CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm và chức năng của văn hóa doanh nghiệp 1. Văn hóa Văn hóa là khái niệm chung mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người. Định nghĩa văn hóa đầu tiên được chấp nhận rộng rãi là do nhà nhân chủng học E.B Tylor đưa ra: “Văn hóa là một tổng thể phức tạp bao gồm các kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật lệ, phong tục và toàn bộ những kỹ năng thói quen mà con người đạt được với tư cách là thành viên của xã hội”.
Định nghĩa này nêu lên những đặc điểm, khía cạnh khá đầy đủ về văn hóa, tuy nhiên nó lại thiên nhiều về văn hóa tinh thần mà lại không quan tâm nhiều đến bộ phận văn hóa vật chất. Bàn về văn hóa, ngày nay người ta tán thành với định nghĩa được đưa ra bởi nguyên Tổng giám đốc UNESCO – Ferderico Mayor: “Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động”. Định nghĩa này được cộng đồng văn quốc tế chấp nhận tại hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa năm 1970 tại Venise. Văn hóa doanh nghiệp Có rất nhiều định nghĩa xung quanh khái niệm văn hóa doanh nghiệp.Từng nền văn hóa sẽ có những định nghĩa riêng, và từng doanh nghiệp lại có những cách nhìn khác biệt về văn hóa doanh nghiệp.
Sau đây là một số định nghĩa mang tính phổ biến: Theo Tổ chức lao động quốc tế ILO – International Labour Organization: “Văn hóa doanh nghiệp là một tập hợp các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết” Theo Georges de Saite Marie – chuyên gia người Pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, các biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, các điều cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”. Tóm lại, mọi định nghĩa đều có nét chung coi văn hóa doanh nghiệp là toàn SV: Nguyễn Phương Linh MSSV: 11122230 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 4 GVHD: PGS.TS Nguyễn Nam Phương bộ các giá trị văn hóa được xây dựng trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, tạo nên sự khác biệt, đặc trưng giữa các doanh nghiệp và được coi là truyền thống riêng của mỗi doanh nghiệp. Đặc điểm, chức năng Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị tinh thần mà doanh nghiệp tạo ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, nó tác động trực tiếp tới tình cảm, tinh thần, lý trí và hành vi của toàn bộ thành viên trong một tổ chức. Văn hóa doanh nghiệp mang những đặc điểm chung nhất, những đặc trưng văn hóa của quốc gia, dân tộc.
Do đó, văn hóa doanh nghiệp cũng gắn với từng giai đoạn phát triển của đất nước, tiếp theo nữa là gắn với từng nhà lãnh đạo, từng người lao động, từng loại hình sản xuất, từng loại mặt hàng sản xuất. Cốt lõi của văn hóa doanh nghiệp là tinh thần doanh nghiệp và quan điểm của doanh nghiệp.Văn hóa doanh nghiệp có một vị trí rất quan trọng đối với sự phát triển bền vững của một công ty, nó là yếu tố chi phối hầu hết mọi kết quả của doanh nghiệp. Nếu một tổ chức không có văn hóa doanh nghiệp rõ ràng và đặc trưng thì không khác gì một con người không có định hướng mục tiêu cuộc đời và không biết đi về đâu. Về bản chất, văn hóa doanh nghiệp không trường tồn cố định mãi mãi, mà nó vẫn có thể thay đổi phụ thuộc vào quan điểm của những người sáng lập và kế thừa doanh nghiệp, chúng sẽ tác động và kiểm soát hành vi của nhân viên, biến thành những quy tắc, quy định phải tuân thủ.
Vai trò và sự cần thiết phát triển văn hóa doanh nghiệp 1. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp quyết định sự trường tồn của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp mạnh sẽ giúp tổ chức đó vươn xa và mang dấu ấn đặc biệt trong xã hội. Nhiều nhà lãnh đạo cho rằng văn hóa doanh nghiệp là một tài sản quý giá cần phải giữ gìn.
Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Tạo động lực làm việc cho nhân viên Văn hóa doanh nghiệp sẽ giúp nhân viên thấy rõ mục tiêu, định hướng và bản chất công việc của mình. Văn hóa trong doanh nghiệp còn có tác dụng đặc biệt trong việc tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa các nhân viên và giúp cho nhân viên được hưởng một môi trường làm việc thoải mái, thân thiết và lành mạnh. Khi được làm SV: Nguyễn Phương Linh MSSV: 11122230 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 5 GVHD: PGS.TS Nguyễn Nam Phương việc trong văn hóa doanh nghiệp phù hợp thì nhân viên sẽ cảm thấy công việc mình đang làm có ý nghĩa, điều này càng có ý nghĩa khi tình trạng “chảy máu chất xám” đang là vấn đề đau đầu đối với các nhà lãnh đạo. Thực tế, lương và thu nhập chỉ là một phần của động lực làm việc, là yếu tố duy trì nhân viên.
Khi đạt đến một mức thu nhập nhát định, người ta có thể sẵn sàng chọn một môi trường làm việc tốt hơn, phù hợp hơn. Điều phối và kiểm soát Văn hóa doanh nghiệp điều phối và kiểm soát các hành vi của các cá nhân bằng các chuẩn mực, thủ tục, quy tắc,… Khi phải ra một quyết định phức tạp, văn hóa doanh nghiệp sẽ giúp thu hẹp lại phạm vi các lựa chọn phải xem xét. Giảm xung đột Có thể nói, văn hóa doanh nghiệp là chất keo gắn kết các thành viên trong một tổ chức, giúp các thành viên học được cách đoàn kết, thân thiết và thống nhất về những suy nghĩ, những cách hiểu về các vấn đề, các mối quan tâm trong công việc, trong giao tiếp thường ngày. Văn hóa sẽ là yếu tố quan trọng giúp mọi người hòa nhập và thống nhất khi xảy ra xung đột trong công ty.
Lợi thế cạnh tranh Một tổ chức có văn hóa doanh nghiệp mạnh chắc chắn sẽ có chỗ đứng vững chắc và khác biệt trên thị trường. Điều đó sẽ giúp doanh nghiệp cạnh tranh tốt hơn so với các doanh nghiêp khác. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp đối với xã hội Một doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển lâu dài thì nhất định phải tôn trọng và đề cao văn hóa, biết kết hợp văn hóa với kinh doanh, làm cho cái lợi nhận được gắn bó chặt chẽ với cái chân, thiện, mỹ. Kinh doanh có văn hóa sẽ tạo ra mối quan hệ thân thiết và chặt chẽ giữa nhà sản xuất kinh doanh với người tiêu dùng và rộng ra với toàn xã hội theo nguyên tắc các bên đều có lợi.
Văn hóa mạnh ở mỗi doanh nghiệp sẽ tạo nên một nền văn hóa xã hội mạnh, và chính sự kết hợp giữa kinh doanh và văn hóa sẽ đảm bảo cho sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp hiện nay. Sự cần thiết xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp Xây dựng và phát triển thành công văn hóa doanh nghiệp sẽ đem lại những lợi thế to lớn cho doanh nghiệp: - Một, bản sắc văn hóa doanh nghiệp là động lực quan trọng của doanh nghiệp trong quá trình tạo dựng niềm tin, uy tín đối với khách hàng và thị trường. SV: Nguyễn Phương Linh MSSV: 11122230 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 6 GVHD: PGS.TS Nguyễn Nam Phương Khách hàng có thể biết thông tin về doanh nghiệp qua truyền thông, PR, quảng cáo nhưng chỉ có đội ngũ con người hay văn hóa doanh nghiệp mới tạo nên cảm nhận mạnh mẽ về thương hiệu. - Hai, văn hóa doanh nghiệp là thanh nam châm, giúp doanh nghiệp thu hút và duy trì đội ngũ nhân sự tài năng.
Nhân viên có cá tính chỉ thích làm việc trong môi trường phù hợp với tính cách của họ.Khi đó, văn hóa doanh nghiệp sẽ phát huy vai trò của mình trong việc thu hút, sử dụng, phát triển và duy trì nhân tài, nhằm thực hiện hóa thành công các mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển văn hóa doanh nghiệp Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành văn hóa doanh nghiệp: quá trình hình thành văn hóa doanh nghiệp là một quá trình lâu dài và chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó các yếu tố sau ảnh hưởng quan trọng nhất: 1. Văn hóa dân tộc Văn hóa doanh nghiệp là sự tổng hòa của quan niệm giá trị, tiêu chuẩn đạo đức, triết lý kinh doanh, ý tưởng kinh doanh, phương thức quản lý và chế độ quy tắc được toàn thể thành viên trong doanh nghiệp chấp nhận và tuân thủ.Văn hóa doanh nghiệp là một giai đoạn phát triển của tư tưởng quản lý doanh nghiệp hiện đại, thể hiện sự chuyển dịch chiến lược phát triển kỹ thuật nhằm tạo nên những sản phẩm hàm chứa hàm lượng văn hóa cao. Văn hóa của quốc gia này nếu muốn bén rễ vào một quốc gia khác, một dân tộc khác mà không ăn khớp với bản sắc văn hóa dân tộc nước đó tất yếu sẽ bị văn hóa bản địa bài xích, gạt bỏ.
Vì thế, văn hóa doanh nghiệp dứt khoát phải coi bản sắc văn hóa dân tộc bản địa làm cơ sở để phát triển. Bản chất của văn hóa doanh nghiệp là đối nội phải tăng cường tiềm lực, quy tụ được sức mạnh của toàn bộ nhân viên, khích lệ họ sáng tạo nhiều hơn, tạo ra nhiều lợi nhuận hơn cho doanh nghiệp; và đối ngoại phải được xã hội bản địa chấp nhận. Cả hai mặt này đều liên quan đến văn hóa dân tộc sở tại, liên quan tới quan niệm, đặc trưng hành vi của dân tộc đó. Nếu doanh nghiệp biết xây dựng văn hóa doanh nghiệp trên cơ sở bản sắc văn hóa dân tộc mà họ đang sống thì họ sẽ thành công, còn nếu chỉ biết du nhập hoàn toàn mô hình văn hóa doanh nghiệp nước ngoài, không gắn kết với văn hóa bản địa, họ sẽ thất bại.
Nhà lãnh đạo Nhà lãnh đạo không chỉ là người quyết định cơ cấu tổ chức và công nghệ của doanh nghiệp mà còn là người sáng tạo ra các biểu tượng, các ý thức hệ, ngôn ngữ, SV: Nguyễn Phương Linh MSSV: 11122230 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 7 GVHD: PGS.TS Nguyễn Nam Phương niềm tin, nghi lễ và huyền thoại của doanh nghiệp.