Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Một số nghiên cứu về việc sử dụng WebQuest trong dạy học 1.
Sơ lược về lịch sử nghiên cứu WebQuest trên thế giới Năm 1995 Bernie Dodge ở trường đại học San Diego State University (Mỹ) đã xây dựng WebQuest trong dạy học. Các đại diện tiếp theo là Tom March (Úc) và Heinz Moser (Thụy Sỹ). Ý tưởng của họ là đưa ra cho HS một tình huống thực tiễn có tính thời sự hoặc lịch sử, dựa trên cơ sở những dữ liệu tìm được, HS cần xác định quan điểm của mình về chủ đề đó trên cơ sở lập luận. HS tìm được những thông tin, dữ liệu cần thiết thông qua những trang kết nối Internet links đã được GV lựa chọn từ trước (“WebQuest”, 2017).
Giao diện chính thức của WebQuest.org Hiện nay, việc ứng dụng WebQuest đã trở nên phổ biến. WebQuest không chỉ được sử dụng trong trường đại học mà trường phổ thông cũng đã dùng nó trong việc dạy học (Nguyễn Văn Cường và Bernd Meier, 2010). Trên thế giới, việc ứng dụng WebQuest trong dạy học đã trở nên phổ biến ở các nước phát triển. Các luận án, luận văn, bài viết nghiên cứu về lĩnh vực này rất nhiều và đa dạng.
Luan van 6 Trong đó, trang web chính thức của WebQuest truy cập tại http://WebQuest.org/ và http://bestWebQuests.com/ cung cấp nguồn thông tin đáng tin cậy và đa dạng về khái niệm WebQuest; hệ thống các bài giảng sử dụng WebQuest dành cho nhiều cấp lớp tại các quốc gia trên thế giới; các tài liệu, giáo trình hướng dẫn thiết kế và vận dụng WebQuest trong dạy học. Bên cạnh đó, Nhà giáo dục học người Úc Tom March, người đã có công lớn trong việc xây dựng và phát triển WebQuest ở giai đoạn đầu tiên cũng đăng tải nhiều bài viết về WebQuest trên trang web http://tommarch. Trên trang của tác giả này, có mô tả chi tiết về quá trình xây dựng khái niệm WebQuest do nhóm nghiên cứu của ông đứng đầu là giáo sư Bernie Dodge thuộc Đại học San Diego State lên ý tưởng và thực hiện từ tháng 2 năm 1995 (Bernie Dodge, 1997). Theo Tom March (“What WebQuest are (really)”, 2013), quá trình học tập theo WebQuest là quá trình học tập theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm (Learner-Centered); sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên trên internet (Use of Essential Internet Resources) để thực hiện những nhiệm vụ xác thực, mang lại động lực, gây hứng thú (Authentic Tasks That Motivate); không giới hạn câu hỏi (Open-Ended Questions).
Việt Nam Sau đây là các tài liệu tham khảo bổ ích về vận dụng WebQuest trong thực tiễn dạy học tại Việt Nam. Chúng tôi đã tiếp thu có chọn lọc và phát huy những ý tưởng của tác giả đi trước trên cơ sở đối chiếu với yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể mà đề tài nghiên cứu đặt ra. Các luận án, luận văn, bài viết nghiên cứu về lĩnh vực này rất nhiều và đa dạng. WebQuest cũng có trang web chính thống với hệ thống các bài giảng ở các cấp lớp và môn học khác nhau được chia sẻ tại website WebQuest.
Riêng ở Việt Nam, các luận văn, luận án về lĩnh vực này còn ít được nghiên cứu, đặc biệt ở bộ môn Hóa học, chủ yếu chỉ là các bài viết nhỏ đăng trên các tạp chí giáo dục. Luận văn thạc sĩ Sau đây là các công trình nghiên cứu của học viên cao học thuộc Đại học Sư phạm – Đại học Huế về vấn đề xây dựng và sử dụng WebQuest trong dạy học vật lí ở Luan van 7 trường THPT. Những luận văn này là tài liệu tham khảo bổ ích cho những ai quan tâm đến đổi mới PPDH, đặc biệt là WebQuest. Trương Thị Hương (2012), Xây dựng và sử dụng WebQuest trong dạy học một số kiến thức chương chất rắn, chất lỏng và sự chuyển thể Vật lí 10 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế.
Nguyễn Thị Như (2012), Vận dụng kỹ thuật WebQuest trong tổ chức tự học cho học sinh chương “Sóng ánh sáng” vật lí 12 THPT, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế. Nguyễn Tiến Sỹ (2013), Xây dựng và sử dụng WebQuest hỗ trợ dạy học “Chuyên đề thí nghiệm vật lý” ở trường THPT chuyên, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế. Nguyễn Thị Thi (2013), Xây dựng và sử dụng WebQuest về thí nghiệm mở trong dạy học phần "Quang hình" - vật lí lớp 11 nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế. Trong luận văn Xây dựng, sử dụng WebQuest trong dạy học Hóa học Hữu cơ lớp 11 (Lê Viết Ái Lan, 2014), tác giả đã giới thiệu khái niệm, các dạng nhiệm vụ và cấu trúc của WebQuest.
Bên cạnh đó, nghiên cứu thực trạng sử dụng WebQuest trong dạy học hóa học và đưa ra nhận xét phần lớn các GV đều nhận thức được sự cần thiết phải áp dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học Hóa học nhằm đổi mới PPDH, tuy nhiên hầu hết các GV đều chưa nghe nói đến và cũng chưa hề áp dụng WebQuest trong hoạt động dạy học. Tác giả đề xuất quy trình 8 bước thiết kế WebQuest dạy học. Trong đó, bước 1 “Chọn, giới thiệu chủ đề” và bước 8 “Đánh giá, sửa chữa” đưa ra các câu hỏi gợi ý giúp định hướng cho GV trong việc xây dựng kế hoạch xây dựng WebQuest sát với mục tiêu bài học, phù hợp mục đích giảng dạy bộ môn.Từ đó, thiết kế 5 kế hoạch dạy học và 5 giáo án áp dụng WebQuest vào dạy học phần Hidrocacbon và dẫn xuất; đưa ra những kiến nghị về sử dụng WebQuest trong dạy học, góp phần đổi mới PPDH, giúp nâng cao hơn nữa hiệu quả dạy học Hóa học. Trong luận văn Vận dụng phương pháp WebQuest trong dạy học một số chủ đề tích hợp hóa học lớp 10 trung học phổ thông (Nguyễn Vũ Mai Trang, 2015), tác giả đã trình bày khái niệm, đặc điểm, các dạng nhiệm vụ, quy trình thiết kế và tiến trình thực Luan van 8 hiện WebQuest.
Tuy nhiên, quy trình thiết kế được nêu khá ngắn gọn, thiếu chi tiết. Kết quả điều tra thực trạng ứng dụng CNTT và dạy học theo WebQuest trong luận văn cho thấy: việc vận dụng CNTT nói chung và vận dụng WebQuest nói riêng vào dạy học hóa học chưa được GV quan tâm đúng mức. Tuy nhiên, điều khả quan là các GV tham gia phỏng vấn đều nhận thấy rằng việc dạy học chủ đề tích hợp bằng WebQuest mang lại những tác dụng tích cực trong việc đổi mới PPDH hiện nay. Tác giả xây dựng 4 WebQuest tương ứng với 4 chủ đề tích hợp khai thác nội dung kiến thức chương 6: Oxi – lưu huỳnh, Hóa học 10 kết hợp với các môn Địa lí tự nhiên, Sinh học, Giáo dục công dân.
Đề xuất 6 biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng WebQuest trong dạy học các chủ đề tích hợp đã xây dựng. Một số bài báo khoa học Bài báo khoa học “Dạy học Hóa học Hữu cơ bằng WebQuest” đăng trên Tạp chí Giáo dục số 230 (Bùi Thị Hạnh và Trần Trung Ninh, 2010) là một trong những bài báo khoa học đầu tiên ở Việt Nam đề cập vấn đề dạy học Hóa học bằng WebQuest, khi phương pháp này còn chưa phổ biến ở nước ta. Tác giả trình bày đặc điểm, quy trình thiết kế, phân tích các dạng nhiệm vụ trong WebQuest và áp dụng vào dạy học phần hóa hữu cơ ở trường CĐ Thủy sản Bắc Ninh. Bài báo là tài liệu tham khảo bổ ích về cách vận dụng phương pháp này vào thực tiễn dạy học Hóa học.
Bên cạnh đó, bài báo khoa học “Vận dụng WebQuest trong dạy học nội dung axit sunfuric (Chương trình Hóa học 10 nâng cao)” đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHSP TP HCM số 48 (Thái Hoài Minh và Nguyễn Thi Kim Thoa, 2013) là nguồn tư liệu giáo dục có giá trị tham khảo cho GV và sinh viên sư phạm (SVSP) về việc áp dụng phương pháp WebQuest trong thực tiễn dạy học Hóa học. Tác giả sử dụng PPDH theo WebQuest như một PPDH phức hợp, kết hợp khéo léo với các PPDH tích cực khác giúp việc học tập trở nên lôi cuốn, hấp dẫn, phát huy tính chủ động, sáng tạo của HS. Một số nghiên cứu về ICT và phát triển năng lực ICT trong dạy học Một số công trình nghiên cứu quốc tế Tài liệu “Teacher Training on ICT Use in Education in Asia and the Pacific: Overview from Selected Countries” (UNESCO Asia and Pacific Regional Bureau for Education, 2003) đề cập đến phương thức đào tạo (training scheme), chương trình đào Luan van 9 tạo cho giáo viên ở vùng châu Á-Thái bình dương và các vấn đề liên quan đến ứng dụng ICT trong việc đào tạo. Ngoài ra, tài liệu “Integrating ICT into Education” (UNESCO Asia and Pacific Regional Bureau for Education, 2004) cung cấp các bài học và kinh nghiệm thực tế trong việc ứng dụng ICT vào việc giảng dạy của 6 nước: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, South Korea và Thailand.
Bài báo khoa học Trong bài báo “Xây dựng khung năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học cho sinh viên sư phạm Hóa học” đăng Tạp chí khoa học ĐHSP TP.HCM số 7 (85) (Thái Hoài Minh và Trịnh Văn Biều, 2016), tác giả nghiên cứu và xây dựng thang đo năng lực ICT cho GV và SVSP nói chung và môn Hóa học nói riêng, đưa ra những định hướng trong việc bồi dưỡng và phát triển năng lực này phù hợp với bối cảnh trong nước và quốc tế. Một số đề tài nghiên cứu Trong đề tài khóa luận tốt nghiệp Thực trạng năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học của sinh viên khoa Hóa học trường đại học Sư phạm TP. HCM (Nguyễn Bùi Khánh Hà, 2014), tác giả đã tiến hành điều tra về năng lực ứng dụng ICT của SV khoa Hóa, xây dựng phiếu khảo sát thực trang, phỏng vấn đối tượng là SV, GV môn Hóa và đưa ra một số kết quả mang tính chất tham khảo, cho thấy tầm quan trọng của ICT trong quá trình dạy học và bồi dưỡng năng lực GV.