Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm và đặc điểm chung về xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa Theo điều 28, khoản 1, Luật Thƣơng mại 2005, xuất khẩu hàng hóa chính là việc hàng hóa đƣa ra ngoài lãnh thổ Việt Nam hay đƣa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ đất nƣớc Việt Nam và đƣợc coi là khu vực hải quan riêng theo đúng quy định của pháp luật.
Theo Giáo trình Kinh tế ngoại thƣơng của Đại học Ngoại Thƣơng, xuất khẩu hàng hóa là việc bán hàng hóa, dịch vụ ra nƣớc ngoài. Vậy, xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ ra nƣớc ngoài một cách có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài, nhằm mục tiêu lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển. Theo cách hiểu này, xuất khẩu hàng hóa không đơn thuần chỉ là việc bán hàng hóa cho nƣớc ngoài mà còn là việc tổ chức nguồn hàng trong nƣớc, tổ chức mạng lƣới tiêu thụ ở nƣớc ngoài nhằm mục tiêu bán đƣợc nhiều hàng hóa với giá cao cho nƣớc ngoài. Chính vì thế các hoạt động xuất khẩu sẽ đƣợc diễn ra dựa vào cơ sở thanh toán bằng tiền tệ của 1 trong 2 quốc gia, hoặc sẽ lấy đồng tiền của bên thứ 3 làm căn cứ xác định.
Hoạt động xuất khẩu không chỉ mang lại lợi nhuận cho chính những chủ thể mà còn mang lại lợi ích to lớn của cả đất nƣớc. Đó là thu ngoại tệ, thúc đẩy phát triển KTXH, nâng cao năng lực sản xuất trong nƣớc, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nhìn chung, xuất khẩu là một hình thức xâm nhập thị trƣờng nƣớc ngoài hiệu quả, tiết kiệm chi phí và ít rủi ro nhất. Mục đích của xuất khẩu là khai thác đƣợc lợi thế của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế.
Việc trao đổi hàng hóa mang lại lợi ích cho các quốc gia, do đó các quốc gia đều tích cực tham gia mở rộng xuất khẩu. Chính vì vậy, xuất khẩu đóng vai trò rất quan trọng đối với các doanh nghiệp và đối với cả nền kinh tế. Đặc biệt là các quốc gia đang phát triển nhƣ Việt Nam. Vai trò của xuất khẩu sẽ đƣợc đề cập chi tiết hơn trong phần tiếp theo.
Nhƣ vậy, thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa là phƣơng thức thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa làm gia tăng hoạt động xuất khẩu cả về kim ngạch xuất khẩu, giá trị xuất khẩu, thị trƣờng xuất khẩu và lợi nhuận thu đƣợc từ xuất khẩu hàng hóa, mà trong đó nó bao gồm các biện pháp, chính sách, cách thức… của Nhà nƣớc và doanh nghiệp xuất khẩu nhằm tạo ra các cơ hội và khả năng để tăng giá trị cũng nhƣ sản lƣợng của hàng hóa đƣợc xuất khẩu ra thị trƣờng nƣớc ngoài. LUAN VAN CHAT LUONG download3 : add luanvanchat@agmail.com Thúc đẩy xuất khẩu là một trong những hoạt động quan trọng không thể thiếu đƣợc đối với doanh nghiệp thực hiện kinh doanh xuất khẩu, nó giúp cho các doanh nghiệp nâng cao lợi nhuận kinh doanh, mở rộng quy mô hoạt động mà còn tạo thêm uy tín cho doanh nghiệp. Đặc điểm của xuất khẩu hàng hóa Về bản chất xuất khẩu và hoạt động mua bán trong nƣớc đều là một quá trình mua bán, trao đổi hàng hóa. Xuất khẩu hàng hóa có một số những đặc điểm sau: Thứ nhất, khách hàng trong hoạt động xuất khẩu là ngƣời nƣớc ngoài.
Do đó, khi muốn phục vụ họ, nhà xuất khẩu không thể áp dụng các biện pháp giống hoàn toàn nhƣ khi chinh phục khách hàng trong nƣớc. Bởi vì, giữa hai loại khách hàng này có nhiều điểm khác biệt về ngôn ngữ, lối sống, mức sống, phong tục tập quán, chính trị và luật pháp. Điều này sẽ dẫn đến những khác biệt trong nhu cầu và cách thức thỏa mãn nhu cầu. Vì vậy, nhà xuất khẩu cần phải có sự nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nhu cầu khách hàng nƣớc ngoài để đƣa ra những hàng hóa phù hợp.
Khi đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán với các doanh nghiệp thuộc quốc gia khác nhau phải chú ý một số điểm sau: - Cần thống nhất ngôn ngữ làm hợp đồng. Nên chọn ngôn ngữ nào mà cả hai bên đều hiểu và đồng ý. - Mọi giao dịch buôn bán phải có văn bản và hai bên ký tên đầy đủ. - Các điều kiện và điều khoản trong hợp đồng xuất khẩu mang tính quốc tế và có sự khác biệt rõ nét với hợp đồng nội địa.
Thứ hai, xuất khẩu hàng hóa là hoạt động mua bán hàng hóa vƣợt ra ngoài lãnh thổ một quốc gia, đồng tiền thanh toán là ngoại tệ đối với một hoặc cả hai bên. Phƣơng pháp thanh toán và di chuyển tiền trong kinh doanh xuất khẩu là sử dụng phƣơng pháp chuyển tiền qua ngân hàng đại diện của hai bên vừa đảm bảo gửi nhanh, an toàn mà rẻ. Thứ ba, thị trƣờng trong kinh doanh xuất khẩu thƣờng phức tạp và khó tiếp cận hơn thị trƣờng kinh doanh trong nƣớc. Bởi vì thị trƣờng xuất khẩu vƣợt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia nên về mặt địa lý thì nó ở cách xa hơn, phức tạp hơn và có nhiều nhân tố ràng buộc hơn.
Thứ tƣ, hình thức mua bán trong xuất khẩu hàng hóa thƣờng là mua bán qua hợp đồng xuất khẩu với khối lƣợng mua lớn mới có hiệu quả. Thứ năm, buôn bán với nƣớc ngoài có nghĩa là gửi hàng hóa ra nƣớc ngoài và ngƣợc lại bằng các phƣơng tiện vận tải nhƣ vận tải đƣờng biển, đƣờng sắt, đƣờng hoàng không hoặc đƣờng bộ. Trong quá trình vận chuyển đƣờng dài, hàng hóa cần đƣợc bảo quản tốt để đáp ứng yêu cầu với điều kiện khí hậu khác nhau hoặc khi LUAN VAN CHAT LUONG download4 : add luanvanchat@agmail.com phải chuyển đổi phƣơng tiện vận tải. Do đó hàng hóa phải đƣợc đóng gói trong bao bì bảo đảm để tránh hƣ hao, mất mát về chất lƣợng, số lƣợng cũng nhƣ trọng lƣợng.
Nói tóm lại, xuất khẩu hàng hóa là sự mở rộng quan hệ buôn bán trong nƣớc ra nƣớc ngoài, điều này thể hiện sự phức tạp của nó. Xuất khẩu hàng hóa có thể đem lại kết quả cao hơn kinh doanh trong nƣớc nhƣng chứa khá nhiều rủi ro. Phân loại xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu hàng hóa đƣợc chia làm hai loại là xuất khẩu hàng hóa vô hình và xuất khẩu hàng hóa hữu hình. Xuất khẩu hàng hóa vô hình Xuất khẩu hàng hóa vô hình còn đƣợc biết đến là xuất khẩu dịch vụ (Invisible export) là khái niệm để chỉ các loại dịch vụ nhƣ ngân hàng, bảo hiểm, du lịch không thể phát hiện và ghi chép khi chúng đƣợc chuyển qua biên giới.
Giáo dục và chăm sóc y tế cũng có thể đƣợc xem nhƣ là hình thức thƣơng mại vô hình. Học sinh có thể đến các quốc gia khác để đƣợc tiếp cận với việc học tập tại các cơ sở nổi tiếng về chuyên môn của họ trong các mức độ học tập cụ thể. Một khi họ đã hoàn thành khóa đào tạo của mình, các sinh viên mới tốt nghiệp có thể cân nhắc việc ở lại đất nƣớc nơi họ học các kỹ năng của họ hoặc trở về bản địa của họ. Điều đó sẽ chuyển kiến thức và chuyên môn của họ qua biên giới trong một cuộc trao đổi vô hình.
Hoạt động này có thể trở thành một điểm tranh chấp và cạnh tranh giữa các quốc gia khi họ tìm cách thu hút các chuyên gia có kỹ năng theo yêu cầu. Các ƣu đãi có thể đƣợc đề nghị để xoay chuyển các quyết định của những chuyên gia. Kỳ vọng là các chuyên gia đƣợc đào tạo trong các ngành công nghiệp hứa hẹn sẽ đóng góp vào sự tăng trƣởng và mở rộng của các ngành công nghiệp và dịch vụ nơi họ cƣ trú. Ví dụ, các nhà công nghệ đƣợc đào tạo từ vùng Silicon Valley có thể đƣợc cung cấp nguồn lực và tài trợ để chuyển sang một quốc gia khác để khởi động các công ty khởi nghiệp của họ và kích hoạt một làn sóng tăng trƣởng kinh tế mới.
Bệnh nhân cần các quy trình y tế chuyên môn hoặc chất lƣợng chăm sóc sức khỏe cao hơn có thể đi đến các nƣớc khác để đƣợc tiếp cận với điều trị mà họ yêu cầu. Điều này có thể là do sự hiếm có của tình trạng cần đƣợc điều trị, mức độ nghiêm trọng của bệnh, hoặc có thể có những hạn chế về các loại thủ tục y tế có thể đƣợc thực hiện ở một quốc gia so với một quốc gia khác. Khả năng đi du lịch đến một quốc gia mà quy trình y tế có thể đƣợc thực hiện là một hình thức thƣơng mại vô hình. LUAN VAN CHAT LUONG download5 : add luanvanchat@agmail.
Xuất khẩu hàng hóa hữu hình Theo từ điển kinh tế học, xuất khẩu hữu hình (Visible export) là khái niệm thƣờng dùng trong cán cân thanh toán để chỉ việc xuất khẩu hàng hóa, bao gồm cả nguyên liệu và thành phẩm, đƣợc ghi chép và tổng hợp khi chúng vƣợt qua biên giới của một quốc gia. Giá trị của đại lƣợng này còn đƣợc gọi là cán cân hữu hình, để phân biệt với cán cân dịch vụ (cán cân vô hình). Đối với hàng hóa hữu hình ngƣời mua có thể đƣợc lựa chọn, cầm nắm để kiểm tra, xem xét, tìm hiểu trƣớc khi đƣa ra quyết định mua. Hàng hóa hữu hình có thể đƣợc sở hữu chuyển đổi từ ngƣời này qua ngƣời khác thông qua việc buôn bán, trao đổi bằng các loại hóa đơn, chứng từ.
Việc mua bán hàng hóa hữu hình thƣờng ít gặp rủi ro hơn hàng hóa vô hình. Vì hàng hóa hữu hình thƣờng có chất lƣợng đồng nhất, còn hàng hóa vô hình thƣờng dễ bị thay đổi. Vai trò của xuất khẩu hàng hóa 1. Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, hoạt động xuất khẩu giúp doanh nghiệp gia tăng doanh số bán hàng.
Trong bối cảnh thị trƣờng trong nƣớc trở nên bão hòa, xuất khẩu trở thành giải pháp giúp doanh nghiệp tăng doanh số bán hàng của mình khi mở rộng hoạt động ra thị trƣờng quốc tế. Việc tăng doanh số bán hàng sẽ đem lại ảnh hƣởng tích cực đến doanh thu và lợi nhuận của một doanh nghiệp. Thứ hai, thông qua xuất khẩu, doanh nghiệp thực hiện đƣợc mục tiêu cơ bản của mình đó là lợi nhuận, một mục tiêu mà mọi doanh nghiệp đều phải hƣớng tới khi bắt đầu kinh doanh.