Chương 1: Những vấn đề lý luận về tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật Chương 2: Thực trạng tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê tỉnh Đắk Lắk Chương 3: Phương hướng, giải pháp đổi mới công tác tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê tỉnh Đắk Lắk. 8 Luan van Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHỔ BIẾN PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC 1. Một số vấn đề lý luận về phổ biến pháp luật 1. Khái niệm phổ biến pháp luật Theo từ điển Tiếng Việt (NXB Đà Nẵng năm 1997) hay Từ và ngữ Hán Việt (NXB Từ điển Bách Khoa - 2002) thì “Phổ biến là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đ t trực tiếp h y thông qua hình thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến”.
Phổ biến pháp luật có đối tượng tác động rộng rãi, mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc, bởi trong lịch sử đã có lúc pháp luật được ban hành nhưng không được phổ biến công khai mà chỉ được coi là một công cụ để nhà nước dùng để trị dân. Bên cạnh đó phổ biến pháp luật còn mang tính tác nghiệp, truyền đạt nội dung pháp luật cho các đối tượng cụ thể. Ở những mức độ khác nhau, phổ biến pháp luật còn nhằm làm cho các đối tượng cụ thể hiểu thấu suốt các quy định của pháp luật để thực hiện pháp luật trên thực tế. Phổ biến pháp luật thường được thực hiện thông qua các hội nghị, các cuộc tập huấn.
Theo Từ điển Từ và ngữ Hán - Việt “Giáo dục là quá trình ho t động có ý thức, có mục đích, có kế ho ch, có tổ chức nhằm bồi dưỡng cho con người những phẩm chất đ o đức và những tri thức cần thiết để người t có khả n ng tham gi mọi mặt củ đời sống xã hội”. So với phổ biến thì giáo dục cũng nhằm nâng cao nhận thức, tình cảm song nội dung rộng hơn, phương thức tiến hành chặt chẽ hơn, đối tượng xác định hơn, mục đích lớn hơn. Xét dưới góc độ nhất định thì phổ biến chính là các phương thức giáo dục cụ thể. 9 Luan van Như vậy, phổ biến pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể phổ biến pháp luật nhằm tác động đến đối tượng được phổ biến pháp luật giúp họ nắm được các quy định của pháp luật và hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và từ đó có những hành vi phù hợp với các yêu cầu của pháp luật.
Một số quan niệm về tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật và tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê Trong khoa học có nhiều quan niệm khác nhau về tổ chức, theo Đại từ điển tiếng Việt “tổ chức là tập hợp người được tổ chức theo cơ cấu nhất định để ho t động vì lợi ích chung” [67, tr. Theo từ điển Pháp - Việt, Pháp luật - hành chính “Tổ chức là một tổng thể kết hợp có nhiều phân hệ tương tác và truyền tin cho nh u” [54, tr. Trong khoa học hành chính có quan niệm “Tổ chức là một hệ thống tập hợp củ h i h y nhiều người, nhóm người, được điều phối một cách có ý thức, có ph m vi (lĩnh vực, chức n ng) tương đối rõ ràng, ho t động nhằm đ t được mục tiêu chung” [7, tr. Như vậy, với cách biểu đạt có khác nhau, nhưng các quan điểm nêu trên đều cho rằng: tổ chức là một thiết chế được tạo lập để thực hiện những hoạt động nhất định, tùy theo quy mô tổ chức, có tổ chức có cơ cấu, bao gồm những bộ phận cấu thành, có tổ chức đơn giản chỉ bao gồm những nhân sự, cá nhân cụ thể.
Với cách tiếp cận này, thì tổ chức phổ biến pháp luật gồm những cơ quan, tổ chức nhà nước, hay các tổ chức xã hội thực hiện phổ biến pháp luật (gọi chúng là chủ thể). Bên cạnh đó, tổ chức phổ biến pháp luật còn được hiểu là hoạt động do các chủ thể phổ biến pháp luật, bao gồm hoạt động xây dựng chương trình, kế hoạch, xác định nội dung phổ biến pháp luật; phối hợp các thành viên, hay các bộ phận cấu thành của tổ chức, để phân bổ các nguồn lực trong tổ chức. Với cách hiểu này, tổ chức phổ biến pháp luật là hoạt động của cơ quan, tổ chức 10 Luan van nhằm triển khai thực hiện phổ biến pháp luật, đưa pháp luật tới những đối tượng nhất định nhằm đạt được mục tiêu đã định. Như vậy, tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật là lĩnh vực hoạt động bao gồm tất cả các giai đoạn như định hướng giáo dục pháp luật, xây dựng chương trình, kế hoạch, xác định nội dung phổ biến pháp luật, phương pháp và hình thức phổ biến pháp luật; triển khai thực hiện chương trình phổ biến pháp luật; kiểm tra, đánh giá kết quả phổ biến pháp luật; sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm về phổ biến pháp luật.
Thực hiện phổ biến pháp luật thực chất là hoạt động thực tiễn đưa pháp luật tới các đối tượng nhất định. Thực hiện phổ biến pháp luật không đồng nhất với phổ biến pháp luật. Thực hiện phổ biến pháp luật là thực tiễn phổ biến pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân - chủ thể phổ biến pháp luật đã tổ chức phổ biến pháp luật như thế nào cho các đối tượng. Thực hiện phổ biến pháp luật là một loại hoạt động nhà nước, xã hội luôn hướng tới những mục tiêu nhất định, trước hết nhằm cung cấp những kiến thức, hiểu biết pháp luật, những quy định của pháp luật cho đối tượng được phổ biến và hướng họ tới những hành vi, cách xử xự phù hợp với pháp luật.
Từ những vấn đề nêu trên, có thể hiểu tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật là quá trình ho t động có mục đích, có tổ chức, có kế ho ch, theo nội dung và thông qu những phương pháp, hình thức nhất định củ các chủ thể phổ biến pháp luật, tác động đến đối tượng tiếp nhận pháp luật nhằm làm hình thành và phát triển ở họ hệ thống tri thức pháp luật, trình độ hiểu biết về pháp luật; làm hình thành tình cảm, thói quen và hành vi xử sự tích cực theo pháp luật. Trên cơ sở quan niệm nêu trên, để đưa ra quan niệm tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật pháp luật cho đồng bào dân tộc cần xem xét các khía cạnh cụ thể sau: 11 Luan van Thứ nhất, mối quan hệ, tương tác giữa chủ thể phổ biến pháp luật và đối tượng được phổ biến pháp luật. Theo đó, phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê cũng là hoạt động được thực hiện thông qua sự tác động qua lại giữa chủ thể và đối tượng. Chủ thể phổ biến pháp luật ở đây chính là các cơ quan, ban, ngành, tổ chức, đoàn thể của tỉnh Đắk Lắk có chức năng, nhiệm vụ thực hiện phổ biến pháp luật, như Sở Tư pháp tỉnh Đắk Lắk, Phòng Tư pháp các huyện tỉnh Đắk Lắk, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam của tỉnh Đắk Lắk.
Đối tượng tiếp nhận phổ biến pháp luật ở đây chính là đồng bào dân tộc Êđê đang sinh sống ở tỉnh Đắk Lắk. Thứ h i, tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê là hoạt động có định hướng, có mục đích, bao hàm những tác động tự giác, tích cực, tuân theo kế hoạch đã được xác định của chủ thể phổ biến pháp luật lên đối tượng phổ biến pháp luật là đồng bào dân tộc Êđê tương ứng với các nội dung cụ thể. Quá trình phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê chỉ thực sự đạt được mục tiêu, hiệu quả đề ra khi đồng bào thực sự tự giác, tích cực biến những yêu cầu pháp luật khách quan thành nhu cầu nội tại của bản thân mỗi người dân trong cộng đồng dân tộc Êđê. Thứ b , quá trình tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê luôn tuân theo nội dung, chương trình phổ biến pháp luật cụ thể, dựa trên các phương pháp phổ biến pháp luật khoa học, hiện đại và các hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế, văn hóa, lối sống của đồng bào dân tộc Êđê nhằm hiện thực hóa một cách tối ưu mục tiêu phổ biến pháp luật cho họ.
Ngoài ra, hoạt động tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê cũng phải phù hợp với các đặc điểm văn hóa, lối sống, phong tục tập quán, truyền thống tôn giáo, tín ngưỡng của đồng bào. Thứ tư, trong nội dung tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào 12 Luan van dân tộc Êđê, ngoài việc cung cấp, trang bị những kiến thức, hiểu biết pháp luật cần thiết như cho mọi công dân nói chung, các chủ thể phổ biến pháp luật còn phải rất chú trọng trang bị cho cho đồng bào dân tộc Êđê những kiến thức, hiểu biết về các lĩnh vực pháp luật có liên quan mật thiết với cuộc sống, lao động của họ, các văn bản pháp quy do các cấp chính quyền địa phương ban hành. Ngoài ra, nội dung phổ biến pháp luật phải thật cụ thể, rõ ràng; phương pháp phải truyền đạt dễ hiểu, dễ nhớ; hình thức phổ biến pháp luật phải hấp dẫn, sinh động, phù hợp với truyền thống văn hóa, tôn giáo, tập quán lao động, sinh hoạt, học vấn của đồng bào dân tộc Êđê. Đây là sự khác biệt cơ bản giữa phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê so với phổ biến pháp luật cho các đối tượng xã hội khác.
Từ sự phân tích các khía cạnh nêu trên, có thể đưa ra định nghĩa: Tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê là ho t động có định hướng có tổ chức có chủ đích củ chủ thể phổ biến pháp luật thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau tác động lên đối tượng được phổ biến pháp luật một cách có hệ thống nhằm giúp đồng bào dân tộc Ê đê nắm được nội dung c n bản củ v n bản pháp luật được phổ biến, góp phần hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với pháp luật. Đặc điểm của tổ chức thực hiện phổ biến pháp luật cho đồng bào dân tộc Êđê Đối tượng tiếp nhận phổ biến pháp luật ở đây chính là đồng bào dân tộc Êđê đang sinh sống, lao động, sinh hoạt ở tỉnh Đắk Lắk.