theo phương pháp chung
• 2.2.1. Bài toán về nhóm Halogen
• 2.2.2. Bài toán về nhóm Oxi - Lưu huỳnh
• 2.2.3. Bài toán về nhóm Nitơ – Photpho
• 2.2.4. Bài toán về nhóm Cacbon – Silic
• 2.3. Sử dụng hệ thống bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy trong quá trình dạy và học phần phi kim - chương trình Hóa học vô cơ THPT
• 2.3.1. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy trong việc hình thành kiến thức mới
• 2.3.2. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy để vận dụng củng cố kiến thức, kỹ năng
• 2.3.3. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy nhằm kiểm tra, đánh giá mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Quá trình tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.3.2. Tiến hành thực nghiệm
• 3.3.3. Nội dung và kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim

Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim là một trong những lĩnh vực quan trọng trong chương trình hóa học trung học phổ thông. Việc nắm vững các phương pháp này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài tập một cách hiệu quả mà còn phát triển tư duy logic và khả năng phân tích. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng các phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Ý nghĩa của việc giải bài toán hóa học vô cơ

Giải bài toán hóa học vô cơ không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Các bài tập này thường liên quan đến các khái niệm cơ bản như phản ứng hóa học, tính chất của các chất và các quy luật hóa học. Việc giải quyết các bài toán này giúp học sinh hình thành thói quen tư duy khoa học và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.2. Các loại bài toán hóa học vô cơ phần phi kim

Bài toán hóa học vô cơ phần phi kim có thể được phân loại thành nhiều dạng khác nhau như bài toán về nhóm Halogen, nhóm Oxi - Lưu huỳnh, nhóm Nitơ - Photpho, và nhóm Cacbon - Silic. Mỗi loại bài toán có những đặc điểm riêng và yêu cầu học sinh áp dụng các phương pháp giải khác nhau.

II. Thách thức trong việc giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim

Mặc dù có nhiều phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim, nhưng học sinh vẫn gặp phải nhiều thách thức trong quá trình học tập. Những khó khăn này có thể đến từ việc hiểu sai các khái niệm hóa học, thiếu kỹ năng giải toán, hoặc không biết cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu các khái niệm hóa học

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm hóa học cơ bản. Điều này dẫn đến việc giải bài toán không chính xác và thiếu tự tin trong quá trình học tập. Việc giáo viên không cung cấp đủ kiến thức nền tảng cũng là một nguyên nhân chính.

2.2. Thiếu kỹ năng giải toán và áp dụng kiến thức

Kỹ năng giải toán là yếu tố quan trọng trong việc học hóa học. Nhiều học sinh không biết cách phân tích bài toán, dẫn đến việc không thể tìm ra phương pháp giải phù hợp. Việc thiếu thực hành và không có sự hướng dẫn cụ thể từ giáo viên cũng góp phần làm giảm khả năng giải bài toán của học sinh.

III. Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim, cần áp dụng các phương pháp giải bài toán khoa học và hợp lý. Việc sử dụng phương pháp chung giúp học sinh có thể tiếp cận và giải quyết bài toán một cách hệ thống và logic.

3.1. Phương pháp phân loại bài toán

Phân loại bài toán hóa học vô cơ phần phi kim theo các tiêu chí như mức độ nhận thức tư duy giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc lựa chọn phương pháp giải. Các bài toán có thể được chia thành bài tập định tính và bài tập định lượng, từ đó giúp học sinh có cái nhìn tổng quát hơn về các dạng bài tập.

3.2. Sử dụng công thức và quy tắc hóa học

Việc nắm vững các công thức và quy tắc hóa học là rất quan trọng trong việc giải bài toán. Học sinh cần được hướng dẫn cách áp dụng các công thức này vào từng loại bài toán cụ thể, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ

Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim không chỉ có giá trị trong học tập mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc áp dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của hóa học trong đời sống.

4.1. Ứng dụng trong ngành công nghiệp

Hóa học vô cơ phần phi kim có nhiều ứng dụng trong ngành công nghiệp, từ sản xuất vật liệu đến chế biến thực phẩm. Việc hiểu rõ các bài toán hóa học giúp học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn công việc sau này.

4.2. Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu khoa học là một lĩnh vực quan trọng mà hóa học vô cơ phần phi kim đóng góp rất lớn. Học sinh có thể áp dụng các phương pháp giải bài toán để nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới, từ đó góp phần vào sự phát triển của xã hội.

V. Kết luận về phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim

Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim là một phần không thể thiếu trong chương trình học hóa học trung học phổ thông. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp học sinh giải quyết bài toán hiệu quả mà còn phát triển tư duy và khả năng phân tích. Tương lai của việc dạy và học hóa học sẽ phụ thuộc vào việc cải tiến và đổi mới các phương pháp giảng dạy.

5.1. Tương lai của phương pháp giải bài toán hóa học

Với sự phát triển của công nghệ và phương pháp giảng dạy hiện đại, việc áp dụng các công nghệ mới vào giảng dạy hóa học sẽ giúp nâng cao hiệu quả học tập. Các công cụ hỗ trợ học tập trực tuyến và phần mềm mô phỏng sẽ là những yếu tố quan trọng trong việc cải thiện phương pháp giải bài toán.

5.2. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần có sự đổi mới trong phương pháp dạy học hóa học, từ việc sử dụng bài tập đến cách thức giảng dạy. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình giảng dạy môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông, bài tập định lượng giữ vai trò cốt lõi trong việc hình thành và phát triển năng lực tư duy logic cho học sinh. Tuy nhiên, các khảo sát thực tế cho thấy hơn 90% học sinh cảm thấy lúng túng, gặp khó khăn khi giải các bài toán hóa học vô cơ do sự bùng nổ của quá nhiều dạng bài và các công thức giải mẹo rời rạc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết tình trạng phân mảnh phương pháp giải toán, giúp học sinh nắm vững bản chất hóa học thay vì học vẹt công thức.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là lựa chọn, hệ thống hóa và phân loại các bài toán hóa học vô cơ phần phi kim theo bốn cấp độ nhận thức tư duy, đồng thời xây dựng một phương pháp chung thống nhất để giải quyết toàn bộ các dạng bài này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Hóa học vô cơ phần phi kim lớp 10 và lớp 11, bao gồm bốn nhóm nguyên tố: Halogen, Oxi - Lưu huỳnh, Nitơ - Photpho và Cacbon - Silic, được khảo sát và thực nghiệm tại thành phố Hải Phòng trong năm học 2011 - 2012.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc chuẩn hóa quy trình giải toán gồm hai nhánh bài toán không hỗn hợp và bài toán hỗn hợp. Kết quả áp dụng giúp rút ngắn khoảng 35% thời gian tư duy tìm hướng giải, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên trên 65% và tạo nền tảng vững chắc cho việc tự học của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại, xác định người học vừa là đối tượng vừa là chủ thể của hoạt động nhận thức, trong đó năng lực tự học đóng vai trò quyết định chất lượng giáo dục. Luận văn vận dụng thang cấp độ nhận thức của Benjamin Bloom kết hợp định hướng chuẩn kiến thức, kỹ năng của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam để phân chia bài tập thành bốn mức độ: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo.

Bên cạnh đó, mô hình "Phương pháp chung giải các bài toán hóa học trung học phổ thông" được thiết lập dựa trên bản chất mối quan hệ số mol của các chất tham gia và sản phẩm phản ứng. Khung phương pháp quy tụ ba khái niệm cốt lõi: phân tích bản chất phương trình hóa học, chuyển đổi đại lượng sang số mol và thiết lập hệ phương trình toán học kết hợp với bốn định luật cơ bản gồm bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron, bảo toàn nguyên tố và bảo toàn điện tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn với nguồn dữ liệu đa dạng. Dữ liệu thực trạng được thu thập từ phiếu điều tra của 9 giáo viên chuyên môn và 580 học sinh tại trường Trung học phổ thông Marie Curie cùng một số trường lân cận tại Hải Phòng.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để lựa chọn các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có trình độ học lực tương đương nhau. Quá trình phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê toán học sư phạm để tính toán điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định độ tin cậy thông qua bốn bài kiểm tra định kỳ trong suốt năm học. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học là nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, minh chứng rõ ràng sự tiến bộ về năng lực nhận thức của học sinh giữa hai nhóm đối tượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên khẳng định bài toán hóa học là công cụ rèn luyện tư duy không thể thiếu, nhưng hơn 90% giáo viên chưa hướng dẫn học sinh giải theo một phương pháp chung mà chia nhỏ theo từng dạng bài riêng lẻ. Đồng thời, trên 90% học sinh thừa nhận gặp khó khăn khi làm bài tập do không nắm chắc bản chất phản ứng và bị rối loạn bởi quá nhiều mẹo giải nhanh.

Hệ thống bài tập phần phi kim được xây dựng hoàn chỉnh với hàng trăm bài toán tự luận và trắc nghiệm trải đều qua bốn nhóm Halogen, Oxi - Lưu huỳnh, Nitơ - Photpho, Cacbon - Silic. Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 4 bài kiểm tra cho thấy điểm trung bình của lớp thực nghiệm luôn cao hơn lớp đối chứng từ 0,65 đến 0,95 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 68,5%, vượt trội so với mức 48,2% ở nhóm đối chứng, trong khi tỷ lệ điểm yếu kém giảm mạnh xuống dưới 3,5%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc học sinh đã làm chủ phương pháp chung, biết cách phân biệt ba tình huống phản ứng: phản ứng vừa đủ, phản ứng có chất dư - chất thiếu và phản ứng không hoàn toàn. Học sinh không còn phụ thuộc vào việc ghi nhớ máy móc các công thức giải nhanh mà biết vận dụng linh hoạt các định luật bảo toàn để xử lý bài toán đa giai đoạn.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các bảng phân phối tần số điểm và bốn đồ thị đường lũy tích điểm kiểm tra. Đồ thị đường lũy tích của các lớp thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với lớp đối chứng, chứng minh chất lượng học tập được nâng cao rõ rệt ở mọi phân khúc điểm số. Độ lệch chuẩn ở nhóm thực nghiệm giảm khoảng 15%, phản ánh sự đồng đều trong tiếp thu kiến thức. Kết quả này củng cố các nghiên cứu trước đây về phương pháp giải toán hóa học vô cơ lớp 12 và hóa hữu cơ, chứng minh tính phổ quát và khả năng ứng dụng rộng rãi của phương pháp chung trong toàn bộ chương trình phổ thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức tập huấn chuyên môn định kỳ hàng quý cho 100% giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông nhằm thống nhất việc giảng dạy giải toán theo quy trình phương pháp chung ba bước, thay thế cách dạy mẹo vụn vặt.

Thứ hai, biên soạn và chuẩn hóa ngân hàng câu hỏi phân loại theo bốn mức độ tư duy với quy mô hơn 500 bài toán phi kim điển hình trong vòng sáu tháng, do tổ chuyên môn nhà trường và Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp thẩm định.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh thông qua việc giao hệ thống bài tập tự luyện có lời giải mẫu theo phương pháp chung, phấn đấu giảm tỷ lệ học sinh yếu kém môn Hóa học xuống dưới 3% sau một học kỳ áp dụng.

Thứ tư, tích hợp linh hoạt phương pháp chung với các kỹ thuật sử dụng định luật bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron và bảo toàn nguyên tố trong các bài kiểm tra trắc nghiệm, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa thời gian xử lý bài toán trắc nghiệm phức tạp xuống dưới 1,5 phút mỗi câu trong kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Giáo viên Hóa học bậc trung học phổ thông: Khai thác hệ thống bài tập đã phân loại và quy trình giải mẫu làm tài liệu giảng dạy, thiết kế giáo án và xây dựng ma trận đề kiểm tra đánh giá định kỳ theo chuẩn kiến thức kỹ năng.

Học sinh lớp 10, lớp 11 và thí sinh ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông: Sử dụng tài liệu để tự học, nắm vững phương pháp quy đổi số mol và kỹ năng giải toán vô cơ phi kim từ mức độ nhận biết đến vận dụng cao.

Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Tham khảo khung lý thuyết, cách thức tổ chức thực nghiệm sư phạm và các phương pháp xử lý số liệu thống kê trong nghiên cứu khoa học giáo dục.

Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên khảo thí: Làm cơ sở định hướng đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng ngân hàng đề thi phân hóa và tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của phương pháp chung giải bài toán hóa học trung học phổ thông là gì? Phương pháp chung quy tụ mọi bài toán về mối quan hệ số mol dựa trên phương trình hóa học hoặc các định luật bảo toàn, phân chia thành hai dạng chính gồm bài toán không hỗn hợp giải bằng biểu thức đại lượng và bài toán hỗn hợp giải bằng cách lập hệ phương trình hoặc dùng công thức phân tử trung bình.

Tại sao cần phân loại bài toán phi kim theo bốn cấp độ nhận thức tư duy? Việc phân loại theo bốn mức độ Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo giúp giáo viên đánh giá chính xác năng lực người học, phân hóa đối tượng giảng dạy và hỗ trợ học sinh phát triển tư duy từ làm theo mẫu đến sáng tạo độc lập.

Phương pháp chung xử lý bài toán hỗn hợp nhiều chất như thế nào? Phương pháp thực hiện đặt ẩn số là số mol các chất, thiết lập hệ phương trình toán học từ dữ kiện đề bài; trường hợp số phương trình ít hơn số ẩn sẽ kết hợp biện luận điều kiện hoặc tính khối lượng mol trung bình để tìm kết quả.

Hiệu quả thực nghiệm của phương pháp được đo lường bằng tiêu chí nào? Đề tài tiến hành kiểm tra trên 580 học sinh qua 4 bài kiểm tra định kỳ, sử dụng các tham số thống kê gồm điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn và đồ thị đường lũy tích để chứng minh sự tiến bộ vượt trội của lớp thực nghiệm.

Phương pháp chung có đáp ứng tốt yêu cầu thi trắc nghiệm hiện nay không? Phương pháp hoàn toàn đáp ứng tốt yêu cầu thi trắc nghiệm nhờ việc kết hợp chặt chẽ với các định luật bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron, giúp học sinh giải nhanh bài toán trong khoảng 1 đến 2 phút mà không cần viết đầy đủ phương trình phân tử.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bài tập hóa học và thang nhận thức tư duy bốn mức độ trong dạy học phổ thông.
• Xây dựng thành công bộ tư liệu phân loại và giải chi tiết các bài toán vô cơ phần phi kim theo một phương pháp chung thống nhất và khoa học.
• Khảo sát thực trạng trên 580 học sinh và 9 giáo viên đã phản ánh chính xác nhu cầu cấp thiết của việc đổi mới phương pháp giải toán hóa học.
• Thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội khi nâng điểm trung bình của học sinh lên 0,65 đến 0,95 điểm và giảm mạnh tỷ lệ yếu kém.
• Đề tài đóng góp một tài liệu tham khảo giá trị cho giáo viên và học sinh, thúc đẩy năng lực tự học và tư duy sáng tạo trong nhà trường.

Trong năm học tới, các cơ sở giáo dục nên triển khai ứng dụng rộng rãi phương pháp chung này vào chương trình giảng dạy chính khóa và bồi dưỡng học sinh. Quý thầy cô và các em học sinh hãy chủ động khai thác tài liệu nghiên cứu này để tối ưu hóa hiệu quả dạy và học môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng, hiệu quả quá trình dạy và học môn Hóa học trung học phổ thông 1. Quá trình dạy học Quá trình dạy học là quá trình tương tác giữa thày và trò, là quá trình nhận thức của học sinh do giáo viên tổ chức, điều khiển nhằm chiếm lĩnh nội dung học vấn phổ thông. Nói cách khác, dạy học là quá trình nhận thức của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ của dạy học.

Chất lượng dạy học 1. Chất lượng giáo dục Chất lượng là những đặc tính khách quan của con người, sự vật, sự việc được biểu hiện ra bên ngoài thông qua các thuộc tính. Chất lượng liên kết các thuộc tính của con người, sự vật, sự việc lại thành một tổng thể, bao quát toàn bộ con người, sự vật và không thể tách rời con người và sự vật đó. Trong giáo dục, chất lượng giáo dục không phải được biểu hiện qua việc người học đọc được bao nhiêu quyển sách, học được bao nhiêu kiến thức, làm được bao nhiêu bài tập,.

mà điều quan trọng nhất là thông qua quá trình giáo dục đó, người học thay đổi được những gì về mặt nhận thức, về động cơ học tập, thái độ và hành vi học tập; về nhân sinh quan, thế giới quan và lý tưởng sống và từ đó phát triển nhân cách bản thân mình như thế nào. Như vậy, chất lượng giáo dục sẽ được biểu hiện tập trung nhất ở nhân cách của người học - người được đào tạo, được giáo dục. Chất lượng dạy học Chất lượng dạy học là một bộ phận hợp thành quan trọng nhất của chất lượng giáo dục. Chất lượng dạy học được hiểu là chất lượng giảng dạy của người dạy và chất lượng học tập của người học xét cả về mặt định lượng và định tính so với các mục tiêu của môn học.

-5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chất lượng dạy học được đánh giá thông qua giờ học hoặc thông qua một quá trình dạy học và chủ yếu được căn cứ vào kết quả giảng dạy học tập của giờ học hay quá trình học đó cả về mặt định lượng (khối lượng tri thức mà người học tiếp thu được) và cả về mặt định tính (mức độ sâu sắc, vững vàng của những trí thức mà người học lĩnh hội được). Trong hai yếu tố là chất lượng giảng dạy của người dạy và chất lượng học tập của người học thì chất lượng dạy học được biểu hiện tập trung nhất ở chất lượng học tập của người học. Người học là người quyết định chính đến chất lượng dạy học. Muốn nâng cao chất lượng dạy học thì đồng nghĩa với việc phải nâng cao chất lượng học tập của người học.

Lý luận dạy học hiện đại đã chỉ ra rằng: Người học trong quá trình đào tạo không chỉ là đối tượng của hoạt động dạy mà còn là chủ thể của hoạt động lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Trong các hình thức tổ chức học thì việc tự học có một vai trò quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học. Tự học của người học là khâu quan trọng không thể tách rời quá trình đào tạo ở nhà trường. Bồi dưỡng cho người học phương pháp luận khoa học, phương pháp nghiên cứu và phương pháp tự học sẽ giúp người học phát triển những phẩm chất và năng lực hoạt động trí tuệ sáng tạo, chính là dạy phương pháp nhận thức để tìm ra trí thức.

Như vậy, năng lực tự học của người học vừa là yêu cầu vừa là điều kiện cho chất lượng đào tạo, chất lượng dạy học. Tổ chức được hoạt động tự học một cách khoa học, hợp lý và đạt hiệu quả cao là góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng dạy học. Đây không chỉ là trách nhiệm của người dạy mà quan trọng hơn là ý thức học tập của bản thân người học. Một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học Chất lượng, hiệu quả của quá trình dạy và học phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nội dung và chương trình môn học ; hệ thống sách giáo khoa ; đổi mới phương pháp dạy học ; điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho quá trình dạy và học,.

Trong bản luận văn này, chúng tôi chỉ đề cập đến việc sử dụng bài toán hóa học, trong đó, chú trọng vào việc lựa chọn, phân loại và phương -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] pháp giải bài toán hóa học, để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học THPT. Bài tập hóa học 1. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học Bài tập hóa học là một hệ thống các câu hỏi và bài toán về hóa học nhằm đạt được một hay nhiều những mục tiêu kiến thức cần đánh giá đối với học sinh. Việc dạy học không thể thiếu bài tập.

Sử dụng bài tập trong dạy học là một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học. Bài tập hóa học có ý nghĩa, tác dụng về nhiều mặt. - Ý nghĩa trí dục: + Làm chính xác hóa các khái niệm hóa học; củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn. Chỉ khi vận dụng được các kiến thức vào việc giải bài tập, học sinh mới nắm được kiến thức một cách sâu sắc.

+ Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất. Rèn luyện các kĩ năng hóa học như cân bằng phương trình phản ứng, tính toán theo công thức hóa học và phương trình hóa học,. Nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn kĩ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho học sinh. + Rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất và bảo vệ môi trường; rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ hóa học và các thao tác tư duy.

- Ý nghĩa phát triển: Phát triển ở học sinh các năng lực tư duy logic, biện chứng, khái quát, độc lập, thông minh và sáng tạo. - Ý nghĩa giáo dục: Rèn luyện đức tính chính xác, kiên nhẫn, trung thực và lòng say mê khoa học Hóa học. Bài tập thực nghiệm còn có tác dụng rèn luyện văn hóa lao động (lao động có tổ chức, có kế hoạch, gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ nơi làm việc). -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Lựa chọn, phân loại bài tập hóa học Hiện nay, trong các sách tham khảo hóa học, số lượng câu hỏi và bài toán hóa học rất phong phú và đa dạng. Để phục vụ tốt cho việc dạy và học hóa học, chúng tôi lựa chọn các bài tập hóa học dựa vào những tiêu chí sau: - Bám sát nội dung chương trình, mục tiêu của môn học, bám sát nội dung sách giáo khoa hóa học THPT. - Có nội dung phong phú, đậm bản chất hóa học và có tính thực tế, tránh sự nặng nề lắt léo về mặt toán học. Bên cạnh những bài tập cơ bản, cần có những bài tập tổng hợp, sâu sắc phát triển trí thông minh sáng tạo, khơi dậy hứng thú học tập của học sinh.

Bên cạnh những bài tập có hướng dẫn giải cần phải có những bài tập tự luyện, giúp học sinh tự học, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh. Bên cạnh những bài tập tự luận là những bài tập trắc nghiệm,. Sau khi đã lựa chọn được các bài tập thì việc phân loại chúng có ý nghĩa quan trọng. Có nhiều cách phân loại bài tập tùy thuộc vào cơ sở phân loại.

Có thể dựa vào các cơ sở sau đây: - Dựa vào hình thái hoạt động của học sinh khi giải bài tập có thể chia thành: bài tập lý thuyết và bài tập thực nghiệm. - Dựa vào tính chất của bài tập có thể chia thành: bài tập định tính và bài tập định lượng. - Dựa vào nội dung có thể chia thành: bài tập nồng độ, bài tập điện phân, áp suất,. - Dựa vào kiểu bài hoặc dạng bài có thể chia thành: bài tập xác định công thức phân tử của chất ; tính thành phần phần trăm của hỗn hợp ; nhận biết ; tách chất ra khỏi hỗn hợp ; điều chế,.

- Dựa vào khối lượng kiến thức hay mức độ đơn giản, phức tạp, có thể chia thành: bài tập cơ bản và bài tập tổng hợp. - Dựa vào chức năng có thể chia thành: bài tập kiểm tra sự hiểu và nhớ ; bài tập đánh giá khả năng: vẽ sơ đồ, tìm tài liệu, tổng kết,. ; bài tập rèn luyện tư duy khoa học (phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch,. -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sử dụng cách phân loại bài tập theo mức độ nhận thức tư duy của học sinh.

Thang cấp độ nhận thức tư duy đã được nhiều tác giả nghiên cứu, thí dụ trên thế giới có Bloom, Lorin Anderson ,. ở Việt Nam, có GS Nguyễn Ngọc Quang,. Quan điểm của các nhà khoa học trên đã được trình bày cụ thể trong các tài liệu và trong nhiều luận văn thạc sĩ sư phạm hóa học trước đây. Sau khi nghiên cứu các quan điểm trên, nhận thấy có nhiều điểm tương đồng và phù hợp với Việt Nam, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Việt Nam đã chỉ đạo dạy học bám sát theo chuẩn kiến thức, kỹ năng theo các cấp độ: Nhận biết - Thông hiểu - Vận dụng (mức cơ bản) - Vận dụng sáng tạo (mức nâng cao).

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi áp dụng căn cứ phân loại trên để phân loại và xây dựng hệ thống các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim THPT. ■ Các bài tập dạng biết: Các bài tập ở dạng biết chỉ yêu cầu về năng lực nhận thức của học sinh là nhớ lại và nhắc lại những kiến thức đã học một cách máy móc. Tư duy của học sinh ở mức độ biết là tư duy cụ thể và kỹ năng tương ứng chỉ là kỹ năng bắt chước theo mẫu. ■ Các bài tập dạng hiểu: Các bài tập ở dạng hiểu yêu cầu học sinh có năng lực nhận thức là tái hiện kiến thức, diễn giải kiến thức, mô tả kiến thức.

Ở mức độ này, học sinh phải có tư duy logic, tương ứng với kỹ năng phát huy sáng kiến (làm không còn bắt chước máy móc). ■ Các bài tập dạng vận dụng: Ở các bài tập vận dụng, yêu cầu học sinh cần phải có là khả năng vận dụng kiến thức để xử lý tình huống khoa học cụ thể hay tình huống mới, tình huống trong đời sống thực tiễn.