CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp. Khái niệm về văn hóa Văn hóa là một khái niệm đa dạng, nhưng nó thường được mô tả như một hệ thống các giá trị, niềm tin, tư duy, quy tắc, thái độ, và hành vi chung mà một nhóm người hoặc cộng đồng con người thể hiện.
Văn hóa đóng vai trò trong nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống con người và cộng đồng. Tính đặc trưng của mỗi người và cộng đồng thường được hình thành và định hình bởi văn hóa mà họ trải qua. Văn hóa tác động mạnh mẽ đến môi trường làm việc, quan hệ xã hội và cả môi trường tổ chức. Văn hóa còn có tác động to lớn đến cách nhìn nhận và hiểu thế giới, tạo ra khái niệm về đúng sai, đẹp xấu, và hình thành quan điểm cá nhân.TS Nguyễn Như Ý viết trong cuốn “Đại từ điển Tiếng Việt” của Trung tâm Ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam – Bộ giáo dục và đào tạo tái bản mới nhất năm 2021: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sự” Như vậy, chính văn hóa cũng tham gia vào việc tạo nên con người, duy trì sự bền vững và trật tự xã hội.
Nó không ngừng tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa thể hiện trình độ phát triển của con người và xã hội, thể hiện trong cách tổ chức cuộc sống và hành động của con người, cũng như trong các giá trị vật chất và tinh thần mà họ tạo ra. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, niềm tin, hành vi và quy tắc được chia sẻ bởi tất cả các thành viên trong một tổ chức. Nó ảnh hưởng đến cách thức mọi người làm việc, tương tác với nhau và đối xử với khách hàng.
Văn hóa doanh nghiệp được hình thành từ nhiều yếu tố. Theo quan điểm của Edgar Schein về Văn Hóa Tổ Chức, "văn hóa tổ chức là một hệ thống các giá trị, niềm tin, và ưu tiên được chia sẻ trong tổ chức". Schein chia văn hóa thành ba mức: văn hóa biểu hiện ngoại vi, văn hóa doanh nghiệp, và văn hóa cơ bản. Dương Thị Liễu (2013) “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh riêng của doanh nghiệp”.
Đây là khái niệm được công nhận và đưa vào các chương trình đào tạo tại các trường đại học lớn tại Việt Nam.TS Dương Thị Liễu đã đúc kết những nội 1 dung chính từ các nghiên cứu về VHDN và đưa ra khái niệm phù hợp thể hiện được các cấp độ ảnh hưởng của VHDN trong môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Tóm lại, văn hóa doanh nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến cách mọi người tương tác và làm việc, mà còn định hình môi trường làm việc và quyết định chiến lược của tổ chức. Việc duy trì một văn hóa doanh nghiệp tích cực là chìa khóa quan trọng để đạt được sự thành công và bền vững trên thị trường kinh doanh đang chuyển biến nhanh chóng. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh: Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các giá trị, niềm tin, hành vi và quy tắc được chia sẻ bởi tất cả thành viên trong tổ chức.
Nó ảnh hưởng đến cách thức mọi người làm việc, tương tác với nhau và đối xử với khách hàng. Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh. Đầu tiên, thu hút và giữ chân nhân tài thông qua việc tạo ra môi trường phù hợp với giá trị và mục tiêu của nhân viên. Thứ hai, tăng cường sự hài lòng của khách hàng bằng cách hướng đến dịch vụ chuyên nghiệp và nhiệt tình.
Văn hóa doanh nghiệp tạo nên bản sắc của doanh nghiệp: Các doanh nghiệp thành công thường chú trọng vào việc xây dựng và duy trì một môi trường văn hóa đặc sắc để tạo ra sự khác biệt và độ nhận biết. Bản sắc văn hóa giúp phân biệt doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh, định hình hình ảnh doanh nghiệp và tăng cường sự gắn kết của nhân viên. Điều này đồng thời tăng cường hiệu quả hoạt động và xây dựng sự uy tín, chuyên nghiệp và đáng tin cậy trước khách hàng và đối tác. Văn hóa doanh nghiệp tạo nên lực hướng tâm chung cho doanh nghiệp: Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống giá trị và hành vi tích hợp trong tổ chức, tạo ra lực hướng tâm chung.
Điều này gắn kết nhân viên, thúc đẩy hiệu suất làm việc, và thu hút nhân tài. Lực hướng tâm chung giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu chung, làm việc hiệu quả và duy trì sự độc đáo trong thị trường. Lực hướng tâm chung đóng vai trò quan trọng trong sự thành công và bền vững của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp góp phần xây dựng thương hiệu: Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và thúc đẩy thương hiệu của doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp còn là yếu tố quyết định sự khác biệt, tăng cường hiệu quả hoạt động và làm nổi bật doanh nghiệp trong thị trường cạnh tranh. 2 Thư viện ĐH Thăng Long Văn hóa doanh nghiệp tạo nên hiệu quả trong kinh doanh: Văn hóa doanh nghiệp tích cực mang lại nhiều lợi ích cho kinh doanh, nâng cao năng suất và hiệu quả công việc. Phát triển văn hóa doanh nghiệp cũng thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới, tăng cường hài lòng của khách hàng và tạo lợi thế cạnh tranh. Văn hóa doanh nghiệp giúp thu hút nhân sự, tăng cường sự gắn bó của người lao động: Văn hóa doanh nghiệp tích cực có khả năng thúc đẩy sự đoàn kết từ nhân viên, giữ chân và phát triển nhân sự có chất lượng.
Văn hóa doanh nghiệp khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo thông qua môi trường linh hoạt, giúp doanh nghiệp thích ứng với thách thức, nó cũng tăng cường hiệu quả công việc và năng suất, hỗ trợ sự phát triển cá nhân và chuyên môn của nhân viên. Một văn hóa doanh nghiệp vững vàng là giữ chân nguồn nhân lực, tạo cộng đồng làm việc vì mục tiêu và sứ mệnh lớn của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp giúp điều phối, kiểm soát và định hướng hành vi của các nhân viên: Văn hóa doanh nghiệp rất quan trọng trong việc hướng dẫn hành vi của nhân viên thông qua giá trị cốt lõi, quy tắc, và môi trường làm việc. Phong cách lãnh đạo, hệ thống khen thưởng và kỷ luật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi của nhân viên.
Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp Các nhà nghiên cứu đã phân tích, nghiên cứu và tìm ra rất nhiều phương thức để tiếp cận và biểu diễn ra các cấp độ văn hóa doanh nghiệp. Tiêu biểu nhất là Edgar H. Schein, ông đã có một cách tiếp cận độc đáo là đi từ hiện tượng đến bản chất của một nền văn hóa, từ những cái mà mắt thường có thể nhìn đến những cái không thể nhìn thấy được mà chỉ có thể cảm nhận được qua sự quan sát bằng giác quan. Schein đã chia văn hóa doanh nghiệp thành 3 cấp độ là những quá trình và cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp, những giá trị được chấp nhận, những quan điểm chung được minh họa như sau: Bảng 1.
Các cấp độ văn hóa doanh nghiệp Cấp độ thứ nhất Những giá trị văn hóa hữu hình của doanh nghiệp Cấp độ thứ hai Những giá trị được tuyên bố Cấp độ thứ ba Những quan niệm chung (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) 1. Cấp độ một: Những quá trình và cấu trúc hữu hình Nhìn từ bên ngoài những quá trình và cấu trúc hữu hình của Văn hóa Doanh nghiệp (VHDN) thường là những khía cạnh rõ ràng và dễ nhận biết nhất. Các yếu tố vật chất và các hoạt động xã hội trong một doanh nghiệp thường được thể hiện qua những thực thể hữu hình. Những giá trị văn hóa hữu hình của doanh nghiệp bao gồm nhiều khía cạnh 3 như kiến trúc, hệ thống các văn bản quy định, nghi lễ và lễ hội, logo và khẩu hiệu, đồng phục, ấn phẩm điển hình, giai thoại, ứng xử và giao tiếp của cán bộ công nhân viên, và nhiều yếu tố khác.
Kiến trúc Kiến trúc trong doanh nghiệp không chỉ giới hạn vào việc cung cấp một môi trường làm việc chức năng mà còn mang theo mình sự biểu tượng hóa của tổ chức. Trong bối cảnh này kiến trúc ngoại thất và nội thất đều đóng vai trò quan trọng, hỗ trợ việc truyền đạt giá trị và văn hóa của doanh nghiệp. Kiến trúc của doanh nghiệp bao gồm cả kiến trúc ngoại thất và kiến trúc nội thất. Kiến trúc ngoại thất thể hiện qua vị trí, phong cách thiết kế của tòa nhà và quy mô không gian của doanh nghiệp.
Nó đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ấn tượng và ảnh hưởng đến quan điểm của khách hàng, đối tác và cộng đồng xã hội. Kiến trúc nội thất tập trung vào sự bố trí và thiết kế không gian bên trong. Nó có ảnh hưởng lớn đến môi trường làm việc, sự thoải mái và tinh tế. Một không gian nội thất được thiết kế đồng nhất và sáng tạo có thể tạo ra không khí tích cực và khuyến khích sự sáng tạo từ phía nhân viên.Các kiểu dáng kiến trúc độc đáo và tiện ích có thể trở thành nhận dạng độc đáo của doanh nghiệp, tạo ấn tượng mạnh mẽ và khác biệt trong tâm trí của những người tiếp xúc.
Kiến trúc là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng và thể hiện văn hóa tổ chức, giúp truyền đạt giá trị và mục tiêu của doanh nghiệp. Đầu tư vào kiến trúc làm cho môi trường làm việc trở nên chất lượng làm tăng giá trị thương hiệu và sự độc đáo của doanh nghiệp. Hệ thống các văn bản quy định Hệ thống văn bản quy định của văn hóa doanh nghiệp chịu trách nhiệm quan trọng trong việc xây dựng, duy trì và phản ánh giá trị, nguyên tắc cũng như hướng dẫn hành vi của tổ chức. Các văn bản này cung cấp một khung chủ đạo, chi tiết hóa hướng dẫn cho cộng đồng nhân viên về cách họ nên thực hiện, tương tác và tham gia vào môi trường làm việc của doanh nghiệp.
Các chính sách và quy định cụ thể như chính sách ứng sử nghề nghiệp, chính sách an toàn lao động và chính sách đào tạo và phát triển đều đóng vai trò quan trọng.