Skkn vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề tuần hoàn máu ở động vật sinh học 11 thpt nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh

Khám phá phương pháp dạy học theo góc trong giảng dạy tuần hoàn máu ở động vật, giúp phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh.

• Tác giả: Nguyễn Minh Hà
• Trường học: Trường THPT Đô Lương 2
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Góc Vào Dạy Học Chủ Đề “Tuần Hoàn Máu Ở Động Vật”
• Loại tài liệu: sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I – ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu của đề tài
• 2. PHẦN II – NỘI DUNG
• 2.1. Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn sử dụng DHTG trong dạy học nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh
• 2.1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1.1. Trên thế giới
• 2.1.1.2. Ở Việt Nam
• 2.1.2. Dạy học theo góc
• 2.1.2.1. Khái niệm và vai trò của dạy học theo góc
• 2.1.2.2. Một số hình thức dạy học theo góc
• 2.1.2.3. Quy trình dạy học theo góc
• 2.2. Chương 2: Vận dụng DHTG vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”, nhằm phát huy năng lực tự chủ và tự học cho học sinh
• 2.2.1. Khái quát chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.2. Cấu trúc nội dung chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.3. Chuẩn kiến thức kĩ năng chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.4. Thiết kế các hoạt động học theo góc trong dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.4.1. Hoạt động học tập “góc quan sát”
• 2.2.4.2. Hoạt động học tập “góc phân tích”
• 2.2.4.3. Hoạt động học tập “góc áp dụng”
• 2.2.4.4. Hoạt động học tập “góc trải nghiệm”
• 2.2.5. Quy trình tổ chức dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” bằng phương pháp dạy học theo góc nhằm phát huy năng lực tự chủ và tự học
• 2.2.6. Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.7. Tổ chức DHTG chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.2.8. Đánh giá kết quả học tập của học sinh
• 2.3. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
• 2.3.1. Thực nghiệm dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”
• 2.3.2. Mục đích của thực nghiệm
• 2.3.3. Nội dung của thực nghiệm
• 2.3.4. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm
• 2.3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 2.3.6. Kết quả thực nghiệm
• 2.3.7. Kết luận thực nghiệm
• 2.3.8. Kết quả qua kiểm tra đánh giá
• 2.3.9. Kết quả thông qua thống kê các biểu hiện của năng lực tự chủ và tự học
• 3. PHẦN III – KẾT LUẬN
• 3.1. Kết luận
• 3.2. Ý nghĩa của đề tài
• 3.3. Hướng phát triển của đề tài
• 3.4. Đề xuất kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

Tóm tắt

I. Phương pháp dạy học theo góc cạnh trong giảng dạy tuần hoàn máu

Phần này trình bày phương pháp dạy học theo góc cạnh (Salient Keyword, Salient LSI keyword) áp dụng vào bài giảng tuần hoàn máu ở động vật (Salient Entity, Semantic Entity) Sinh học lớp 11. Đề tài tập trung vào việc thiết kế các hoạt động học tập theo góc, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học (Close Entity) của học sinh. Giảng dạy tuần hoàn máu (Semantic LSI keyword) là một chủ đề phức tạp, đòi hỏi sự chủ động và tích cực từ phía học sinh. Phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận kiến thức theo nhiều cách khác nhau, phù hợp với phong cách học tập (Semantic Entity) cá nhân. Kết quả nghiên cứu sẽ đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Sinh học.

1.1. Cơ sở lý luận của phương pháp dạy học theo góc

Cơ sở lý luận của phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) dựa trên việc đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Khác với phương pháp truyền thống, phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) cho phép học sinh lựa chọn cách học phù hợp với phong cách học tập (Semantic Entity) của mình. Các góc học tập được thiết kế với các hoạt động khác nhau, bao gồm: góc quan sát, góc phân tích, góc áp dụng, và góc trải nghiệm. Mỗi góc cung cấp các tài liệu và nhiệm vụ học tập khác nhau, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện và sâu sắc hơn. Phương pháp dạy học tích hợp (Semantic LSI keyword) được đề cập trong nghiên cứu, nhấn mạnh tính đa dạng và linh hoạt của phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword). Việc lựa chọn góc học tập cũng khuyến khích sự tự chủ và tự học của học sinh. Tài liệu tham khảo đề cập đến các nghiên cứu quốc tế và trong nước về phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword), chứng minh tính hiệu quả của phương pháp này trong việc phát triển năng lực tự chủ và tự học (Close Entity) của học sinh.

1.2. Thiết kế các hoạt động học tập theo góc

Thiết kế các hoạt động học tập trong phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) cho bài giảng tuần hoàn máu ở động vật (Salient Entity, Semantic Entity) Sinh học 11 cần đáp ứng mục tiêu bài học và sự đa dạng về phong cách học tập (Semantic Entity) của học sinh. Góc quan sát sử dụng hình ảnh, video, mô hình để minh họa hệ tuần hoàn động vật (Close Entity). Góc phân tích cung cấp tài liệu, sách giáo khoa, bài tập để học sinh phân tích, so sánh các loại hệ tuần hoàn (Close Entity) và cấu trúc hệ tuần hoàn (Close Entity). Góc áp dụng tập trung vào việc giải quyết vấn đề thực tiễn liên quan đến tuần hoàn máu (Semantic LSI keyword), ví dụ như các rối loạn về hệ tuần hoàn (Close Entity). Góc trải nghiệm cho phép học sinh tham gia vào các hoạt động thực hành, thí nghiệm để củng cố kiến thức. Thiết kế các hoạt động học tập cần đảm bảo tính logic, sự kết nối giữa các góc, và sự hướng dẫn phù hợp từ giáo viên. Việc sử dụng mô hình 3D hệ tuần hoàn (Semantic LSI keyword) có thể tăng cường tính trực quan và hấp dẫn cho bài học, hỗ trợ phát triển năng lực học sinh (Close Entity) hiệu quả.

1.3. Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc

Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) trong bài giảng tuần hoàn máu ở động vật (Salient Entity, Semantic Entity) cần dựa trên nhiều tiêu chí. Đánh giá bài giảng (Semantic LSI keyword) bao gồm việc đánh giá sự hiểu biết của học sinh về kiến thức tuần hoàn máu (Semantic LSI keyword), cấu trúc hệ tuần hoàn (Close Entity), và chức năng hệ tuần hoàn (Close Entity). Đánh giá năng lực tự chủ và tự học (Close Entity) của học sinh thông qua sự tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động học tập, khả năng tự tìm kiếm thông tin, và giải quyết vấn đề. Tiêu chí đánh giá (Semantic LSI keyword) cũng bao gồm việc đánh giá sự hài lòng của học sinh đối với phương pháp dạy học này. Phương pháp thu thập dữ liệu đánh giá bao gồm: bài kiểm tra, quan sát, và phỏng vấn. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích định lượng và định tính để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc (Semantic LSI keyword) trong việc nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là phát triển năng lực tự chủ và tự học (Close Entity) của học sinh. Bản đồ tư duy (Semantic LSI keyword) cũng có thể được sử dụng như một công cụ đánh giá hiệu quả học tập của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học là trọng tâm cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông hiện nay. Tuy nhiên, trong thực tiễn giảng dạy môn Sinh học lớp 11, nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc chuyển giao quyền chủ động cho học sinh. Các phương pháp truyền thống phần lớn khiến học sinh tiếp thu thụ động, thiếu kỹ năng tự lập kế hoạch và đánh giá bản thân. Nhằm khắc phục hạn chế này, tài liệu "Vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề 'Tuần hoàn máu ở động vật' Sinh học 11 – THPT, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh" của nhóm tác giả Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Thị Duyên (Trường THPT Đô Lương 2, Nghệ An) đã mang đến một giải pháp sư phạm đột phá.

Chủ đề "Tuần hoàn máu ở động vật" chứa đựng nhiều khái niệm sinh lý học phức tạp và trừu tượng, đòi hỏi sự phối hợp giữa quan sát mô hình, phân tích lý thuyết và thực hành sinh lý thực tế. Đề tài đã giải quyết khoảng trống giữa lý thuyết phương pháp dạy học tích cực và việc triển khai cụ thể trong tiết học Sinh học. Bằng cách thiết lập không gian lớp học thành 4 góc đa dạng theo phong cách học tập, nghiên cứu giúp học sinh chủ động kiến tạo tri thức, phát triển năng lực tự lực và tư duy phản biện. Đây là tài liệu thực chứng giàu giá trị thực tiễn cho giáo viên phổ thông trong bối cảnh thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý luận và thực trạng phát triển năng lực tự học qua dạy học theo góc

Phương pháp dạy học theo góc (Teaching/Learning in Corners) là mô hình tổ chức dạy học bắt nguồn từ Đại học Công giáo Leuven (Vương quốc Bỉ). Trong mô hình này, học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập khác nhau tại các vị trí xác định trong không gian lớp học để cùng chiếm lĩnh một nội dung kiến thức theo các phong cách học tập (PCHT) đặc thù. Căn cứ theo lý thuyết của Antoine de La Garanderie và Kolb, phong cách học tập của học sinh được chia thành 4 dạng chủ yếu: học qua trải nghiệm thực tế, học qua quan sát – phản ánh, học qua phân tích – tóm tắt lý thuyết, và học qua vận dụng – thử nghiệm. Dạy học theo góc tôn trọng sự khác biệt cá nhân, cho phép học sinh chọn con đường tiếp cận tri thức phù hợp nhất với năng lực nhận thức của mình.

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, năng lực tự chủ và tự học cấu thành từ ba thành tố cơ bản:

• Năng lực xác định mục tiêu học tập: Tự nhận diện nhiệm vụ và đặt ra mục tiêu cụ thể.
• Năng lực lập kế hoạch và thực hiện cách học: Tự tìm kiếm, thu nhận và chọn lọc thông tin qua kênh chữ, kênh hình.
• Năng lực đánh giá và điều chỉnh việc học: Nhận ra hạn chế, tiếp thu nhận xét của giáo viên, bạn học và chủ động sửa đổi sai sót.

Khảo sát thực tiễn tại các trường THPT thuộc huyện Đô Lương (Nghệ An) trên 18 giáo viên và 300 học sinh cho thấy một nghịch lý rõ rệt. Mặc dù 69,5% học sinh nhận thức được tầm quan trọng của tự học, nhưng có tới 71% thừa nhận chưa có kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và 70% chưa biết lập kế hoạch học tập cá nhân. Về phía giáo viên, có đến 66,7% giáo viên chưa sử dụng thường xuyên dạy học theo góc và 22,2% chưa từng áp dụng do e ngại khâu thiết kế học liệu phức tạp, hạn chế về không gian và áp lực thời gian giảng dạy.

---

Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học theo 4 góc chủ đề "Tuần hoàn máu ở động vật"

Để hiện thực hóa phương pháp, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một kế hoạch bài học tích hợp kéo dài 3 tiết cho chủ đề "Tuần hoàn máu ở động vật" (gồm các bài học về Cấu tạo - chức năng hệ tuần hoàn, Hoạt động của tim - hệ mạch và Đo chỉ tiêu sinh lý). Không gian lớp học được bố trí khoa học thành 4 góc học tập tương ứng với 4 phong cách tiếp nhận thông tin:

• Góc quan sát (Visual Corner): Trang bị máy vi tính, điện thoại thông minh, tranh ảnh giải phẫu và video mô phỏng chu kỳ hoạt động của tim, cấu tạo hệ tuần hoàn đơn/kép, hở/kín. Học sinh thực hiện Phiếu học tập số 1 nhằm phân tích đường đi của máu, giải thích tính tự động của tim và mối liên hệ giữa nhịp tim với khối lượng cơ thể.
• Góc phân tích (Analytical Corner): Khai thác kênh chữ sách giáo khoa và tài liệu khoa học bổ trợ để hoàn thiện Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ tập trung làm rõ chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn qua các lớp động vật có xương sống, phân tích sự biến đổi của huyết áp và vận tốc máu trong các đoạn mạch (động mạch, mao mạch, tĩnh mạch).
• Góc áp dụng (Applied Corner): Giải quyết các câu hỏi tình huống thực tế và bốc thăm bộ câu hỏi "Tuần hoàn máu trong mắt em" tại Phiếu học tập số 3. Nội dung bao gồm việc giải thích nguyên nhân thích nghi sinh lý (tại sao sâu bọ có hệ tuần hoàn hở, cá có hệ tuần hoàn đơn) và cơ chế bệnh học của các bệnh lý tim mạch phổ biến (huyết áp cao, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, suy tim).
• Góc trải nghiệm (Experiential Corner): Tiến hành thực hành trực tiếp với máy đo huyết áp điện tử, ống nghe y tế và nhiệt kế tại Phiếu học tập số 4. Học sinh tự đo và so sánh các chỉ tiêu sinh lý (nhịp tim, huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu, thân nhiệt) trước khi chạy tại chỗ, ngay sau khi chạy và sau khi nghỉ ngơi 5 phút. Đồng thời, học sinh tổng hợp dữ liệu điều tra thực trạng bệnh tim mạch tại địa phương và xây dựng poster tuyên truyền lối sống lành mạnh.

       SƠ ĐỒ LUÂN CHUYỂN 4 GÓC HỌC TẬP (VÒNG KHÉP KÍN)

Tiến trình tổ chức dạy học được vận hành theo chu trình 4 bước chuẩn mực:

1. Giai đoạn chuẩn bị: Giáo viên khảo sát phong cách học tập của học sinh qua Google Forms từ đầu năm; phân nhóm, chia sẻ tài liệu định hướng qua nhóm mạng xã hội và nền tảng Padlet.
2. Khởi động và giao nhiệm vụ (Tiết 1): Chiếu video tạo tình huống thực tiễn về "Gánh nặng bệnh tim mạch"; phổ biến nội quy lớp học, sơ đồ luân chuyển góc và cho các nhóm bốc thăm góc xuất phát.
3. Học tập tại các góc và luân chuyển (Tiết 1 & Tiết 2): Mỗi nhóm làm việc tại một góc trong khoảng thời gian 20 phút, sau đó di chuyển đồng bộ theo chiều kim đồng hồ qua các góc tiếp theo, hoàn thành lần lượt 4 phiếu học tập.
4. Báo cáo, thảo luận và đánh giá (Tiết 3): Đại diện nhóm báo cáo sản phẩm tổng hợp tại góc cuối cùng; các nhóm thực hiện đánh giá chéo qua phiếu rubric; học sinh nộp sản phẩm số lên Padlet và làm bài kiểm tra chuẩn hóa 15 phút trên hệ thống Azota.

---

Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá năng lực học sinh

Nghiên cứu được thực nghiệm đối chứng trực tiếp trên 4 lớp học khối 11 tại Trường THPT Đô Lương 2: hai lớp thực nghiệm (11C1 với 40 học sinh, 11C2 với 39 học sinh) học theo mô hình dạy học theo góc; hai lớp đối chứng (11C3 với 38 học sinh, 11A1 với 39 học sinh) học theo phương pháp thuyết trình truyền thống kết hợp thảo luận nhóm cơ bản.

    SO SÁNH ĐIỂM KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ GIỮA LỚP THỰC NGHIỆM VÀ ĐỐI CHỨNG
  Nhóm lớp          Điểm Giỏi (8-10)     Điểm Khá (6.5-7.9)    Điểm TB/Yếu (<6.5)
  Thực nghiệm (TN)       33.0%                 44.3%                22.7%
  Đối chứng (ĐC)          8.8%                 25.0%                66.2%

Về mặt định lượng, kết quả bài kiểm tra chất lượng 15 phút cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10,0) ở nhóm lớp thực nghiệm đạt 33,0%, vượt trội hoàn toàn so với mức 8,8% ở nhóm lớp đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình và trung bình yếu ở lớp thực nghiệm giảm thiểu đáng kể so với lớp truyền thống.

Bên cạnh kết quả kiểm tra kiến thức, sự phát triển của năng lực tự chủ và tự học được định lượng thông qua bảng kiểm quan sát với thang đo Rubric 5 mức độ (từ Mức 0 đến Mức 3). Kết quả đối chiếu trước và sau thực nghiệm ghi nhận sự tiến bộ vượt bậc ở cả 5 tiêu chí:

• Xác định mục tiêu chủ đề (Biểu hiện 1): Điểm trung bình tăng mạnh từ 1,15 lên 2,05 điểm.
• Đọc tài liệu, xem clip thí nghiệm và ghi chép có chọn lọc (Biểu hiện 3): Tăng từ 2,05 lên 2,53 điểm.
• Nhận diện mục tiêu chưa đạt và lập kế hoạch điều chỉnh (Biểu hiện 4): Tăng từ 1,36 lên 1,81 điểm.
• Kỹ năng rút kinh nghiệm và thay đổi cách học (Biểu hiện 5): Có sự chuyển dịch tích cực từ mức thụ động sang chủ động đề xuất biện pháp khắc phục.

Về mặt định tính, không khí học tập ở các lớp thực nghiệm trở nên sôi nổi, học sinh hào hứng và tự tin tranh biện. Các em không chỉ thành thạo kỹ năng tư duy phân tích mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng thế kỷ 21 như làm việc nhóm, quản lý thời gian, ứng dụng công nghệ thông tin và giải quyết vấn đề gắn liền với thực tiễn chăm sóc sức khỏe tim mạch.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên môn sâu sắc và thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng hoạt động trong lĩnh vực giáo dục:

• Giáo viên Sinh học cấp THPT: Cung cấp trọn bộ giáo án chi tiết, phiếu học tập 4 góc, bộ công cụ kiểm tra đánh giá Rubric và link bài tập trực tuyến để áp dụng ngay vào giảng dạy.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Sinh học: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo mẫu mực về cấu trúc một đề tài nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp phân tích số liệu thống kê và thiết kế dạy học phát triển năng lực.
• Cán bộ quản lý chuyên môn, tổ trưởng bộ môn tại các trường THPT: Cung cấp căn cứ thực tiễn để định hướng sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy tại đơn vị.
• Chuyên viên phụ trách môn Sinh học tại các Phòng/Sở Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp mô hình đổi mới phương pháp dạy học có tính khả thi cao, làm cơ sở nhân rộng cho các cụm trường trên địa bàn toàn tỉnh.

Yêu cầu kiến thức nền tảng: Người đọc chỉ cần nắm vững chương trình Sinh học THPT, kiến thức cơ bản về lý luận dạy học tích cực và kỹ năng sử dụng các ứng dụng công nghệ cơ bản (Google Forms, Padlet, Azota).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học theo góc là gì và mang lại lợi ích gì cho học sinh?

Dạy học theo góc là phương pháp tổ chức dạy học mà ở đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các khu vực xác định trong lớp học để cùng làm chủ một nội dung kiến thức. Phương pháp này giúp học sinh học sâu, thoải mái lựa chọn cách học theo sở trường cá nhân, từ đó chuyển từ thế tiếp thu thụ động sang chủ động kiến tạo tri thức.

2. Quy trình 4 bước tổ chức dạy học theo góc được triển khai như thế nào?

Quy trình gồm 4 bước chuẩn hóa:

1. Phân tích mục tiêu, cấu trúc nội dung bài học để chọn nội dung phù hợp.
2. Thiết kế các hoạt động học tập, phiếu học tập và phương tiện cho từng góc.
3. Bố trí không gian lớp học, hướng dẫn học sinh chọn góc xuất phát và luân chuyển góc.
4. Tổ chức cho học sinh báo cáo sản phẩm, thảo luận, đánh giá chéo và tổng kết kiến thức.

3. Tại sao dạy học theo góc lại phát triển mạnh năng lực tự chủ và tự học?

Vì phương pháp này yêu cầu học sinh phải tự xác định mục tiêu học tập, chủ động khai thác các nguồn học liệu (video, SGK, dụng cụ thực hành) mà không phụ thuộc vào bài giảng một chiều của giáo viên. Học sinh phải tự quản lý thời gian, phối hợp nhóm và sử dụng phiếu đánh giá Rubric để tự nhìn nhận sai sót và điều chỉnh phương pháp học tập của bản thân.

4. Khi nào giáo viên nên lựa chọn phương pháp dạy học theo góc?

Giáo viên nên áp dụng khi bài học có dung lượng kiến thức đa dạng, phong phú, có thể tiếp cận bằng nhiều cách khác nhau như quan sát hình ảnh, phân tích tài liệu lý thuyết, thực hành thí nghiệm và giải quyết bài tập thực tế. Đồng thời, không gian lớp học cần đủ rộng rãi để học sinh dễ dàng di chuyển giữa các góc.

5. Cần lưu ý những gì để khắc phục khó khăn về thời gian và cơ sở vật chất khi dạy học theo góc?

Giáo viên cần khảo sát phong cách học tập và chuyển giao trước tài liệu, video hướng dẫn trên nhóm học tập trực tuyến (Padlet, Facebook) trước tiết học. Trong lớp học, giáo viên thiết lập sơ đồ luân chuyển rõ ràng theo chiều kim đồng hồ, căn chuẩn thời gian tại mỗi góc (khoảng 15-20 phút) và chuẩn bị sẵn các góc hỗ trợ kiến thức cho nhóm gặp khó khăn.

---

Kết luận

Sáng kiến kinh nghiệm của nhóm tác giả Trường THPT Đô Lương 2 đã chứng minh tính ưu việt và khả năng ứng dụng vượt trội của phương pháp dạy học theo góc trong chương trình Sinh học 11. Các điểm nhấn quan trọng rút ra từ tài liệu gồm:

• Tối ưu hóa năng lực người học: Dạy học theo góc đáp ứng đa dạng các phong cách học tập, tạo tâm lý học tập thoải mái, tự giác và học sâu bền vững.
• Bộ công cụ bài bản, hoàn chỉnh: Cung cấp đầy đủ giáo án mẫu, 4 phiếu học tập phân hóa theo góc, thang đo Rubric đánh giá năng lực tự học và hệ thống bài tập trực tuyến.
• Minh chứng thực nghiệm thuyết phục: Nâng cao rõ rệt kết quả học tập định lượng và cải thiện vượt bậc các chỉ số tự chủ, tự học ở học sinh THPT.

Trong thời gian tới, mô hình này có thể tiếp tục mở rộng áp dụng cho các chủ đề khác trong môn Sinh học như Cảm ứng, Sinh trưởng - Phát triển và Sinh sản ở sinh vật. Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu sư phạm hãy áp dụng ngay quy trình dạy học theo góc này vào bài giảng để nâng cao chất lượng dạy học và khơi dậy đam mê nghiên cứu khoa học cho học sinh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề, tạo tình huống học tập: GV tạo tình huống có vấn đề để HS hứng khởi vào bài mới. Nêu sơ lược về nhiệm vụ ở mỗi góc, thời gian tối đa để thực hiện nhiệm vụ tại các góc; hướng dẫn HS chọn góc xuất phát theo sở thích. Đưa ra sơ đồ luân chuyển góc để nhóm HS lựa chọn trước khi bắt đầu học tại các góc, tránh tình trạng chuyển góc gây ra sự lộn xộn. Tổ chức cho HS học tập tại các góc và luân chuyển góc: Trong quá trình học tập, GV thường xuyên theo dõi, phát hiện khó khăn của HS để hướng dẫn trực tiếp; đồng thời hướng dẫn HS luân chuyển góc và hoàn thành nhiệm vụ chuẩn bị báo cáo.

Tổ chức báo cáo: GV tổ chức cho các nhóm báo cáo và thảo luận kết quả ở góc cuối cùng trước lớp khi HS luân chuyển đủ qua các góc học tập. Trong một số trường hợp cần thiết, GV hoặc HS có thể giải thích ngắn gọn về nội dung học tập và chia sẻ kinh nghiệm để học tập ở các góc tốt hơn. - Bước 4: Đánh giá kết quả học tập: Giáo viên sử dụng bộ công cụ đánh giá để kiểm tra kiến thức, kỹ năng mà HS đã rèn luyện đowcj. Quy trình thực hiện dạy học có thể tóm lược theo sơ đồ sau: 1.

Yếu tố cần thiết đảm bảo dạy học theo góc hiệu quả - Cần lựa chọn nội dung bài học sao cho có thể xây dựng được nhiều cách tiếp cận khác nhau như: thông qua nghiên cứu tài liệu; làm thí nghiệm, xem băng hình. - Chia góc và thiết kế hoạt động ở từng góc. Với môn sinh học có thể chia thành góc quan sát; góc phân tích; góc áp dụng, góc trải nghiệm. Tương ứng với từng góc giáo viên chuẩn bị về nội dung và các thiết bị dạy học.

Lớp học có thể chia thành 2, 3 hoặc 4 góc. 12 skkn - Về điều kiện không gian lớp học thì DHTG cần không gian rộng để học sinh di chuyển và bố trí các phương tiện, dụng cụ học tập. Số lượng học sinh phải phù hợp. Phải có một khoảng thời gian hợp lí trong hoạt động đánh giá và củng cố nội dung bài học để HS có thể suy ngẫm lại quá trình hoạt động nhận thức của mình (thông qua hoạt động nhận xét, đánh giá, thảo luận, bổ sung) và GV có thể nhận xét, nhấn mạnh lại kiến thức trọng tâm.

- Mục tiêu của DHTG là giúp HS sử dụng và do đó phát triển các chức năng của bán cầu não trái và bán cầu não phải. Như vậy mục tiêu của DHTG là hướng tới phát triển các năng lực nhận thức của HS chứ không phải hướng vào nội dung bài học. Do đó phương pháp kiểm tra, đánh giá cũng cần đổi mới theo hướng kiểm tra đánh giá năng lực. Lý thuyết về năng lực tự chủ và tự học 1.

Khái niệm năng lực tự chủ và tự học - Năng lực tự chủ là khả năng chủ động thực hiện các thao tác tư duy, hành động, đưa ra các phán đoán, quyết định để giải quyết nhiệm vụ học tập. Tính tự chủ trong học tập được biểu hiện ở nhu cầu, động cơ học tập, năng lực và khả năng tổ chức tự học, giúp con người chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng một cách vững chắc. Tính tự chủ trong học tập là hệ thống những thuộc tính và phẩm chất trí tuệ đảm bảo cho hoạt động học tập đạt hiệu quả cao. Tính tự chủ càng cao thì người học càng dễ dàng lĩnh hội tri thức một cách hoàn toàn độc lập từ các nguồn tri thức khác nhau, vận dụng linh hoạt các tri thức đó vào hoàn cảnh mới để tiếp tục tự học - Năng lực tự học (NLTH): là khả năng của bản thân người học tự giải quyết những vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng và hiệu quả bằng cách áp dụng kiến thức đã lĩnh hội vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó.

Hay năng lực tự học là một khả năng trong đó người học là chủ thể tự giác tích cực, chủ động, độc lập (hoặc hợp tác) chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong học tập, trong cuộc sống nhằm đạt được mục đích nhất định. Cấu trúc năng lực tự chủ và tự học: Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (Bộ GD&ĐT, 2018), năng lực tự chủ và tự học thể hiện ở các thành tố sau: - Năng lực tự lực: Luôn chủ đông, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập, trong cuộc sống; biết giúp đỡ người sống ỷ lại vươn lên để có lối sống tự lực. - Tự khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu chính đáng: biết khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu cá nhân phù hợp với đạo đức và pháp luật 13 skkn - Tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của mình: Đánh giá được những ưu điểm và hạn chế về tình cảm, cảm xúc của bản thân; tự tin, lạc quan. Biết tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của bản thân; luôn bình tĩnh và có cách cư xử đúng.

Sẵn sàng đón nhận và quyết tâm vượt qua thử thách trong học tập và đời sống. Biết tránh các tệ nạn xã hội. Thích ứng với cuộc sống. Điều chỉnh được hiểu biết, kĩ năng, kinh nghiệm của cá nhân cần cho hoạt động mới, môi trường sống mới.

Thay đổi được cách tư duy, cách biểu hiện thái độ, cảm xúc của bản thân để đáp ứng với yêu cầu mới, hoàn cảnh mới - Định hướng nghề nghiệp: Nhận thức được cá tính và giá trị sống của bản thân Cấu trúc năng lực tự chủ và tự học trong học tập : cấu trúc bao gồm 3 năng lực thành phần như sau: ♣ Năng lực xác định mục tiêu học tập, bao gồm: Xác định nhiệm vụ học tập, tự đặt mục tiêu học tập. ♣ Năng lực lập kế hoạch và thực hiện cách học, bao gồm: Lập kế hoạch học tập, thực hiện kế hoạch học tập (chủ động tiếp nhận thông tin từ sách giáo khoa,kênh chữ, kênh hình), từ tài liệu tham khảo; lưu giữ thông tin có chọn lọc). ♣ Năng lực đánh giá và điều chỉnh việc học, bao gồm: Nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân khi được GV, bạn bè góp ý; chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ của người khác khi gặp khó khăn trong học tập. Cơ sở thực tiễn 1.

Thực trạng dạy học vận dụng DHTG nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học ở một số trường THPT trên địa bàn. Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, để tìm hiểu thực trạng dạy học theo góc và thực trạng phát triển năng lực tự chủ và tự học của HS tại các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Chúng tôi đã tiến hành khảo sát 18 GV và 300 HS tại các trường trên địa bàn. Kết quả khảo sát như sau: 1.

Kết quả khảo sát học sinh Tiến hành điều tra, thu thập, phân tích xử và những kết quả được thể hiện qua bảng tổng hợp số liệu, biểu đồ và nhận xét kết quả (sử dụng phiếu và công cụ Google forms khảo sát (link: https://forms.gle/L1ixx4PWxLM9JpiF9 ; Xem phụ lục 2). a) Về phương pháp học tập Sinh học hiệu quả Bảng 1. Kết quả khảo sát về phương pháp học tập Sinh học hiệu quả STT Phương pháp Số lượng Tỉ lệ % 1 Học trên lớp 207 69,0 2 Học trực tuyến thực hiện theo nhiệm vụ được giao của GV 240 80,0 3 Có hiệu quả khi tự nghiên cứu SGK 234 78,5 4 Phải nghiên cứu và tìm thêm các tài liệu ngoài SGK 248 82,5 5 Phải nghiên cứu SGK và tìm thêm tài liệu tham khảo, có 255 85,0 GV hướng dẫn 14 skkn Qua bảng 1. cho thấy học sinh đã ý thức được tầm quan trọng của việc tự chủ nghiên cứu học tập, nâng cao hiệu quả tự học.

Tuy nhiên, để phát triển NL tự chủ và tự học bằng cách học như thế nào để đem lại hiệu quả cao thì các em chưa biết. Vì vậy giáo viên cần có định hướng biện pháp cụ thể để phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh. b) Đánh giá vai trò năng lực tự chủ và tự học của bản thân học sinh Kết quả khảo sát vai trò năng lưc tự chủ và tự học của học sinh thu được biểu thị qua biểu đồ 1.1 sau: 11,50% 22% Rất quan trọng 19% Cần thiết Bình thường 47,50% Không cần thiết Biểu đồ 1. Vai trò năng lực tự chủ và tự học đối với học sinh (%) Qua biểu đồ trên cho thấy HS đều đánh giá cao vai trò của năng lực tự chủ và tự học đối với học tập.

Có 22% cho rằng rất quan trọng, 47,7% cho rằng cần thiết phải có năng lực tự chủ và tự học, bên cạnh đó 19% HS thấy năng lực tự chủ và tự học là bình thường, chưa quan trọng lắm, còn lại 11,5% HS cho rằng không cần thiết phải tự chủ trong học tập. c) Đánh giá kĩ năng tự chủ và tự học của bản thân HS Qua khảo sát cho thấy hoạt động học tập của học sinh rất thụ động, máy móc, nhiều học sinh chưa có kĩ năng tự chủ trong học tập hay chưa biết tới kĩ năng tự học như thế nào. Đặc biệt đa số học sinh khai thác tài liệu học tập bằng phương tiện công nghệ thông tin, 71% HS cho rằng mình chưa có kĩ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập, 70% HS chưa có kĩ năng lập kế hoạch học tập, 47% HS nắm được kĩ năng nghe giảng, ghi chép nhưng ở mức độ chưa cao và có đến 37,8% chưa nắm được kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng trước lớp. Đánh giá kĩ năng tự chủ và tự học của học sinh 15 skkn 1.

Kết quả khảo sát giáo viên Để nắm bắt thực trạng về việc vận dụng phương pháp DHTG trong dạy học bộ môn ở trường THPT phát triển NL tự chủ và tự học cho học sinh (link khảo sát: https://forms.gle/cMjDq8kw3N3EiTdNA). Kết quả cho thấy các GV đều cho rằng NL tự chủ và tự học sẽ giúp cho HS có thêm hứng thú học tập, phát triển các năng lực mới. (Xem phiếu khảo sát - phụ lục 3) a) Khảo sát đánh giá mức độ năng lực tự chủ và tự học của học sinh Bảng 1.